Tarih Ödevi

DULKADİROĞULLARI Nedir? Hakkında Bilgi

2012-02-10T13:02:00.001-08:00

DULKADİROĞULLARI Nedir? Hakkında Bilgi

On dördüncü asırdan 16. asrın ilk yarılarına kadar Anadolu târihinde mühim rol oynayan Oğuzların Bozok koluna bağlı bir Türkmen hânedânı. Anadolu’ya Hasan Dulkadir adlı bir beyin idâresinde gelen ve Dulkadirli Beyliğinin çekirdeğini meydana getiren bu ilk grubun Maraş ve Elbistan arasındaki yaylalık bölgeye yerleştikleri ve daha sonra geniş bir alana yayıldıkları anlaşılmaktadır.

Beyliğin kurucusu Zeyneddîn Karaca Bey, Eratna Beyin elinden Elbistan’ı aldıktan sonra Memlûk Sultânı Melik Nâsır Muhammed’den nâiplik menşurunu almaya muvaffak oldu. Karaca Bey zaman zaman Memlûk sultanlarına itâat etti ise de, bâzan onlara cephe alarak Halep şehrini tehdid etti. Bu arada Çukurova’daki Sis Ermenilerine ağır darbeler indirdi. 1346’da Gabon Kalesini ele geçirdi. Bu başarılarına güvenen Karaca Bey, Melik üz-Zâhir ünvânıyle 1348 yılında hükümdârlığını îlân etti. Ancak Memlûk Devletine isyân eden Halep Vâlisi Bayboğa’yı Sultan’a teslim etmemesi üzerine yakalanarak 1353’te Kâhire’de 83 yaşlarındayken öldürüldü. Orhan Gâzi ile çağdaştır.

Karaca Bey’den sonra oğlu Halil Bey, Memlûkler tarafından Elbistan vâliliğine tâyin edildi. Halil Bey derhâl hudutlarını genişletmeye girişti ve Maraş, Malatya, Harput ve Amik taraflarını ele geçirdi. Memlûk Sultânı Berkuk, devamlı üzerine akın yapan Halil Beyi ortadan kaldırabilmek için faaliyete geçti. Nihâyet 1386 yılında Halil Bey bir sûikast sonucu öldürüldü. Halil Bey fevkalâde cesur ve kahraman bir beydi. Son derece cömert olması sebebiyle halk tarafından çok sevilir ve sayılırdı. Onun ölümü ile yerine küçük kardeşi Süli Bey geçti.

Süli Bey, Memlûklere karşı başarılı geçen akınlarda bulundu. Sultan Berkuk onun emirliğini tasdik etmek zorunda kaldı. Fakat 1394’te Güney Doğu Anadolu’ya gelen Timur Hanı Suriye’nin fethine teşvik etti. Bunun üzerine Sultan Berkuk onu yok etmeye karar verdi. Bu sebeple Memlûk kuvvetleri 1396 Martında Süli’yi ağır bir bozguna uğrattılar. Bununla da yetinmeyen Berkuk, bir suikast ile onu da öldürttü. Süli Beyin ölümü ile Halil Beyin oğlu Nâsıreddîn Mehmed Bey beyliğin başına geçti.

Mehmed Bey Memlûk Devletiyle dost geçindi. Bu sırada Timur Han Elbistan ve Malatya’yı almıştı. Timur’a tâzimlerini arz eden Mehmed Bey daha sonra Osmanlı tahtına geçen Sultan Çelebi Mehmed’le de dost geçindi. Buna mukâbil Ramazanoğulları ile Karamanoğullarına karşı devamlı savaştı. Memlûkler bu hizmetine karşılık ona Kayseri şehrini bıraktılar. Mehmed Bey 1443’te yetmiş yedi yaşında ölünceye kadar 45 yıl saltanat sürdü.

Mehmed Beyden sonra başa geçen oğlu Süleymân Bey, Osmanlılar ve Memlüklere kız vermek sûretiyle akrabâlık kurdu ve bu devletlerle olan dostluğunu sürdürerek beyliğinin varlığını korudu. 1454’te öldürüldü. Daha sonra beyliğin başına geçen Melik Arslan, kendisine karşı olan kardeşi Şah Budak’ın gönderdiği bir fedâî tarafından öldürüldü. Memlûk Sultânı Kayıt Bay’ın Şah Budak’ı Dulkadirli Beyi tâyin etmesi Osmanlılarla aralarının bozulmasına sebeb oldu. Çünkü Fâtih Sultan Mehmed Han, Süleymân Beyin oğlu Şahsuvar’ı bu mevkiye getirmişti. Şah Budak Mısır’a kaçtı. Osmanlıların himâyesindeki Şahsuvar Bey ise Memlûk ve Ramazanoğullarına karşı birçok başarılar kazandı ise de, Zamantı Kalesindeyken Memlûk kuvvetleri tarafından esir alınarak Kâhire’ye götürüldü ve orada öldürüldü (1472).

Memlûk Sultânı Dulkadirli Beyliğine yeniden Şah Budak’ı gönderdi. Ancak bu defâ da Osmanlıların desteğini sağlayan Alâüddevle Bozkurt Bey tarafından Beylikten uzaklaştırıldı. Şah Budak, 1492 yılında öldü. Alâüddevle Osmanlılarla dost geçindi. Akkoyunluların elinden Diyarbakır’ı aldı. Şah İsmâil ile mücâdeleye girişti ise de, 1507 yılında ağır bir yenilgiye uğradı. Daha sonra Osmanlılara karşı da cephe aldı. Dulkadirliler üzerine gönderilen Hadım Sinan Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu, Turna Dağı Savaşında onu yenerek ele geçirdi ve dört oğluyla berâber öldürüldü. Alâüddevle’nin yerine Şahsüvaroğlu Ali Bey tâyin edildi. Ali Bey, Yavuz Sultan Selim’in yanında Mısır Harbine katıldı ve gösterdiği üstün gayretler üzerine pâdişâh tarafından taltif edildi. Kânûnî döneminde Şam Vâlisi Canberdi Gazâlî İsyânında Osmanlılara önemli hizmetlerde bulundu. Onun ölümü ile Dulkadirli toprakları tamâmen Osmanlı Devletine katılarak bir beylerbeylik hâline getirildi.

Dulkadiroğullarının siyâsî durumları gözden geçirildiğinde, Osmanlı ve Memlûk devletleri arasında bir tampon devlet durumunda oldukları göze çarpar. Bu îtibârla kâh bu, kâh da öteki tarafa tâbi olmuşlardır. 1399 yılına kadar, 62 yıl Memlûklere tâbi iken, bu târihten îtibâren Osmanlılara tâbi olmuşlardır. Arada bir Mısır nüfûzuna geçmekle birlikte, Osmanlı tâbiyetinden çıkmamışlardır. Hattâ Osmanoğulları ile içli-dışlı akrabâ olmuşlar ve pâdişâhların ana tarafından hânedânlarını teşkil etmişlerdir. Son yedi yıl ise Osmanlı vâlisi durumunda geçmiştir. Dulkadiroğullarının en geniş zamanlarında şimdiki Maraş,Kayseri, Elazığ, Ayıntap, Malatya ve Adıyaman vilâyetlerine yayıldıkları görülmektedir.

Dulkadiroğullarından Alâüddevle Bozkurt Bey, Maraş’ta Bektûtiye Câmii ve medresesiyle Kadirli, Bahçe, Antakya, Anteb, Bozok, Andırın, Kırşehir ve Elbistan’da câmi, medrese, imâret, türbe ve zâviye gibi eserler yaptırmıştır. Bundan başka Dulkadiroğullarından Nâsıreddîn Mehmed Beye âit Kayseri’de Hatuniye Medresesi, Şahsuvaroğlu Ali Beyin Hacı Bektaş nâhiyesinde Balım Sultan Türbesi, Ali Beyin oğlu Şahruh’un Sivas-Kayseri yolu üzerindeki türbesi bilinen eserlerdendir.

DULKADİROĞULLARI

Bey Oluş Târihi

Zeyneddîn Karaca Bey 1339

Halil Bey 1353

Süli Bey 1386

Nâsıreddîn Mehmed Bey 1398

Süleymân Bey 1442

Melik Arslan Bey 1454

Şâh Budak Bey (ilk saltanatı) 1465

Şahsuvar Bey 1466

Şâh Budak Bey (ikinci saltanatı) 1472

Alâüddevle 1479

Şahsuvaroğlu Ali Bey 1515

DUMAS, Alexandre Pere (Baba) Nedir? Hakkında Bilgi

2012-02-10T13:01:00.001-08:00

DUMAS, Alexandre Pere (Baba) Nedir? Hakkında Bilgi

Fransız yazarlarından. 24 Temmuz 1802’de Fransa’nın Villers-Cotterêts şehrinde doğdu. Babası Thomas Alexandre, La Pailleterie markisi ile Santo Domingolu bir siyah olan Marie Cesette Dumas’ın evlilik dışı çocuğuydu. Babası eski rejim döneminde sıradan bir askerken 1786’da Dumas adını alarak Napoléon ordusunda generalliğe kadar yükseldi.

Alexander Dumas, genç yaşta Paris’e gitti. Bir müddet noter kâtipliği yaptı. Geleceğin Fransa kralı, Orléans Dükü Louis-Philippe’in yanında küçük bir memur olarak çalıştı. Tiyatroya karşı ilgi duydu. Tiyatro oyuncularıyla ve genç şâirlerle tanıştı. Tiyatro oyunu yazdı. Bir yandan oyun yazarken, bir yandan da târihî romanlarla ilgilenmeye başladı. Başta Auguste Maquet olmak üzere birçok arkadaşının yardımıyla zamanının en verimli ve popüler yazarı durumuna geldi. Başarı kazandıkça kendini pahalı zevklere verdi. Bunun neticesinde para kazanabilmek için daha kısa sürede daha çok kitap yazdı. Aynı zamanda gazetecilik yapıp gezi kitapları yazarak para kazanmaya çalıştı. Fakat başarılı olamadı. Çok lüks bir hayat yaşadı. Cumhûriyetçilerin mücâdelesine katıldı. 2 Aralık 1851 darbesinden sonra Fransa’dan ayrıldı. İtalya’nın bağımsızlığını savundu. Hayatının sonlarına doğru fakirliğe ve sıkıntıya düştü. 5 Aralık 1870’te Fransa’nın Puys şehrinde öldü.

Üç yüze yakın macera romanı yazan Alexandre Dumas Pére, Victor Hugo ile birlikte romantik dramın kurucusu sayılır. Meşhur romanları Monte Cristo Kontu, Üç Silahşörler ile oyunlarından Antony ve Kleopatra Türkçeye çevrildi. Tam metni ile ilk defa 1972’de üç cilt olarak yayımlanan Üç Silahşörler’in Türkçede birçok kısaltılmış baskısı da yapıldı. Bunlardan başka Yirmi Yıl Sonra, Demir Maske La Tulipe Noire adlı romanları ile Kara Lâle, Siyah Lâle, Aktör Kean adlı oyunları da vardır.

DUMLUPINAR FÂCİÂSI Nedir? Hakkında Bilgi

2012-02-10T13:00:00.001-08:00

DUMLUPINAR FÂCİÂSI Nedir? Hakkında Bilgi

Alm. Unglück von Dumlupınar (r), Fr. Catastrophe de Dumlupınar (f), İng. The Calamity of Dumlupınar. Çanakkale Naraburnu açıklarında İsveç bandıralı Naboland şilebi ile Dumlupınar denizaltısının çarpışması sonucu 81 denizcimizin ölmesiyle sonuçlanan deniz kazası.

Deniz Kuvetlerine bağlı iki denizaltı gemisi Dumlupınar ve Birinci İnönü, Akdeniz’de yapılan “Bive Sea” Nato manevralarına katılmış, Türkiye’ye dönüyorlardı. Birinci İnönü denizaltısı bir arıza sebebiyle geride kalmış, daha sonra Dumlupınar’ı göremediğinden yol vererek onu geçmişti. Geride kalan Dumlupınar Türk Deniz Kuvvetlerine 1950 senesinde katılmış, 9 yaşında Amerikan yapısı bir denizaltı gemisiydi. Denizaltı 4 Nisan 1953 günü sabaha karşı Çanakkale Boğazına girdi. Yine aynı saatlerde Boğaz’a giren İsveç bandıralı Naboland şilebi zaman kazanmak gâyesiyle trafiği ihlâl ederek, Boğaz’ı ikiye ayıran Talvek hattını geçmişti. Dumlupınar, Naraburnu açıklarında seyredeken Naboland şilebi ile karşılaştı. Her iki geminin de hatalı olarak yaptığı manevralar sonucu çarpıştılar. Dumlupınar şilep tarafından ezilerek batırıldı. Köprü üzerinde bulunan komutan ve diğer personel denize atladılar. Naboland şilebi forforlu can simitleri atarak ve filika indirerek, komutanla birlikte 3 subay ve iki astsubayı kurtardı.

Kaza kısa bir müddet sonra işitildi, ilgililer kaza yerine geldiler. Dumlupınar’la bağlantı kurulup, geminin ağır hasar gördüğü, yaşayanların durumlarının da iyi olmadığı anlaşıldı. Derhal kurtarma çalışmalarına başlandı. Ancak hava şartları yüzünden çalışmalar çok yavaş olarak yapılabiliyordu. Hava şartlarının daha da kötüleşmesi çalışmaların durdurulmasına sebeb oldu. Kurtaran adlı kurtarma gemisi çanını denizaltıya bağlayamadı. Netice alınamayacağı anlaşılınca, çalışmalara hadise yerinde yapılan hazin bir törenle son verildi. Böylece 7 subay, 35 astsubay ve 39 er denizaltının içerisinde hayatlarını kaybetmiş oldular.

Çanakkale Ağır Cezâ Mahkemesinde yapılan duruşmada Naboland şilebi kaptanı Oscar Lorentzon’un 6 ay ağır hapis ve 250 lira para; Dumlupınar kaptanı Sabri Çelebioğlu’nun da 1 sene 8 ay ağır hapis ve 800 lira para ile cezâlandırılmasına ayrıca mahkeme giderlerinin kendisinden tahsiline karar verildi.

Dumlupınar Fâciâsı üzerine şâir Turgut Demirtaş’ın yazdığı uzun şiirden bir parça;

Yüz gün yüzmüş gibi yorgunum anam

Seksen bir yerimden vurgunum anam

Kessen bulamazsın damla kanımı

Seksen bir arslanımı

Aldı gitti içine

Su yarılı yarılı

Ne bayrağa sarılı

Ne yeri belli aman

Bu ne tecelli aman

Katlanmak şöyle dursun

Dinlemesi bile zor

Nabzı Çanakkale’de

Atan Dumlupınar’a

Selâm vermek düşüyor

Çanakkale önünde batan Dumlupınar’a

DÜRRÎ AHMED EFENDİ Kimdir? Hakkında Bilgi

2012-02-10T12:56:00.001-08:00

DÜRRÎ AHMED EFENDİ Kimdir? Hakkında Bilgi

Sultan Dördüncü Mustafa Han ve Sultan Üçüncü Ahmed Han devri devlet adamlarından ve şâirlerinden. Aslen Vanlıdır. İstanbul’a geldikten sonra, Sultan Dördüncü Mustafa Han zamânında, devrin vezirlerinden Abdi Paşanın cizyedârı Hüseyin Ağanın adamlarındandı. Âlim, edip ve silahşördü.

Abdi Paşa tarafından saraya alınarak yetiştirildi. Önce Dîvân kâtipliği, sonra Dîvân-ı hümâyûn hocalığı, Anadolu muhâsebeciliği ve başka görevlerde bulundu. 1721 yılında şıkk-ı sânî defterdârlığı pâyesiyle İran’a orta elçi olarak gönderildi. Bu vazîfesinden dönüşünden hemen sonra 1722 yılında vefât etti.

Son vazîfesiyle ilgili olarak bir Sefâretnâme yazdı. Eserin yazma nüshâlarından biri, İstanbul Üniversitesi Kütüphânesinde Târih Yazmaları sırasında 3328 numarada kayıtlıdır. Ayrıca, 1820’de Paris’te basılmıştır. Dürrî Ahmed Efendinin bu târihî eserinden başka, Türkçe ve Farsça şiirleri vardı. Gazel ve kasîdeleri âlimâne ve ârifânedir. Devrin şâir ve edipleri tarafından takdir edilmiştir. Özellikle manzum târih düşürmekte pek mâhirdi. Sultan Üçüncü Ahmed Han, Hicrî 1132 (Mîlâdî 1719) târihinde hastalanmıştı. Bir müddet sonra eski sıhhatine kavuşunca, devrin şâirleri, Hak teâlâya şükrâne olarak birer “Sıhhatnâme” yazdılar. Dürrî Ahmed Efendi de pek güzel bir sıhhatnâme yazıp pâdişâha arz eylemişti. Şöyle diyordu:

Hak budur kim inhirâfından mizâc-i pâkinin

Oldu gûyâ ser-te-ser eczâ-yi âlem bî-karar

Vâkı’a, âlem tezelzül bulmamak mümkin midir

Kâlıb-i dünyâya zîrâ rûhdur ol Şehriyâr

Rûh olunca nâhoş, elbette beden bîmâr olur

Rûhdur kasr-ı ten istihkâmına çünki medâr

Hâsılı rûh-ı musavverdir bu server âleme

Çok zamân yâ Rab ânı tahtında eyle berkarâr

Dürrî Efendi şunu anlatmak istiyordu: “Doğrusu, Sultânın pâk mizâcı, sıhhati bozulduğu için, sanki bütün âlem de bozuldu, kararsız kaldı. Âlemde bozulma olmaması mümkün değildir. Zirâ Sultan şu görünen dünyânın rûhu gibidir. Rûh rahatsız olunca, elbette beden de rahatsız olur. Çünkü, ten sarayı istihkâmının dayanağı rûhtur. Kısacası, bu hükümdâr âlem için ruhtur. Ey Allah’ım onu tahtında devamlı tut.”

DYER, Reginald Edward Harry Kimdir? Hakkında Bilgi

2012-02-10T12:55:00.001-08:00

DYER, Reginald Edward Harry Kimdir? Hakkında Bilgi

Hindistan’da vazîfe yapmış olan İngiliz generali. 1864 senesinde Hindistan’da doğdu. 1927 senesinde İngiltere’de öldü. 1919 yılında Hindistan’ın Amritsar kentinde ortaya çıkan hâdiseleri acımasızca bastırmasıyla meşhurdur.

Hindistan’ın Murree kentinde doğan Dyer Reginald Edward Harry, 1885 senesinde İngiltere’nin Hindistan’da bulunan West Surrey alayında vazîfe aldı. Daha sonra Hindistan ordusuna girdi. 1886-87’de Birmanya’ya düzenlenen seferlere katıldı. 1901-1902’de bugünkü Pakistan ile Afganistan arasındaki dağlık bölgede bulunan Veziristân’ın kuşatılmasında vazîfelendirildi. Birinci Dünyâ Savaşı sırasında Almanların Afganistan’a geçmesini önlemek için kurulan Doğu İran hattının sorumlusuydu. 13 Nisan 1919 Amritsar katliamı sırasında Jullundur’da tugay komutanı olan Dyer, bir misyoner kadınla Hinduların alay etmesine misilleme olarak Amritsar şehrinde tapınakta âyin yapan halkın üzerine ateş ettirip on dakikada yedi yüz kişiyi öldürttü. Bu vahşî saldırı netîcesinde binden fazla kişi de yaralandı. Bununla da yetinmeyen Dyer, ahâliyi üç gün elleri ve ayakları üzerinde hayvan gibi yürüttü. Üç gün zarfında sokaklarda İngilizlerden başka ayakta yürüyen kimse yoktu.

Bütün Hindistan’da büyük infiale sebeb olan bu katliam üzerine İngiltere hükûmeti soruşturma için bir müfettiş gönderdi. Müfettiş, Dyer’e neden müdâfaasız halka ateş açtırdığını sorunca, Dyer; “Buranın kumandanı benim. Buradaki askerî bir icrâatı ben takdir ederim. Öyle lüzum gördüm, öyle emrettim. Daha tafsilatlı bir şey anlatmaya lüzum görmüyorum.” dedi. Müfettiş; “Ahâlinin yüz üstü sürünmesini emr etmenizin sebebi nedir?” diye sorunca da; “Hindûlar tanrıları karşısında yüz üstü sürünüyorlar. Bunlara bir İngiliz kadının bir Hindû tanrısı kadar mukaddes olduğunu ve değil hakâret, onun karşısında sürünmeleri îcâb ettiğini anlatmak istedim.” dedi. Müfettiş halkın ihtiyâçları için dışarı çıkmak mecbûriyetinde olduğunu söyleyince, Dyer; “Evet sokakta yüz üstü sürünerek yürümelerini emr ettim. Eğer bunlar insan olsalardı, yüz üstü sürünmezlerdi. Çünkü bunların evleri birbirine bitişik ve damları düzdür. Damlar üzerinde insan gibi yürürlerdi.” cevâbını verdi. Dyer’in bu sözleri İngiliz basınında neşredilince, Dyer kahraman îlân edildi.

Yapılan soruşturma netîcesinde suçlu bulunan Dyer sâdece komutanlık vazîfesinden alındı ve emekliye sevk edildi. Lordlar kamarası ise Dyer’in bu davranışını övgüyle karşılayarak adına bir fon kurulmasını sağladı. Hâdise bütün dünyâda yankı uyandırdı. Hint milliyetçileri olay yerini bir şehitler anıtına çevirdiler. Hindistan halkına bunca zulüm yapan sinsi İngiliz sömürge siyâsetinin acımasız tatbikçisi Dyer, 23 Temmuz 1927’de İngiltere’de Bristol yakınlarında Long Ashton denilen yerde öldü.

EBÛ HAFS-I HADDÂD Kimdir? Hakkında Bilgi

2012-02-09T14:32:00.001-08:00

EBÛ HAFS-I HADDÂD Kimdir? Hakkında Bilgi

Dokuzuncu yüzyılda yetişen evliyânın büyüklerinden. İsmi, Ömer bin Seleme en-Nişâbûrî, künyesi Ebû Hafs’tır. Demircilikle uğraştığı için Haddâd lakabıyla anılmaktadır. Doğum târihi bilinmemektedir. Nişâbûr yakınındaki Körezba isimli köyde doğdu. 883 (H.270) senesinde vefât etti.

Gençliğinde demircilik yaptı. Daha önce işlediği bütün günahlara tövbe eden Ebû Hafs-ı Haddâd, Ubeydullah bin Mehdî ve Ali en-Nasrâbâdî’nin sohbetlerinde bulunup, feyz aldı. Tasavvufda ilerleyip, kerâmetleri görüldü. Ahmed bin Hadreveyh el-Belhî ile görüşüp sohbet etti. Hac yolculuğu esnâsında Cüneyd-i Bağdâdî hazretleriyle görüşüp sohbetinde bulundu. Çok ibâdet eden, dünyâya önem vermeyen Ebû Hafs-ı Haddâd, Nişâbûr’da kalıp talebe yetiştirdi. Şah Şucâ’ Kirmânî ve Ebû Osmân-ı Sa’îd bin İsmâil onun talebelerindendir.

Ebû Hafs-ı Haddâd buyurdu ki:

Allahü teâlâya güvenip kendini zengin bilmek ne hoştur. Bir nâmerde dayanıp kendini zengin bilmek ise ne fenâdır.

Zehir ölümün habercisi olduğu gibi, günâhlar da îmânsızlığın habercisidir.

Kulu Allahü teâlâya yaklaştıran en iyi vesîle, kulun her hâlükârda O’na ihtiyâç duyması, bütün işlerinde İslâmiyetin bildirdiklerine sıkı sarılması ve gıdâyı helâl yoldan temin etmesidir.

EBÛ HAFS-I KEBÎR Kimdir? Hakkında Bilgi

2012-02-09T14:31:00.001-08:00

EBÛ HAFS-I KEBÎR Kimdir? Hakkında Bilgi

Dokuzuncu yüzyılda Buhârâ’da yetişen büyük İslâm âlimlerinden. İsmi, Ahmed bin Hafs’tır. Ebû Hafs-ı Kebîr künyesiyle meşhurdur. Doğum ve vefât târihleri bilinmemektedir. Hicrî üçüncü asırda yaşamıştır.

Ebû Hafs-ı Kebîr, gençliğinde evlenmek istedi. İlim ve iffet sâhibi sâlihâ bir kızla kendisini evlendirdiler. Evliliğinin birinci gecesi kız buna; “Kadınların âdet hâlleri ile ilgili hayz ilmini öğrendin mi?” dedi. “Hayır!” diye cevap verince kız; “Allahü teâlâ Tahrîm sûresi 6. âyet-i kerîmesinde meâlen; «Kendinizi ve emrinizde olanları, Cehennem ateşinden koruyunuz.» buyuruyor. Câhil kişi nasıl koruyabilir?” dedi. Bu söz Ahmed bin Hafs’a çok hoş geldi. Hanımını Allahü teâlâya emânet ederek Merv şehrine gitti. On beş sene ilim tahsil etti. İmâm-ı A’zâm Ebû Hanîfe’nin yüksek talebelerinden olan İmâm-ı Muhammed’den de ders aldı. İmâm-ı Muhammed hazretleri ona “Ebû Hafs-ı Kebîr” adını verdi. Ebû Hafs, hocasından izin alıp memleketine dönmekteyken, Harezm’de Ceyhun Irmağının üzerinden geçerken kitapları suya düştü. Yanında bulunan Ebû Süleymân Cürcânî’den bilgileri yeniden yazmak için kitaplarını istedi. Ebû Süleymân Cürcânî ona; “Sen öyle ilim öğrenmeliydin ki, kitaba ihtiyâcın kalmamalıydı.” dedi. Ebû Hafs-ı Kebîr geri dönüp, Merv şehrine geldi. Altı sene o kitapları ezberledi. Âlim olarak hanımının yanına döndü. Hanefî fıkhında ictihat derecesine yükselen Ebû Hafs-ı Kebîr, Buhârâ’da Reîs-ül-Ulemâ (Âlimlerin Reîsi) ünvânına sâhib oldu. Ondan pekçok kimse ilim tahsil edip, yüksek âlim oldular. Ebû Hafs-ı Sagîr lakabıyla bilinen oğlu Muhammed ondan ilim öğrenip yetişen kimselerdendir.

Ebû Hafs-ı Kebîr, dinde yüksek ve güvenilir âlimdi. Haramlardan ve şüphelilerden şiddetle kaçınırdı. Dünyâ malına önem vermezdi. Resûlulah efendimizin sallallahü aleyhi ve sellem sünnetine tâbi olmada çok ileri, mânevî ilimlere sâhib bir velî idi. Oğlu Ebû Abdullah-ı Buhârî de babasının sâhib olduğu üstünlüklere mâlikti.

EBÛ HUREYRE Hakkında Bilgi

2012-02-09T14:30:00.001-08:00

EBÛ HUREYRE Hakkında Bilgi

Eshâb-ı kirâm arasında en çok hadîs-i şerîf rivâyet edenlerden. İsmi hakkında değişik rivâyetler vardır. En meşhuru, Abdurrahmân bin Sahr olduğudur. Yemen’in Devs kabîlesindendir. Künyesi Ebû Hureyre’dir. Bu künyenin verilişi hakkında kendisi şöyle demiştir. “Bir gün kaftanımın içinde küçük bir kedi taşıyordum. Resûlullah efendimiz beni o hâlimle gördü. «Nedir bu?» buyurdu. Ben de; “Kedicik!” dedim. Bunun üzerine Resûlullah bana; “Ey Ebû Hureyre (Ey Kedicik Babası)!” buyurdu.

Ebû Hureyre’nin gençliği fakirlik ve sıkıntı içinde geçti. Yemen’deki Devs kabîlesinin ileri gelenlerinden ve meşhur şâir olan Tufeyl bin Amr’ın İslâma dâvet etmesiyle Müslüman oldu. Hicret’in yedinci yılında, Tufeyl bin Amr ve diğer îmân edenlerle birlikte, Hayber’in fethi esnâsında, Medîne’ye geldi. Bundan sonra, Yemen’e dönmeyip Medîne’de kaldı.

Hazret-i Ebû Hureyre, Peygamber efendimizin yanına geldikten sonra, O’ndan hiç ayrılmadı. Ticâret, mal, servet gibi hiçbir meşgâlesi yoktu. Bunlarla hiç uğraşmadı. Eshâb-ı kirâmın en fakiri olduğu için, Eshâb-ı Suffa arasına katıldı. Eshâb-ı Suffa, Mescid-i Nebî’de kalır; hep ilimle meşgul olurdu. Ebû Hureyre, Resûl-i ekrem efendimizin hep huzûrunda bulunduğu için, pekçok hadîs-i şerîf işitmiş ve rivâyet etmiştir.

Hadîs-i şerîf öğrenme husûsundaki gayreti çok fazlaydı. Bir defâsında hazret-i Âişe vâlidemizden; “Resûlullah’ın sözlerini ve hâllerini siz mi çok biliyorsunuz, yoksa Ebû Hureyre mi?” diye sordular. Şöyle cevap verdi: “Ebû Hureyre bilir. Çünkü ben ev işleriyle meşgul olurdum. Yemîn ederim ki, Ebû Hureyre bütün vaktini Resûlullah’ın huzûrunda geçirmiştir.” Ebû Hureyre dört sene gibi kısa bir zamanda pekçok hadîs-i şerîf rivâyet etmesini başkalarının yadırgamasına karşı; “Evet, ben Hayber Gazâsı sırasında Resûlullah’ın yüksek huzûruna kavuştum. O sırada otuz yaşlarındaydım. Ondan sonra hep yanında bulundum. Evine girip çıktım, hizmet ettim. Birçok muhârebede de hizmetinde bulundum. Birlikte hacca gittim. Elbette daha fazla hadîs-i şerîf bilirim. Çünkü Resûl aleyhisselâm ile temâsım, diğerlerinden daha çoktur.” diye cevap vermiştir.

Hazret-i Ebû Hureyre, 5374 hadîs-i şerîf rivâyet etmiştir. Peygamber efendimizden bizzat işiterek ve Eshâb-ı kirâmdan, bilhassa Ebû Bekr’den, Ömer’den, hazret-i Âişe’den (radıyallahü anhüm ecmaîn) hadîs-i şerîf rivâyet etmiştir. Kendisinden de Abdullah ibni Abbâs, Abdullah ibni Ömer, Enes bin Mâlik, Vâsile bin Eska, Câbir bin Abdullah (radıyallahü anhüm) başta olmak üzere 800’den fazla Eshâb ve Tâbiîn, hadîs-i şerîf rivâyet etmiştir. Rivâyetleri toplanıp yazılmıştır. Ebû Hureyre’nin rivâyet ettiği hadîs-i şerîflere, bütün hadis kitapları yer vermiştir. Bundardan üç yüz yirmi beşi Buhârî ve Müslim’de ittifakla yer almıştır. Ayrıca Sahîh-i Buhârî’de doksan üç, Sahîh-i Müslim’de yüz seksen dokuz rivâyeti vardır.

Ebû Hureyre’nin Sevgili Peygamberimizin vefâtından sonra en çok sevdiği ve meşgul olduğu iş, hadîs-i şerîf rivâyet edip yaymak olmuştur. Hazret-i Ebû Bekr’in halîfeliği sırasında idârî işlerle meşgul olmayan Ebû Hureyre, hazret-i Ömer devrinde Bahreyn vâliliğine tâyin edildi. Hazret-i Osman’ın halîfeliği zamânında Mekke kâdılığı yaptı. Hazret-i Muâviye zamânında da Medîne vâlisi oldu.

Ebû Hureyre fazîleti ve İslâmı yaşamasıyla mükemmel bir nümûneydi. Geceleri çoğu kere ibâdetle geçirir, sabaha kadar namaz kılar, Kur’ân-ı kerîm okurdu. Her ayın başında üç gün oruç tutardı. İbâdetlerde çok ihtiyatlı hareket ederdi. Hep abdestli bulunur ve; “Resûlullah efendimiz; «Abdestli olan vücûd a’zâsına Cehennem ateşi dokunmaz.» buyurdu.” derdi.

Ömrünün son günlerinde hastalandı. Hastalığını duyup gelenler, büyük bir kalabalık meydana getirdiler. Bu sırada o; “Allah’ım sana kavuşmayı seviyorum. Bunu bana nasîb eyle.” diye yalvarıyordu. 676 (H.57) senesinde seksen yaşlarında iken Medîne-i münevverede vefât etti.

Ebû Hureyre’nin rivâyet ettiği hadîs-i şerîflerden bâzıları şunlardır:

Bir kimse bir müminin dünyâ üzüntülerini giderip ferahlandırırsa, Allahü teâlâ da kıyâmet günü onun üzüntülerinden birini giderir.

Her kim bir Müslümanın ayıbını örterse, Allahü teâlâ da dünyâ ve âhirette onun ayıbını örter.

Her kim eli dar olan borçluya kolaylık gösterirse, Allahü teâlâ da dünyâ ve âhirette ona kolaylık gösterir.

Bir kul din kardeşine yardımda bulundukça, Allahü teâlâ da ona yardım eder.

EBÛ KÂMİL ŞUCÂ' Kimdir? Hakkında Bilgi

2012-02-09T14:28:00.001-08:00

EBÛ KÂMİL ŞUCÂ' Kimdir? Hakkında Bilgi

Meşhur Müslüman cebir ve matematik âlimi. İsmi Şucâ’ bin Eslem bin Muhammed Hâsib el-Mısrî olup, künyesi Ebû Kâmil’dir. Matematikçiler arasında İbn-i Eslem el-Hâsib (hesab, matematik bilgini) adıyla meşhur oldu. Doğum ve vefât târihleri belli değildir. Kaynaklarda 850-950 (H. 236-339) seneleri arasında yaşadığı ifâde edilmektedir. Aslen Mısırlıdır.

Ebû Kâmil Şucâ’, matematik ve bilhassa cebir sahasındaki başarılarıyla dikkat çekti. Ünlü matematikçi Harezmî ile aynı devirde yaşadı. Harezmî’nin eserlerinden çok istifâde etti. İkinci dereceden cebir denklemlerini, Harezmî’nin metodu ile çözüyordu. Bununla yetinmeyen Ebû Kâmil, bu çözüm metodlarına bâzı orijinal îzâhlar getirdi. Lineer (birinci dereceden), kuadratik (ikinci dereceden) ve daha üst derecedeki denklemler, belirsiz denklemler ve tam sayı problemlerine âit çözüm yolları ortaya koydu.

Cebir târihinde ilk defâ olarak ikinci derecenin üstünde denklemlerin çözümünü tam bir hassâsiyetle gerçekleştirdi. Bu yüzden ona, Harezmî’den sonra ikinci cebir teorisyeni gözüyle bakılmaktadır. Cebirdeki bu otoritesini, İslâmiyette fıkıh bilgisinin en mühim konularıdan birisi olan ferâiz (mîrâs taksimi) hesaplarının çözümünde kullandı.

Ebû Kâmil Şucâ’ın en meşhur eseri Kitâb-ül-Cebr vel-Mukâbele adlı kitabıdır. Bu eserinde Harezmî’nin cebirini geliştirmek gâyesini gütmüştür. Eserin önsözünde Harezmî’ye olan şükranlarını dile getirmiş, birinci bölümünde Harezmî’nin cebirini özetleyip ilâvelerle açıklamıştır. Burada katsayıları irrasyonel (köklü) sayı olan karışık ikinci derecede denklemlerin çözümlerini göstermiştir. Böylece, Yunanlıların irrasyonel sayılarla ilgili yanlış bilgilerini çürütmüştür.

Eserin ikinci bölümünde, kendinden önce gelen Yunan ve İslâm cebircilerinin çözmekte güçlük çektikleri hattâ çözemedikleri geometrik problemlerin, kendi keşfi olan, cebirsel çözüm metoduyla kolaylıkla çözülebileceğini ortaya koymuştur. Bu bölümde çözdüğü problemler, bir dâire içinde çizilmiş eşkenar beşgen, ongen ve onbeşgenin kenarının uzunluğunun nümerik olarak tâyinini ihtivâ etmektedir. Bu kenarları cebirsel denklemlerle hesaplayarak, cebirsel denklemleri öklit geometrisine uygulamıştır.

Eserin üçüncü bölümüne, ikinci dereceden belirsiz eşitlikler ve bu tür eşitlik sistemleriyle başlamaktadır. Kendisi bu eşitliklerin bâzılarının yeni, bir kısmının daha önce incelenmiş olduğunu söylemektedir. Bu ikinci tip eşitlikler Ebû Kâmil’in, Diophantos ve Aritmeticca’nın tesiri altında kalmadığını göstermektedir. Ebû Kâmil, bu denklemlerden sonra, birinci dereceden denklem sistemlerini de ihtivâ eden eğlendirici (dinlendirici) matematik problemleri üzerinde durmaktadır. Eserinin sonunda muayyen bir sayıdan başlayan sayıların karelerinin toplamını veren ifâdeler üzerinde bilgi verilmektedir.

Kendisini, El-Kerhî ve Ömer Hayyâm tâkib ettiler. Batı âleminde ise Leonardo Fibonacci, Ebû Kâmil’in metodunu benimsedi. Florian Cajori, matematik târihi ile ilgili eserinde, mîlâdî 13. asrın ortalarında Ebû Kâmil’in eserlerinin batı bilim dünyâsında ve İslâm âleminde matematik ilimleri dalında yegâne başvuru kaynağı olarak kabul edildiğini ifâde etmektedir.

Ebû Kâmil Şucâ’nın yazdığı eserlerden bâzıları şunlardır:

1) Kitâbu Kemâl-il-Cebri ve Temâmihi ve-Ziyâdetihi fî Usûlihi: Bu eserinde Harezmî cebrini olgunlaştırdı ve yeni cebir metodları geliştirdi. Eserde, Ebû Berze’yi tenkid etti ve cebirdeki hatâlarını ortaya koydu.

2) Kitâb-ut Tarâif-fi’l-Hisâb: Bu eserde üç, dört ve beş bilinmeyenli denklemlerin çözüm metodları, örnekleriyle îzâh edilmektedir. Cebir problemlerinin çözümünde nesneler yerine harfler sembol olarak kullanılmaktadır. Eserin bir nüshası Hollanda’nın Leiden şehrindeki ünlü kütüphânede bulunmaktadır.

3) Kitâb-üş-Şâmil fil-Cebr vel Mukâbele, 4) Kitâb-ül-Vesâya bil Cüzûrî, 5) Kitâb-ul-Cem’ vet-Tefrîk, 6) Kitâb-ül-Hatâeyn, 7) Kitâb-ül-Kifâye, 8) Kitâb-ül-Mesâha vel Hendese, 9) Kitâbü’t-Tayr, 10) Kitâbul-Miftâh-il-Felâh, 11) Risâle fil-Muhammes vel-Mu’aşşar.

EBÛ MA'ŞER BELHî Kimdir? Hakkında Bilgi

2012-02-09T14:26:00.005-08:00

EBÛ MA'ŞER BELHî Kimdir? Hakkında Bilgi

Bağdat’ta yetişen büyük astronomi âlimi. İsmi, Ca’fer bin Muhammed bin Ömer el-Belhî’dir. 785 (H.169) senesinde Belh’te doğduğu, kaynaklarda zikredilmekteyse de bu târih kesin değildir. Batı ilim dünyâsında Albumasar ismiyle meşhur oldu. 886 (H.272) senesi Mart ayının sekizinde Vasıt şehrinde vefât etti.

Ebû Ma’şer, ilk ilmî çalışmalarını İran Târihi, Horasan’da konuşulan yerli diller ve Hint kültürü üzerinde yaptı. Hadis ilminde büyük âlimler arasında yer aldı. İlim öğrenmek için gittiği Bağdat’ta astronomi ilmine yöneldi. Bıkmadan, yorulmadan yaptığı çalışmalar ve hırsı sâyesinde devrinin en büyük astronomları arasına girdi. Astronomi alanındaki çalışmalarında hocası Sened bin Ali’nin eserlerinden faydalandı.

Ebû Ma’şer, büyük âlim Bettânî ile aynı zamanda yaşamıştır. Eserleri Avrupa’da astronomi ve matematik ilimlerinin gelişmesinde derin etkiler bıraktı. Kendi adıyla anılan meşhur hesaplama metodu, asırlar boyunca astronomi ilimleri sâhasında temel mürâcaat noktası oldu.

İlk defâ med-cezir hâdisesini keşfeden Ebû Ma’şer, bunun mâhiyetini ve ay ile olan münâsebetini bildirdi. Bu bilgiler sonra Avrupa ilim çevrelerine intikal etti. İlim târihi araştırmacılarından Philip K. Hitti: “Gel-git olayının prensip ve kânunlarını Avrupa’ya öğreten, bu alandaki teoriyi ilk defâ ortaya atan Ebû Ma’şer’dir.” demektedir.

Ebû Ma’şer ayrıca enlem derecelerini uzunlukları hakkında da fikirler ileri sürmüştür. Onun gerek med-cezir ile ilgili, gerekse enlem derecelerini hesaplama konusundaki açıklamaları, astronomik coğrafyada Avrupa’ya yol gösterdi.

Eserleri:

Ebû Ma’şer’in astronomi ve vakitlerin hesaplanmasına dâir birçok eseri vardır. Bunlardan bâzıları şunlardır:

1) Zîc-ül-Kebîr: Bu eserde yıldızların hareket ve faaliyetlerini incelemektedir. Eser, astronomiye dâir bir hayli bilgi ihtivâ etmekte ise de bunların teknik îzâhlarına girilmemiştir. 2) Zîc-ül-Kırânât: Zîc-üs-Sagîr de denilen eser, yıldızların mevkilerinin tâyini ile ilgili bilgileri ihtivâ etmektedir. 3) Kitâb-ül-Emtâr ver-Riyâh: Yağmurlar ve rüzgârlara dâir olan bu eser, Hind âlimlerinin görüşlerini aktarmaktadır. 4) Kitâb-ül-Medhal ilâ İlmi Ahkâm-in-Nücûm. Eser çeşitli târihlerde Avrupa’da basılmıştır.

EBÛ MİDYEN MAĞRİBÎ Kimdir? Hakkında Bilgi

2012-02-09T14:26:00.003-08:00

EBÛ MİDYEN MAĞRİBÎ Kimdir? Hakkında Bilgi

Evliyânın büyüklerinden. İsmi, Şu’ayb Hasan (Hüseyin veya Sinan) olup, künyesi Ebû Midyen Mağribî’dir. Aslen Endülüs’teki Becâye şehrindendir. Bugün İspanya’da bir şehir olan Sevilla civârındaki Katniyona kasabasında doğdu. Doğum târihi bilinmemektedir. Fas’ta ve Becâye’de ikâmet etti. Cezâyir’deki Tlemsan’da 1197 (H. 594) senesinde seksen yaşlarında vefât etti. Vefâtı için hicrî 580, 590 ve başka târihler de bildirilmiştir. Kabri tanınmakta ve ziyâret edilmektedir. Kabrini ziyâret edip, kendisini vesîle edilerek yapılan duânın kabul edildiği tecrübe edilmiştir. Muhammed el-Hevârî rahmetullahi aleyh bu hususta Tenbîh adlı bir kitab yazmıştır.

Ebû Midyen Mağribî, küçük yaşta îtikâd ve amel bilgilerini öğrendi. Kur’ân-ı kerîmi ezberledi. Bir müddet dokumacılık sanatı ile ilgilendi. İlme olan aşkı, onun Fas’taki müderrislerin yanına gitmesine sebeb oldu. Orada ilim öğrendi.

Büyük âlim ve velî Ebû Ya’z-i Mağrîbî hazretlerinin derslerine ve sohbetlerine devâm etti. Bir müddet sonra hac için yola çıktı. Bu hac yolculuğu sırasında Seyyid Abdülkâdir-i Geylânî hazretleriyle karşılaşıp, sohbetlerinde bulundu ve tasavvufun inceliklerini öğrendi. Onun yanında kalbi nûrlandı eşsiz sırlara kavuştu. Mâlikî mezhebi fıkıh bilgilerinde yüksek bilgi sâhibi olan Ebû Midyen Mağribî’nin, hac dönüşünde yerleştiği Becâye’de ilim ve şöhreti çevreye yayıldı. Çok kimse ilminden istifâde etti. Pekçok talebe yetiştirdi. Talebeleri arasında Muhyiddîn-i Arabî gibi âlim ve velîler yetişti. Bir şikâyet üzerine Muvahhidî Sultânının emriyle Becâye’den Merrâkeş’e götürülürken Tlemsan yakınlarında vefât etti. Oradaki Rubât-ul-Ubbât’ta defnedildi. Sonra burada türbe ve medreseler binâ edildi. Bilhassa Merînî sultanları, Ebû Midyen Mağribî’nin türbesi civârında câmi ve medreseler yaptırarak, oranın tam bir ilim beldesi olmasına vesîle oldular. Sonra gelen sultan ve emirler de gereken ihtimâmı gösterip bu mübârek zâtın feyz ve bereketinden istifâde etmeye çalıştılar.

Kerâmet ve menkıbeleri çoktur. Her hâliyle cenâb-ı Hakk’ın seçtiği kullarındandı.

Haram ve şüphelilerden çok sakınırdı. Büyüklüğü herkes tarafından bilinir, her taraftan insanlar akın akın sohbetine gelirlerdi. Herkes kendisine talebe olmak isterdi. Zamânın âlim ve evliyâsı onun şerefini ve yüksek mertebesini kabul etmişlerdi. Yanına gelenler, huzûrunda edeple durur, sohbetini dinlerlerdi. İnce, kibar ve zarîf bir zâttı. Alçak gönüllü, haram ve şüphelilerden kaçan, hakîkat ehliydi.

Ebû Midyen Mağribî buyurdu ki:

İlim ganîmettir. Sükût kurtuluştur. Halktan bir şey ummamak rahatlıktır. Bir göz açıp kapayacak kadar Allahü teâlâyı unutmak, O’nun verdiği emânete hıyânettir.

Almayı, vermekten daha tatlı gören, hâl sâhibi olamaz.

Velî olduğu söylenen kimse, dînin emir ve yasaklarına aykırı hareket ederse, ondan sakınmak lâzımdır.

Bir kimse halkı doğru yola dâvet ettiği hâlde, kendisi bu yolda değilse, halkı fitneye düşürür.

Kalp, birçok tarafa yönelebilir. Onu hangi tarafa yönlendirirsen, öteki taraflar kapanır. Bir kimse hem dünyâya ve hem de âhirete yönelemez. Bunlardan biri diğerine mâni olur.

Allahü teâlâ, vicdanlardaki gizli sırlara, insanın her nefeste ve her hâldeki hâline muttalîdir, hepsini bilir. Hangi kalbi kendisine yönelmiş görürse, onu felâketlerden, sıkıntılardan, sapıklıklardan ve fitnelerden muhâfaza eder.

Hakîkî âlim; güzel ahlâkı ile sana doğru yolu gösteren, gidişâtı ile seni kuvvetlendiren, nûrları ile senin bâtınını aydınlatan kimsedir.

EBÛ MUHAMMED BAĞDÂDÎ Kimdir? Hakkında Bilgi

2012-02-09T14:26:00.001-08:00

EBÛ MUHAMMED BAĞDÂDÎ Kimdir? Hakkında Bilgi

On ikinci ve on üçüncü yüzyıllarda Bağdat’ta yetişen din ve fen âlimlerinden. İsmi, Abdüllatîf bin Yûsuf bin Muhammed bin Ali Ebî Es’ad el-Bağdâdî’dir. Künyesi Ebû Muhammed olup, lakabı Muvaffakuddîn’dir. Aslen Musullu olan Ebû Muhammed, 1161 (H.557) senesinde Bağdat’ta doğdu. Babası, zamânın hadis ve kırâat; amcası da, fıkıh âlimlerinden idiler.

Ebû Muhammed, önce Arap dili ve edebiyâtını öğrenerek bu sahada söz sâhibi oldu. Sonra İslâm dîninin temel îtikâd ve fıkıh bilgilerini öğrenen Ebû Muhammed, tıb alanına yöneldi. Bu sahada derinleşip söz sâhibi oldu. Tahsilini, Şam, Kâhire, Kudüs ve Musul gibi şehirlerde tamamlayarak birçok âlimle görüştü ve onlardan istifâde etti.

İlimle uğraşmak sebebiyle aslâ boş vakti olmayan Ebû Muhammed, ya araştırma ve inceleme yapar veya talebe okuturdu. Geri kalan zamanda eser yazmakla meşgul olurdu. Tatlı dilli olan bu âlimin derslerine ilim ve irfan âşıkları koşardı. Kudüs’te bulunduğu sırada, Mescid-i Aksâ’da halka açık dersler verirdi. Sonra Haleb’e ve Anadolu’ya gitti. Ömrünün sonlarına doğru Bağdat’a yerleşti ve 1231 (H.629) senesinde burada vefât etti.

Ebû Muhammed’in tıp ilmine olan en büyük hizmetlerinden biri, kendi zamânına gelinceye kadar yetişen tıp âlimlerinin, anatomide tâkib ettikleri Galen (Calinos) nazariyelerini kabul etmeyip, yeni metodlar geliştirerek çığır açmasıdır. O devirlerde, Galen’in anatomi ile ilgili nazariyelerine kusursuz gözüyle bakılıyordu. Bu yüzden de birçok yanlışlıklar ve hatâlar meydana gelmişti. Bağdâdî, açmış olduğu yeni anatomi çığırıyla bunlara son verdi. Yazdığı El-İfâde vel-Îtibâr adlı eserinde bu hususta şöyle demektedir:

“Bizim anatomi alanındaki araştırma, inceleme ve tesbitlerimiz, bizden önce söylenilenlere uymuyor. Meselâ alt çene yekpâre bir parçadan meydana gelmektedir. Biz bunu bizzat incelememizle tesbit ettik ve gördük. Görmek, yâni tecrübe ve müşâhade, işitmekten daha sağlam ve güvenilir bir bilgi kaynağıdır. Galen, her ne kadar bu alanda söz sâhibi bir tıb bilgini ise de, müşâhade ve tecrübelerimiz onu hatâlı çıkarmaktadır.”

Bağdâdî, botanik ve zirâat ilimlerinde de söz sâhibiydi. Bu alanda yazdığı Kitâb-ül-İfâdeti vel-Îtibâr fil-Umûr-il-Müşâhedeti vel-Havâdis-il-Muâniyeti bi Erdi Mısr adlı eseri çok meşhur oldu. Bu eserinde Mısır arâzisinin ilmî tasnifini yapmış, buranın toplum yapısı ile hayvanlarını ve iklimini incelemiştir. Ayrıca Mısır’da yetişen bitkiler, yapılan yiyecekler, gıdâlar ve içeceklerle ilgili bilgiler de vermiştir.

Eserleri:

Ebû Muhammed Abdüllatîf Bağdâdî’nin eserlerinin sayısı, 130’a ulaşmaktadır. Bunların; 13’ü Arap dili ve edebiyâtı; 2’si İslâm hukûku, 9’u edebî inceleme ve tenkid, 53’ü tıp, 10’u zooloji, 3’ü tevhid ve kelâm ilmi, 3’ü târih, 3’ü matematik ilimleri, 2’si mâdenler, 23’ü muhtelif konularla ve 48’i felsefeyle ilgilidir. Felsefeyle ilgili eserlerinin 19’u mantık, 10’u tabîat, 8’i ilâhiyât, 9’u da siyâsî ilimlerle ilgilidir.

Eserlerinden bâzıları şunlardır:

1) Câmi-ul-Kebîr: On cilt olan bu eser, mantık ve ilâhiyâtla ilgili olup, yirmi senede hazırlanmıştır. 2) Şerhu Erbaîne Hadîsen Tayyibeten: Hadis ilmi ile ilgilidir. 3) Şerhu Kitâb-ul-Fusûl li Hipokrat, 4) Ihtisâru Şerh-il-Calinus li Kitâb-il-Emrâr el-Haddeti, 5) İhtisârî Kitâbu Menâfi il-A’za li Calinus, 6) İhtisâru Kitâb-il-Cenîn, 7) İhtisâru Kitâb-el-Muna, 8) İhtisâru Kitâb-il-A’dal, 9) Kitâb fî Âlât-it Teneffüs, 10) Makâle fî Sîgat-iz-Zıddi biz-Zıddi, 11) Kitâb fil-Muzil, 12) Kitâb-ul-Kifâye fit-Teşrîh: Üçüncü kitaptan buraya kadar olan eserler tıp ilmi ile ilgilidir. 13) Kitâb fil-Edviyet-il-Müfrede: Eczâcılık ile ilgilidir. 14) Kitâbu Muhtasarı Ahbârî Mısr, 15) Kitâb-ul-Hikmet-il A’lâiyye, 16) Kitâb fin-Nihâye vel-Lânihâye, 17) Kitâbu Garîb-il-Hadîs, 18) Makâletun fil-Buhrân, 19) Kitâb-ul-Kıyâs, 20) Kitâb-ul-Celî fil-Hisâb-il-Hindî, 21) Kitâb-ul-Umde fis-Siyâseti, 22) Muhtasar fî Mâba’det-Tabî’a: Metafizik ile ilgilidir. 23) Makâletun fiş-Şiir: Edebiyât ile ilgilidir.

EBÛ MÛSÂ EL-EŞ'ARÎ Kimdir? Hakkında Bilgi

2012-02-09T14:25:00.005-08:00

EBÛ MÛSÂ EL-EŞ'ARÎ Kimdir? Hakkında Bilgi

Sevgili Peygamberimizin ileri gelen eshâbından ve vâlilerinden. İsmi Abdullah olup, künyesi Ebû Mûsâ’dır. Babası Kays, Yemen’in Eş’ar; annesi Tayyibe de Ak kabîlesine mensuptur. Nesebi, Abdullah bin Kays bin Süleym bin Hadar bin Harb bin Âmir bin Ahter bin Bekr bin Âmir bin Abd bin Vâil bin Nâciye bin el-Cemâhir bin el-Eş’ar’dır. Bi’setten önce Yemen’in Zebid bölgesinde doğduğu bilinmekteyse de târihi belli değildir. 663 (H.42) yılında Kûfe, diğer bir rivâyette Mekke-i mükerremede vefât etti.

Müslümanların Habeşistan’a hicret ettikleri sırada elli kişiden fazla bir toplulukla Yemen’den Habeşistan’a gelerek orada Müslüman oldu. Câfer bin Ebû Tâlib ve berâberindeki Müslümanlarla birlikte bir müddet Habeşistan’da kaldıktan sonra, Resûlullah efendimizin müsâdesiyle, Habeşistan hükümdârı Necâşî onları iki gemiyle Medîne’ye gitmek üzere yolcu etti. Medîne’ye geldikleri sırada Peygamber efendimiz Hayber’in fethine gitmişti. Peygamber efendimiz dönünce, hemen O’na bîat edip müsâfeha yaptılar. Müslümanlar arasında ilk müsâfeha yapanlar onlardı. Peygamber efendimiz, Ebû Mûsâ el-Eş’arî ve berâberindekileri Batham Meydanlığına yerleştirdi.

Ebû Mûsâ el-Eş’arî Mekke-i mükerremenin fethinden sonraki Huneyn Gazâsında, Evtas mevkiindeki harbe, amcası Ebû Âmir’le birlikte katıldı. Amcası Ebû Âmir bu savaşta şehid düşünce, onun yerine kumandayı aldı. Büyük kahramanlıklar göstererek çarpıştı. Onun bu kahramanlıklarını gören gâzilerin de coşmasıyla, düşman bozguna uğrayarak, Tâif’e doğru kaçtı.

Ebû Mûsâ el-Eş’arî radıyallahü anh, Resûlullah efendimiz zamânında Zebid, Aden ve Yemen vâliliklerinde bulundu. Resûlullah efendimiz, onu Muâz bin Cebel ile birlikte Yemen’e vâli gönderirken, ikisine şöyle buyurdu: “Yemen’e vardığınızda, halka kolaylık gösteriniz, güçlük göstermeyiniz! Sevdiriniz ve nefret ettirmeyiniz. Birbirinizle iyi geçininiz, ayrılmayınız.”

Ebû Mûsâ el-Eş’arî, Resûlullah efendimizin vefâtından sonra da devlet hizmetlerinde bulundu. Halîfe hazret-i Ömer zamânında 638 (H.17) senesinde Basra’ya vâli tâyin edildi. Vâliliği sırasında İranlılarla yaptığı savaşlarda pek büyük başarılar elde etti. Kisrâ’nın elinde bulunan Ahvaz, Tüster, Sus şehirlerini zaptederek Huzistan bölgesini tamâmiyle İslâm devletinin hudutları içine aldı. Ebû Mûsâ el-Eş’arî vâliliği sırasında, dokuz mil uzaklıkta çıkan tatlı bir suyu, kanal kazdırarak şehre getirdi. Bu muazzam eser, hâlâ onun adı ile anılır.

Hazret-i Ömer zamânında Kûfe vâliliği de yapan Ebû Mûsâ el-Eş’arî, hazret-i Osman ve hazret-i Ali’nin halîfeliği sırasında ise, Basra ve Kûfe vâliliklerinde bulunarak, büyük hizmetler verdi. 663 senesinde Kûfe’de vefât etti.

Ebû Mûsâ el-Eş’arî, çok fazîletli bir zâttı. Peygamber efendimizin iltifâtlarına mazhâr olmuş, âhirette derecelerinin yüksek olması için duâsına kavuşmuştu. Kur’ân-ı kerîmi ezbere bilirdi. Hazret-i Ebû Bekr’in hilâfeti sırasında, Kur’ân-ı kerîmi toplayan heyette vazîfeliydi.

İslâm takvimini, yazılarında ilk defâ o kullandı. Çok edepliydi. Her an son nefesini düşünürdü. Dünyâya hiç değer vermez, her hâlinde ve davranışında Allahü teâlâdan çok korktuğunu ifâde eder, son nefesini îmânla vermekten başka bir şey düşünmezdi.

Buyurdu ki:

Kur’ân-ı kerîme tâzimle çok hürmet ediniz. Zîrâ bu Kur’ân-ı kerîm sizin için ecirdir. Kur’ân-ı kerîme uyunuz. Onu kendinize uydurmayınız. Kim Kur’ân-ı kerîme uyarsa, Kur’ân-ı kerîm onu Cennet bahçelerine götürecektir. Kim Kur’ân-ı kerîmi kendine uydurursa, anladığı ve hesâbına geldiği gibi kabullenir, mânâ verirse, Cehennem’in alt katlarına baş aşağı düşeceklerdir.

Âdemoğlu iki dere dolu altını olsa yine de tamam, yeter demez. Üçüncü bir dereyi doldurmaya çalışır. Âdemoğlunun karnını birazcık topraktan başka bir şey doldurmaz.

Ebû Mûsâ el-Eş’arî üç yüz altmış hadîs-i şerîf rivâyet eti.

Peygamber efendimizden bizzat işiterek rivâyet ettiği hadîs-i şerîflerden bâzıları şunlardır:

Allahü teâlâ gece günâh işleyene sabaha kadar, gündüz günâh işleyene de tövbe etmesi için akşama kadar mühlet verir. Güneş batıdan doğuncaya kadar böyle devâm eder.

Kırk gün helâl yiyenin kalbini Allahü teâlâ nûrlandırır ve hikmet sözlerini kalbinden lisânına (diline) akıtır.

Yaşlılara saygı göstermek, Allahü teâlâya tâzimdendir.

Kötü arkadaş demircilerin körükleri gibidir. Şâyet üflediği ateş kıvılcımları seni yakmazsa, kokusu sana bulaşır.

Kişi, sevdiği ile berâberdir.

Müminler birbirini bağlayıp destekleyen bir binânın taşları gibidir.

EBÛ MÜSLİM HORASÂNÎ Kimdir? Hakkında Bilgi

2012-02-09T14:25:00.003-08:00

EBÛ MÜSLİM HORASÂNÎ Kimdir? Hakkında Bilgi

Serdâr ve hâkim olup, Horasan’daki dînî ve siyâsî hareketin başına geçerek, Emevîleri deviren ve Abbâsîleri tahta çıkaran komutan. Soyu, nereli olduğu ve nasıl yetiştiği hakkında kesin bilgi yoktur. Sikkelerinde adı Abdurrahman bin Müslim olarak zikredilir. Bir rivâyete göre İsfehan’da 719 (H. 100) yılında doğdu. Gençliğinde at uşaklığı yapmaktayken, Kûfe eşrâfından bir aralık Horasan’a gelmiş bulunan, Icl boyundan İdris bin Ma’kil ile kardeşi Îsâ’nın hizmetine girmişti. Fırsatlardan faydalanmasını bilen bir delikanlı oluşu kendisinin yeni efendileri tarafından takdir edilmesine ve yetişmesi konusunda ihtimam gösterilmesine yol açtı. Daha o zamanlarda Hâşîmîlerin dostu olması îtibârını arttırmıştı.

İdris bin Ma’kil, Ebû Müslim’i, Abbâsî kolunun reisi olup Balka’da Humayme köyünde ikâmet etmiş bulunan Abbasoğullarından Muhammed’e hediye etmiş, o da bilâhare oğlu İbrâhim’e vermiştir. İbrâhim onu, çıkarılacak olan bir ihtilâli idâre etmek üzere 745’te Horasan’a gönderdi. İlk anda Ebû Müslim’i kabul etmek istemeyen Nakîbler, daha sonra onu kendilerine reis edindiler. Netîcede 747 yazında Horasan’da isyân patlak verdi. Yemenîler ve Benî Rabîa kabîlelerinin de bulunduğu Emevî Hânedânının bütün düşmanları Ebû Müslim’in etrâfında toplandılar. Ebû Müslim 748’de Merv’e ve sonbaharda da Nişâbur’a girdi. Emevîlerin şark umûmî vâlisi Yezîd bin Ömer bin Hubeyre’nin, Horasan’daki ihtilâli bastırmak için gönderdiği ordulara karşı mücâdele etmek üzere Ebû Müslim, Abbâsî nakîblerinden Kahtaba’yı komutan tâyin etti. Kahtaba, karşısına çıkan Emevî kuvvetlerini bozguna uğrattığı gibi, Faluca muhârebesinde bizzat Yezîd’i mağlûb etti. Böylece şarkta, garpta Emevîler kesin mağlub edildiler. Böylece Emevîler yıkılarak Abbâsî hilâfeti kuruldu.

Ebû Müslim daha sonra 754 senesinde hacca gitti. Dönüşünde Halîfe Ebü’l-Abbâs’ın vefât ettiğini ve yerine Ebû Câfer Mansûr’un halîfe îlân edildiğini öğrenince yeni halîfeye bîat ederek onunla birlikte Kûfe’ye döndü. Bu sırada halîfenin Şam vâlisi Abdullah bin Ali’nin kendini halîfe îlân edip, ordusuyla Irak’a yürümeye hazırlandığı haberi geldi. Bunun üzerine halîfe, Horasan ve Irak ordularını Ebû Müslim’in emrine vererek ona karşı gönderdi. Nusaybin civârında beş ay süren çarpışmalardan sonra gâlip gelen Ebû Müslim, Abdullah’ın bütün hazînesini ele geçirdi. Ebû Müslim’in bu hazîneyi halîfeye göndermemesi ve tâyin edildiği Şam vâliliğini kabul etmeyip, onun müsâdesi olmadan Horasan’a gitmek istemesi, halîfeyi endişelendirdi. Nihâyet halîfe Mansûr tarafından hîle ve yalan vâdlerle Irak’a çağrıldı ve 13 Şubat 755 (H.24 Şâban 137) yılında katledildi.

Ebû Müslim’in katli, bilhassa onun ulûhiyetine inanan İran Mecûsîleri arasında pek fenâ akisler uyandırmış ve ayaklanma çıkmıştı. Sonraları zuhûr eden Ehl-i sünnet dışı fırkalar, Bâbekiler ile Hurremîler ve Bâtınîler (İsmâilîler) kendi îtikatlarının menşei ve tarîkatlerinin kurucusu olarak Ebû Müslim’i göstermişlerdi. Ayrıca Şiîliğin az-çok yayıldığı bölgeler ahâlisi arasında da büyük kahraman olarak tanınmış ve onun adına aslı olmayan romanlar ve destanlar yazılmıştır.

Abbâsî Hânedânının kuruluşuna vesîle olan Ebû Müslim, kendi şahsî düşmanlarına olduğu kadar, Abbâsîlerin düşmanlarına karşı da şiddetli hareket etmekten geri durmamıştır. Târihler kendisini çok soğuk kanlı, ketûm, hasûd ve kindâr, aynı zamanda insâfsız ve merhâmetsiz bir kişi olarak zikretmişlerdir. Aslında Ebû Müslim Horasânî yaptığı işlerin netîcesini göremediği gibi, cehâletiyle pekçok Müslüman kanının dökülmesine de sebeb olmuştur.

EBÛ NU'AYM İSFEHÂNÎ Kimdir? Hakkında Bilgi

2012-02-09T14:25:00.001-08:00

EBÛ NU'AYM İSFEHÂNÎ Kimdir? Hakkında Bilgi

Hadis, tasavvuf ve târih âlimi. İsmi, Ahmed bin Abdullah olup, künyesi Ebû Nu’aym’dır. İsfehânî nisbesiyle (diye de) bilinir. Hâfız-ı İsfehânî ismiyle de meşhurdur. 947 (H. 336)de İsfehan’da doğdu ve 1038 (H. 430)de orada vefât etti.

Tasavvuf büyüklerinden Şeyh Muhammed bin Yûsuf-i Benâ’nın torunu olan Ebû Nu’aym İsfehânî, küçük yaşta Şam, Bağdat, Vâsıt, Nişâpur, Basra, Kufe gibi ilim merkezlerini dolaştı. Câfer Huldî, Abdullah bin Ömer bin Şevzeb, Esâm, Ebû Bekr-i Acurrî ve Hattâbî gibi zamânının âlimlerinden hadis, fıkıh, tasavvuf ve târih ilimlerini tahsil etti. Bilhassa hadis tahsili için çok yerleri gezdi ve birçok âlimden okuyup, icâzet (diploma) aldı. Şâfiî fıkhında yüksek dereceye ulaşıp, fıkıh ve tasavvuf bilgilerini kendinde topladı. En büyük gıdâsı ders vermek ve eser yazmak olan Ebû Nu’aym İsfehânî, ilim öğretip, pekçok âlim yetiştirdi. Kuşyâ bin Leyâlîrûz el-Cîlî, Ebû Sa’îd Malînî, Ebû Bekr bin Ebî Zekvânî, Hâfız Ebû Bekr el-Hatîb gibi âlimler ileri gelen talebeleri arasında yer aldı. Pekçok kıymetli eser yazarak insanlara İslâm dîninin emir ve yasaklarını bildirdi.

Eserleri:

1) Hilyet-ül-Evliyâ: Bu eserde; Hulefâ-i Râşidîn ile aşere-i mübeşşerenin, sahâbe-i kirâmın, tâbiînin, ve tebe-i tâbiînin hayatlarına yer vermiş ve zamânına kadar yaşayan meşhur âlimlerle evliyâullahın hayâtı, eserleri ve menkıbelerini anlatmıştır. Oldukça geniş ve kıymetli olan bu eseri, Ebü’l-Ferec İbn-ül-Cevzî Sıfat-üs-Safve adıyla kısaltmıştır. Hilyet-ül-Evliyâ’da; hâl tercümesi verilen zâtların rivâyetlerine de yer verilmiştir. Bu bakımdan hadis ilminde büyük ehemmiyet kazanmıştır. Eser Beyrut’ta ve Berlin’de basılmıştır. 2) Delâil-il-ün-Nübüvve: Hindistan’da basılmıştır. 3) Meârif-üs-Sahâbe, 4) El-Müstahrec-alel-Buhârî, 5) El-Müstahrec alel-Müslim, 6) Târih-i İsfehân, 7) Fedâil-üs-Sahâbe.

EBÛ SAÎD-İ FÂRÛKÎ Kimdir? Hakkında Bilgi

2012-02-09T14:24:00.005-08:00

EBÛ SAÎD-İ FÂRÛKÎ Kimdir? Hakkında Bilgi

İmâm-ı Rabbânî Ahmed Fârûkî Serhendî hazretlerinin torunlarından ve mîlâdî 18-19. asırlarda yetişen âlim ve velîlerin büyüklerinden. Abdullah-ı Dehlevî hazretlerinin önde gelen talebelerindendi. 1781 (H.1196)de Zilkâde ayının ikinci günü Rampur’da doğdu. 1834 (H. 1250) senesinde Delhi’de vefât etti.

Şâh Ebû Saîd daha çocukken, çocukların çok düşkün oldukları oyun ve eğlencelerle hiç meşgul olmamıştı. On bir yaşında Kur’ân-ı kerîmi ezberledi. Tecvidi öğrendi. Kur’ân-ı kerîmi okuması o kadar mükemmeldi ki, dinleyenler hayrette kalıp âşık oluyorlardı.

Çoğu ilimleri Müfti Şerefeddîn’den ve diğer bâzı ilimleri de Mevlânâ Refiüddîn’den okumuştu. Hadis ilmindeki icâzeti (diplomayı) Abdullah-ı Dehlevî’den ve Mevlânâ Sirâc Ahmed bin Şeyh Abdülazîz bin Veliyullah Dehlevî’den aldı. On dokuz yaşında ilim tahsilini tamamladı. Din ilimleriyle zamânın fen ilimlerinde tam bir üstat oldu. Tasavvufu, büyüklerin yolunu babasından almıştı. Sonra Şeyh Dergâhî’nin derslerine kavuştu. Tam on iki sene bu mübârek zâtın hizmet ve derslerinde bulundu. Şeyh Dergâhî hazretlerinden çok istifâde edip, icâzet (diploma) aldı. 1810 senesinde, Muharrem ayının yedinci günü Abdullah-ı Dehlevî hazretlerinin sohbetine kavuştu. Fevkalâde izzet ve ikrâm gördü. Abdullah-ı Dehlevî hazretleri, kendilerine talebe yetiştirmelerini söyleyince; “Efendim ben buraya bunun için değil, belki istifâde etmek için geldim.” cevâbını verdi. Bunun üzerine daha ziyâde iltifat ve teveccühe mazhar oldu. Birkaç ay sohbetlerinde bulunduktan sonra, Müceddidiyye, Çeştiyye, Kâdiriyye yollarından mezun oldu. Hocaları, bâzı talebelerini yetiştirmesi için ona gönderdi. Mevlânâ Hâlid-i Bağdâdî ve Seyyid İsmâil Medenî gibi âlim zâtlar, ondan istifâde ettiler.

Mevlânâ Şah Ebû Saîd-i Fârûkî hazretleri tam on beş sene de Abdullah-ı Dehlevî hazretlerinin sohbetleriyle şereflendi. Vefâtlarından sonra hocasının yerine geçerek talebe yetiştirmeye başladı. Hak âşıklarının, susamışların kalplerini Allahü teâlânın mârifetiyle doldurdu. Bütün ecdâdı gibi İslâm dînini yaymaya çalıştı. Bâzı talebelerinin ricâsı üzerine Farsça yazdığı Hidâyetü’t-Tâlibîn kitâbı pek kıymetlidir. Ebû Saîd-i Fârûkî hazretleri, tam büyüklerin yaşayış ve ahlâkı ile ahlâklanmıştı.

1833 senesinde hac farîzasını edâ etmek için Haremeyn’e (Mekke ve Medîne) doğru yola çıkmışlardı. Hicâz topraklarına girdikleri sırada, mübârek hocasının talebelerinden Muhammed Cân-ı Bâcurî tarafından Cidde’de karşılandı. Ebû Saîd hazretleri hacdan sonra birkaç ay daha kaldı. Sonra, sıtma ve ishal hastalıklarına tutuldu. Ancak mahlûkâtın efendisini ziyâret maksadıyla mevlid gecesinde, Medîne-i münevvereye geldiler. Ravza-i mutahherayı ziyâretleri esnâsında, Resûlullah efendimizin mânevî ihsânlarına kavuştular. Çok istifâde ettiler. Sonra memleketine doğru yola çıktı. Hindistan şehirlerinden Leveng şehrine geldiklerinde hastalıkları arttı. Ölüm halleri görülmeye başladı. Kendileri ile berâber olan ortanca oğlu Abdülganî’ye İslâmiyete uymayı ve dünyâya düşkünlükten sakınmayı vasiyet etti. Sonra “Yâsîn” sûre-i şerîfesini okumasını emretti. Üç defâ okuduktan sonra kelime-i şehâdet getirerek rûhunu teslim etti (1834). Hocası Abdullah-ı Dehlevî’nin kabr-i şerîfleri yanına defnedildi.

Şah Ebû Saîd hazretlerinin üç oğlu vardı. Birincisi Ahmed Saîd’dir. İkincisi, Abdülgânî Müceddidî, üçüncüsü de Abdülmuğnî’dir.

Şah Ebû Saîd-i Fârûkî buyurdu ki: “Allahü teâlânın sonsuz ihsânı kullarından birine eriştiği zaman, o kulunu kendi dostlarından birinin hizmetine ulaştırır. O da ona nefsinin isteklerine uymamak ve ona ağır gelen şeyleri yapmayı, yâni İslâmiyete uymayı emir buyurur. Böylece onun bâtınını, yâni içini, kalbini ve nefsini temizler. Bu zamanda talebenin hizmetleri kusurlu ve dağınık olduğu için, bu yolun büyükleri önce talebeye zikretmeyi, yâni Allahü teâlâyı kalbi ile anmayı emrederler. Amel ve ibâdetlerde ve her işte orta yolda olmayı emredip, nice kırk günlük çilelere bedel olan teveccühlerini dâimâ talebeleri üzerinde bulundururlar. Talebelerine, Ehl-i sünnet îtikâdına göre inanmayı, sünnet-i seniyyeye uymayı, bütün bid’atlerden sakınmayı emrederler. Mümkün oldukça azîmetle amel edip, ruhsatlara kapılmamalarını tenbih ederler.”

EBÛ SAÎD-İ HUDRÎ Kimdir? Hakkında Bilgi

2012-02-09T14:24:00.003-08:00

EBÛ SAÎD-İ HUDRÎ Kimdir? Hakkında Bilgi

Eshâb-ı kirâmdan. İsmi Sa’d, nesebi Sa’d bin Mâlik bin Sinân bin Ubeyd bin Sa’lebe bin Cebr bin Avf bin Hâris bin Hazrec’dir. Babası da sahâbeden olup, Uhud Gazâsında şehid oldu.

Hicret’ten on sene önce doğdu. Peygamber efendimiz Medîne’ye hicret edince, annesi hazret-i Enîse ve babası hazret-i Mâlik bin Sinan Müslüman oldular. Ebû Saîd-i Hudrî radıyallahü anh, Müslüman anne ve babanın evlâdı olarak büyüdü. Bu sebeple İslâmiyeti çocukluğundan îtibâren kabul etmiş, İslâm terbiyesiyle yetişmişti.

Ebû Saîd-i Hudrî, Resûl-i ekrem efendimizin hicretinden sonra yapılan Medîne’deki Mescid-i Nebevî’nin inşâsında çalışmıştı. Yaşı küçük olması sebebiyle Bedr ve Uhud savaşına katılamadı.

Benî Mustalak ve Hendek savaşlarına katılan ve büyük kahramanlıklar gösteren Ebû Sa’îd-i Hudrî, bunlardan başka Hudeybiye, Hayber, Mekke, Huneyn, Tebük gazâlarına da iştirâk etti. Peygamberimizle birlikte on iki gazâya katılmakla şereflendiği bildirilmiştir.

Bir rivâyete göre, Ebû Saîd-i Hudrî, İstanbul’un fethi için gelen asker arasındaydı. Düşmanlarla çarpışırken Edirnekapı civârında şehid oldu. Kabrini, Fâtih Sultan Mehmed Hanın hocası Akşemseddîn hazretleri keşfetti. Kabri, eskiden kilise olup, câmiye çevrilen Kâriye Câmiinin bahçesindedir. Bir rivâyete göre de 693 (H.74) senesinde bir Cumâ günü vefât etti. Medîne’de Bakî Kabristanına defnedildi.

Ebû Saîd-i Hudrî, çok cesûr, cefâkâr, fedâkâr ve sabırlı bir zâttı. Temiz ve sâde bir yaşayışı vardı. Muhtâc olanlara yardım eder, onları evine alıp terbiye ederdi. Hadîs-i şerîf ve fıkıh ilimlerinde çok üstün derecelere sâhipti. Bin yüz yetmiş adet hadîs-i şerîf rivâyet etmiştir. Ders verirken çevresinde büyük kalabalık hâsıl olur, sorulan bütün suâllere cevap verirdi.

Ebû Saîd-i Hudrî’nin Peygamber efendimizden işiterek rivâyet ettiği hadîs-i şerîflerden bâzıları şunlardır:

Eshâbıma dil uzatmayınız. Allahü teâlâya yemîn ederim ki, sizden biriniz, Uhud Dağı kadar altın sadaka verse, Eshâbımdan birinin bir müd (875 gr), hattâ yarım müd sadakasına yetişemez.

Allah için tevâzu edeni Allahü teâlâ yükseltir. Kibir edeni de alçaltır. Allah’ı çok zikredeni Allahü teâlâ sever.

Mezar, ya Cennet bahçelerinden bir bahçe veya Cehennem çukurlarından bir çukurdur.

Yatağına girdiğinde üç kere Estağfirullah el-azîm ellezî lâ ilâhe illâ hüvel-hayye’l-kayyûm ve etûbü ileyh diyen kimsenin günâhları deniz köpükleri veya Temîm diyârının kumları veya ağaç yapraklarının sayısı veya dünyânın günleri kadar çok olsa da Allahü teâlâ onun günâhlarını bağışlar.

İki huy vardır ki, bir mü’minde bulunmazlar: Biri cimrilik, diğeri kötü ahlâktır.

EBÛ SEHL KÛHÎ Kimdir? Hakkında Bilgi

2012-02-09T14:24:00.001-08:00

EBÛ SEHL KÛHÎ Kimdir? Hakkında Bilgi

Müslüman astronomi âlimlerinin büyüklerinden. İsmi, Veycen bin Rüstem el-Kûhî olup, künyesi Ebû Sehl’dir. Hazar Denizinin güneyindeki Taberistan’ın dağ köylerinden olan Kuh’ta doğdu. Doğum târihi bilinmemektedir. 1014 (H.405) senesinde vefât etti.

Kûhî, astronomide kullanılan rasad âletlerini îmâl etmekle ve çok hassas astronomik hesaplamalar ortaya koymakla meşhur oldu. Eski Yunanlıların astronomiye âit bâzı faraziyelerini ilmî tenkide tâbi tutarak, yanıldıkları noktaları ortaya çıkardı. Meselelerin gerçek çözümünü sağladı. Büveyhîlerden Şerefüddevle ve Adudüddevle zamânında Bağdat’ta rasatlar yaptı. Bu rasatlarında bizzat kendi yaptığı âletleri kullandı. Astronomik gözlemlerinde, o zaman bilinen yedi gezegenin incelenmesine ağırlık verdi. Bunların hareketlerinin sınır ve prensiplerini tesbite çalıştı. Gün dönümü hakkında gerçek bir yorum getirdi.

Ebû Sehl Kûhî, astronomik rasatları ile ilgili ulaştığı netîceleri, bir âlimler topluluğu huzûrunda ilim âlemine takdim etti. Kûhî, Bağdat’ta, 12,5 metre yarıçapında, küre şeklinde olan özel bir binâ inşâ ettirdi. Bu kürenin ortasında küçük bir delik vardı. Bu delikten giren güneş ışıklarının günlük yolu tâkip edilirdi. Kûhî, Batlemyus’un (Ptolemy’nin) Almagest’ini, Euclides’in Elements’ini ve Usül’ünü, Arşimet’in Lemma ve diğer eserleri ile Apollonius’un Section’larını, Galen (Calinos) ve Aristo’nun bâzı eserlerini tedkik ederek, ilimde yeni merhalelere ulaştı. Ayrıca zamânında yaşamış İbrâhim bin Sinân, Ebû Sa’d el-Âlâ bin Sehl ve Sâbit bin Kurrâ’nın eserlerini de inceleyerek, bunlardaki bilgilerin esaslarını tam anlamıyla öğrendi.

Kûhî aynı zamanda, devrinin önde gelen cebir âlimlerinden sayılıyordu. Arşimet prensipleri üzerinde çalıştı ve derin tetkiklerde bulundu. Muhtelif ağırlıkların ölçümünü inceledi. Basınç ve ağırlık merkezi tâyinlerini ilk defâ ele aldı. Bu konu, daha sonraki asırlarda, Barycentris Theorems adıyla ele alınıp, geliştirildi. Kûhî, çağdaşlarından olan Ebû İshâk es-Sâbiî ile ilmî mektuplaşmalarında özellikle, “Basınç ve ağırlık merkezlerinin hesaplanması” konusunu ele aldı. Bu mektuplardan biri Ayasofya Kütüphânesi, 4832 numarada kayıtlıdır.

Ebû Sehl Kûhî, basınç ve ağırlık merkezlerinin hesaplanmasında, geometrik metodları kullandı. Eserlerinde bu îzâh ve ispatlamalara girişmeden önce, bu gibi ilmî çalışmaların, cenâb-ı Hakk’ın yarattığı eşsiz sistem ve nizâmı biraz da olsa, anlamaya yaradığını ifâde ederek, şöyle demektedir: “Bütün bu araştırmalar; Allahü teâlânın, kâniâtı yaratıp, kurduğu nizam ve sistemin, aklı ve anlayışları hayrette bıraktığını göstermektedir.”

Kûhî, basınç ve ağırlık merkezlerinin hesaplanması hakkında eski Yunanlıların çalışmalarının gülünç denilecek kadar basit ve ilmî olmaktan uzak olduğunu belirterek, kendi orijinal metod ve keşiflerini çok net bir delillendirme ile isbât etti. Bu konuda ortaya koyduğu nazariyeler o güne kadar bilinmiyordu. Matematikte, analiz ve terkib (sentez) terimlerini ilk defâ kullanan ve uygulayan âlim yine odur. Böylece Kûhî, matematik analiz metodunun ilk kurucusu oldu. Fen ve tabîat ilimlerinde, yâni tecrübî ilimlerde nihâî hakîkate matematik metodlarıyla ulaşılabileceğine inanıyordu. Onun bu ileri seviyedeki anlayışı, yüzyıllar sonra Newton ve diğer bilim adamları tarafından benimsendi.

Gayretli bir ilim adamı olan Kûhî, aynı zamanda devrinin önde gelen bir ilim teşvikçisiydi. Onun çalışma ve gayretleri ünlü iki Müslüman astronomu Ebü’l-Vefâ Buzcânî ve Ebû Hâmid Sağanî’yi gayrete getirmiş, onları ilmî çalışmalara teşvik etmiştir. Böylece Kûhî, o devirde fevkalâde yüksek seviyede bir ilmî atmosferle akademik çalışmaların teşekkülüne yol açmıştır.

Ebû Sehl’in basınç ve ağırlık merkezi konusu üzerindeki çalışmaları, ondan asırlar sonra 19. yüzyılda, A.F.Mâbius tarafından ele alınmıştır. Bütün bunlar, İslâm âlimlerinin, asırlar önce, değerli birer ilim hazînesi olan pekçok eser ortaya koyduklarını göstermektedir.

Zamânın geometri üstâdı diye değerlendirilen Kûhî’nin yaptığı çalışmalar hakkında araştırmalar devâm etmektedir.

Eserleri:

1) Es-Sâire fil-Emtâr alâ Temâd-il E’sâr, 2) Kitâbu Merâkiz-il-Ekr, 3) Kitâb-ul-Usûl alâ Tahrikât-ı Oklîdes, 4) Kitâb-ül-Berkân-it-Tâm, 5) Kitâbu Merâkiz-ud-Devâir alel Hutût min Tarîk-it-Tahlîl Dûn-et-Terkîb, 6) Kitâbu San’at-il-Usturlâb bil-Berâhîn, 7) Kitâbu Ihrâc-il-Hatteyn alâ Nisbetin, 8) Kitâb-ud-Devâir-il-Mütemâsse min Tarîk-it-Tahlîl, 9) Kitâb-uz-Ziyâdât alâ Arşimedes fil-Makâlet-is-Sâniye, 10) Kitâbu İstihrâcı Dil-il-Misbâ’ fid-Dâire, 11) Kitâb-ül-Murâselât Beynel Kûhî ves-Sâbî, 12) Risâletün fî Amel-i Muhammesin: Eserde muayyen bir kare içinde, eşkenar bir beşgenin nasıl tesis edilebileceği incelenmektedir. Kûhî bu eserini Büveyhî hükümdârı Şerefüddevle adına telif etmiştir. Eser, S.P.Hogendijk tarafından tahkik edilip, İngilizceye tercüme edilmiştir.

Kûhî, bu risâlesinde şunu isbâtlamaktadır: Bilindiği gibi, belli bir kare içinde, eşkenar bir beşgenin çizilmesi pergel veya diğer geometrik âletlerle mümkün olmamaktadır. Kûhî, bu eşkenar beşgenin iki katı zâid (Hiperbol), kullanmak sûretiyle orijinal bir metodla nasıl çizileceğini îzâh etmiştir. Onun bu buluşu, ortaçağ bilim adamlarının hiç birinde görülmemiştir.

EBÜ'L-LEYS-İ SEMERKANDÎ Kimdir? Hakkında Bilgi

2012-02-07T12:27:00.005-08:00

EBÜ'L-LEYS-İ SEMERKANDÎ Kimdir? Hakkında Bilgi

İslâm âlimlerinin en büyüklerinden. İsmi, Nasr bin Muhammed bin Ahmed bin Muhammed’dir. Künyesi Ebü’l-Leys olup, Semerkandî nisbesiyle şöhret bulmuştur. İmâm-ül-Hüdâ ve Fakîh lakaplarıyla da anılır. Doğum târihi kesin olarak bilinmemektedir. 983 (H.373) senesinde vefât etti.

Semerkand’da doğan Ebü’l-Leys-i Semerkandî, küçük yaşta ilim tahsiline başladı. Zamânının âlimlerinden din ve fen ilimlerini tahsil etti. Öğrenim silsilesi İmâm-ı Ebû Yûsuf’a ulaşan Ebû Câfer Hinduvânî’den ilim öğrendi. Hanefî fıkhında yüksek dereceye ulaşıp, Fakîh lakabını aldı. Tefsir, hadis, kelâm, tasavvuf ve ahlâk ilimlerinde de geniş ilim sâhibi olup, İmâm-ül-Hüdâ lakabı verildi.Hanefî mezhebinin en büyük âlimlerinden olup, çeşitli ilimlere dâir pekçok kıymetli eser yazdı.

Eserleri: Haram ve şüphelilerden sakınmakta ve dünyâya kıymet vermemekte çok yüksek derece sâhibi olan Ebü’l-Leys-i Semerkandî, birçok talebe yetiştirip, kıymetli eserler yazdı. Yazdığı eserlerin en meşhurları vaaz ve nasihat kitapları özelliğinde olan Tenbîh-ul-Gâfilîn ve Bostân-ül-Ârifin’dir. Tamâmı İslâm ahlâkını anlatan bu eserler, âyet-i kerîmeler ve hadîs-i şerîflerle berâber, nasihat ve hikmetli sözler ihtivâ ederler. Birçok tercümeleri yapılmıştır.

Ebü’l-Leys-i Semerkandî’nin diğer eserleri ise şunlardır:

1) Tefsîr-ül-Kur’ân: Dört cilt hâlinde yazılan bu tefsîr kitabının pekçok yazma nüshası vardır. Ayrıca 1892 (H.1310) yılında Kâhire’de basılmıştır. 2) Hizânet-ül-Fıkh: Hanefî mezhebinin fıkıh hükümlerine yer verir. 3) Uyûn-ül-Mesâil fil-Fürû’: Fıkıh ilmine dâir bir kitaptır. Bu eserin şerhleri mevcuttur. 4) Esrâr-ül-Vahy: Mîrâcla ilgili bir eserdir. 5)Kurret-ül-Uyûn ve Müferrihü-Kalb-il-Mahzûn: Büyük günahlardan bahs eder. 6) Şerh-i Fıkh-ul-Ekber:İmâm-ı A’zam Ebû Hanîfe’nin Fıkh’ul-Ekber adlı eserinin şerhidir. 7) Tuhfet-ül-Enâm fî Menâkıb-il-Eimmet-il-Erbe’a el-A’lâm: Ehl-i sünnetin dört mezheb imâmının hayâtı bu eserde anlatılmıştır. 8) Dekâik-ul-Ahbâr fî Zikr-il-Cennet’i ven-Nâr: Cennet nîmetlerini ve Cehennem azâbını anlatan bir eserdir. 9) El-Fetâvâ, 10) Muhtelif-ür-Rivâye, 11) En-Nevâzil fil-Fürû’, 12) El-Mukaddime fi’s-Salât, 13) Beyânu Akîdet-il-Usûl: Temel îmân bilgilerini anlatır. Bunlardan başka; Te’sîs-ül-Fıkh, Şerhu’l-İslâm, El-Meârif fî Şerh-is-Sehâif, Te’sîs-ün-Nazar, Risâlet-ün-Meârife vel-Îmân, Risâle fil-Hikem, Kût’un-Nefs fî Ma’rifet-il-Erkân-il-Hams, El-Letâif-ül-Müstehrece min Sahîh-il-Buhârî, Risâle fil-Fıkh Ebü’l-Leys-i Semerkandî’nin (rahmetullahi aleyh) çeşitli ilimlere dâir yazdığı eserlerdir.

Güzel ahlâk sâhibi olup, İslâm dîninin yüceliğini ve ebedî saâdete ermenin yollarını, hayâtı boyunca insanlara anlatmaya çalışan Ebü’l-Leys-i Semerkandî buyurdu ki: “Kabir azâbından kurtulmak isteyen şu dört şeye sarılmalı ve şu dört şeyden de kaçınmalıdır. Sarılması gereken dört şey şunlardır: 1) Namazları doğru kılmalı, 2) Zekâtı vermeli, 3) Kur’ân-ı kerîm okumalı, 4) Allahü teâlâyı unutmayıp, çok anmalı ve zikretmelidir.

Kaçınılması îcâb eden dört şey şunlardır: 1) Yalan söylememeli, 2) Hiyânet etmemeli, 3) Koğuculuk (söz taşıma) yapmamalı, 4) Üzerine idrar sıçratmamalıdır. Resûlullah sallallahü aleyhi ve sellem buyurdu ki: ‘’İdrârdan sakınınız. Zîrâ kabir azâbının çoğu ondandır.’’

EBÜ'L-MANSÛR MUVAFFAK Kimdir? Hakkında Bilgi

2012-02-07T12:27:00.003-08:00

EBÜ'L-MANSÛR MUVAFFAK Kimdir? Hakkında Bilgi

Onuncu yüzyılda İran’da yetişen büyük kimyâ âlimi. İsmi Muvvaffak bin Ali el-Hirevî olup, künyesi Ebü’l-Mansûr’dur. Doğum ve vefât târihleri bilinmemektedir. Hayâtı hakkında bilinen tek husus, 961-976 seneleri arasında hüküm süren Sâmânî Hükümdârı Emin Mansûr bin Nûh ile aynı zamanda yaşadığıdır.

Ebü’l-Mansûr, kimyâ ilmiyle ilgili araştırma ve çalışmalarını, daha ziyâde insanların günlük hayâtı ile ilgili konular üzerine topladı. Kimyâ ilminin pratik sonuçlarını, insan hayâtında ilk defâ kullanan âlim oldu. Kalsiyum sülfatı belli sıcaklıkta ısıttıktan sonra, elde ettiği alçıyı yumurta akıyla karıştırarak kırıkların sarılmasında kullandı ve böylece, kırıkların sıhhatli kaynamasını temin etti.

George Sarton, bilim târihi ile ilgili eserinde, bu âlimden şöyle bahsetmektedir: “Ebü’l-Mansûr, zamânının bir tânesiydi. Bakır oksidi tam anlamıyla inceleyip, ilmî tanımını ortaya koymuştur.Ayrıca sürme taşı, yâni antimonu da tetkik edip, günlük hayatta kullanılabilecek yerlerini îzâh etmiştir.’’

Ebü’l-Mansûr Muvaffak, bakır üzerinde yaptığı incelemelerde, bakırın, hava ile temâsı sonucu dış yüzeyinde yeşilimsi bir tabakanın teşekkül ettiğini tesbit etti. Bu oksit tabakasını saçların parlak, siyah renge boyanmasında kullandı. Bakırın ve kurşunun bütün bileşiklerini biliyor ve çeşitli alanlarda kullanıyordu. Civa üzerinde de araştırmalar yapan Ebü’l-Mansûr, salisilik asidi (Aspirinin esas maddesini) de îmâl etmeye muvaffak oldu. İlâç îmâlâtında filtrasyon (süzme) ve buharlaştırma metodunu geliştirdi. Deniz suyunun filtrasyonunu gerçekleştirdi.

İlim târihçisi Celal Mazhar, Eser-ül-Arab fil-Hadârât-il-Avrubiyyeti adlı eserinde, çağdaş medeniyetin kuruluşu konusunu incelerken,Ebü’l-Mansûr hakkında şöyle demektedir: “Mîlâdî 10. asırda, İslâm âlemi kimyâ dalında dâhî bir kimyâcıya şâhid oldu. Bu âlim, çok önemli kimyevî keşifler ortaya koymuştu. Adı Ebü’l-Mansûr olan bu âlim, kimyâ târihinde ilk defâ sodyum karbonat ile potasyum karbonatı birbirinden ayırd etmiştir. Böylece kali ve kalevi adını verdiği sodyum karbonat, batı kimyâ literatürüne önceleri, bu ad altında geçmiş bulunuyordu. Bunun gibi o, ayrıca arseniği ve silikat asidi de târif etmişti.’’

Ebü’l-Mansûr Muvaffak, ilmî çalışmalarında iki yol tâkip ediyordu. Birincisi, daha ziyâde içtimâî mâhiyetteydi. Ders okutuyor, günlük problemler ile ilgili ilâçları hazırlıyor ve tatbikâtını yapıyordu. Yaptığı bu ilâçları piyasaya sürerek, ihtiyaç duyduğu âlet ve maddeleri satın almak için gerekli parayı kazanıyordu. Bu bakımdan, kimyâ sanâyisinin kurucusu olarak kabul edilebilir.

Ebü’l-Mansûr Muvaffak, bu ilmî çalışmaları yanında, ayrıca bizzât ilmini derinleştirmek maksadıyla birçok yolculuklara da çıkmış, birçok âlim ve üstattan istifâde etmiştir. Kitâb-ul-Ebniye fî Hakâyık-il-Edviye adlı eseri ile erişilmez bir üne ulaştı. Bu eseri, asırlar boyunca en güvenilir kimyâ kaynaklarından biri olarak kaldı. Bu eserinde, 585 çeşit ilâcı târif etmiştir. Bunlardan 466’sı bitkilerden çıkarılmaktadır.75’i mâdenlerden, 44’ü de hayvânî maddelerden yapılıyordu. Adı geçen eseri, ilâç îmâlâtı sahasında önemi çok büyüktür. Eser, tecrübî ve sınâî kimyâ dallarında da rehberlik yapmıştır.

EBÜ'L-VEFÂ BUZCÂNÎ Kimdir? Hakkında Bilgi

2012-02-07T12:27:00.001-08:00

EBÜ'L-VEFÂ BUZCÂNÎ Kimdir? Hakkında Bilgi

Onuncu yüzyılda, İslâm âleminde yetişmiş büyük matematik ve astronomi âlimi. İsmi, Muhammed bin Muhammed binYâhyâ bin İsmâil bin Abbâs’tır. 10 Haziran 940 (H.328) târihinde Horasan’ın Buzcan kasabasında doğdu. Bu yüzden Ebü’l-Vefâ Buzcânî diye meşhur oldu. 1 Temmuz 998 (H.388) târihinde Bağdat’ta vefât etti.

İlim tahsiline amcası Ebû AmrMugâzilî ve Ebû Yahyâ bin Kanib’in yanında başlayan Ebü’l-Vefâ, on dokuz yaşında Bağdat’a gitti (959). Ölümüne kadar burada ilim ile meşgul oldu. Şerefüddevle’nin sarayında yaptırdığı rasathânede çalışan âlimler arasında yer aldı. Matematik başta olmak üzere, ömrünün büyük kısmını astronomik gözlemler yapmak, eser telif etmek ve ders vermekle geçirdi. Matematik ve astronomideki hizmetleriyle ilim târihinde önemli bir yer tutan Ebü’l-Vefâ, trigonometriye (müsellesât), tanjant(zıl), kotanjant(zıllüt-temâm), sekant (tâti’) ve kosekantı (tâti’ut-temâm) kazandırdı. Diophantos’un ve Batlemyüs’ün eserlerini inceleyip açıkladı.Zamânına kadar hiçbir matematikçinin yapamadığı hassaslıkta trigonometrik çizelgeler hazırladı. Astronomik gözlemler için gerekli ceyb (sinüs) ve zıl (tanjant) değerlerini gösteren çizelgeleri on beşer dakikalık açı aralıklarıyla hesapladı. Trigonometrinin altı esas oranı arasındaki trigonometrik münâsebetleri ilk defâ açıkladı. Bu oranlar günümüzde de aynen kullanılmaktadır.

Ünlü bilim târihçisi Plorian Cajori History of Mathematics adlı eserinde onun hakkında; “Ebü’l-Vefâ şüphesiz ki Harezmî’nin matematik ve cebirdeki buluşlarını önemli ölçüde geliştirdi. Özellikle geometri ile cebir arasındaki münâsebetler üzerinde durdu. Böylece, bâzı cebirsel denklemleri geometri yoluyla çözmeyi başardı ve diferansiyel hesâbın ve analitik geometrinin temelini kurdu. Bilindiği gibi, diferansiyel hesâb insan zekâsının bulduğu mühim ve pek faydalı bir mevzû olup, ilim ve teknolojik muâsır gelişmelerin temel kaynağını teşkil etmektedir. Ayrıca Bettânî’nin trigonometriyle ilgili eserlerini inceleyerek, girift ve anlaşılmayan yönlerini açıklığa kavuşturdu.” demektedir.

Ebü’l-Vefâ Buzcânî’nin matematik târihinde ilk defâ ortaya koyduğu formüllerden bâzıları şunlardır.

1. sin (A ± B) = sin A . cos B

cos (A ± B) = cos A . cos B ± sin A . sin B

tan A ± tan B
tan (A ± B) = ¾¾¾¾¾¾¾¾¾
1 ± tan A . tan B

Bu formüller bugün düzlem trigonometride toplam ve fark formülleri olarak bilinmektedir.

2. sin 2A = 2 sin A. cos A

Bu, yarım açı formülü olarak hâlâ bu şekilde kullanılmaktadır.

3. cos 2A = cos2A -sin2A

cos 2A = 1-2 sin2 A = 2cos2 A-1

1         sin A
        4. tan A = ¾¾¾ = ¾¾¾¾
                      cot A     cos A

1
         Sec A = ¾¾¾ = √1 ta2 A
                      Cos A

1
         Cosec A = ¾¾¾ = √1 + Cot2 A
                         Sin A

Sekant’ın kâşifi olarak genellikle Kopernik bilinirse de, ünlü bilim târihçilerinden Morite Candon ve Carra da Vaux’un araştırmaları sonucu bu buluşun Ebü’l-Vefâ’ya âit olduğu tesbit edilmiştir.

Ebü’l-Vefâ, sinüs değerlerinin hesâbı için yeni bir metod geliştirdi. Böylece hazırladığı cetvellerde 30° ve 15°’lik açının sinüsünü son derece dakik olarak virgülden sonra sekiz ondalık basamak hâlinde hesapladı.

Trigonometrinin yanında cebir ilmi üzerinde de, derinlemesine çalışmalarda bulunan Ebü’l-Vefâ, o zamâna kadar bilinmeyen dördüncü dereceden denklemlerin çözümünü gerçekleştirdi. Meselâ:

x4 + px3 = r denklemini çözerken

y3 +axy + b = 0 ve x2 -y = 0

koniklerinin kesişmesinden istifâde etti. Eski Yunanlıların ve Hindlilerin çözemediği birçok problemi, geometrik yollarla çözmeyi başardı.

Zamânında birçok Müslüman astronomi ve matematik âlimi, Ebü’l-Vefâ’nın çalışmalarını ve eserlerini görmek üzere Bağdât’a gittiler ve derslerinde bulundular.Günümüzde birçok batılı ilim adamı Ebü’l-Vefâ’nın eserleri üzerinde araştırma yapmaktadır.Onun yaptığı ilmî çalışmalar o devirde İslâm âleminin ilim ve fende ne kadar ileri olduğunu açık bir şekilde göstermektedir.

Zahîruddîn Beyhekî, Târihu Hukemâ-il-İslâm kitabında Ebü’l-Vefâ’nın şu sözlerini nakletmektedir: “Mal, can emniyeti ve sıhhat olmadan yaşanılan hayât, hayât değildir. Bir kimse sana, söz ile üstün gelirse aldırma, yeter ki, sükût ile gâlib gelmesin. Bir kimsenin seviyesine uygun olarak arkadaşlık et. Eğer sen câhile ilimle, lâubâliye ciddiyetle muâmele edersen, arkadaşına eziyet etmiş olursun.Hâlbuki, sen onlara sıkıntı vermekten uzaksın.Sözüne ancak ihtiyâcı ânında kıymet verenle sohbet etme. Hocanın hakkını gözetmemek ahlâka sığmaz. Düşük, karaktersiz kimselerle görüşüp konuşma!”

Eserleri:

1) Kitâb-ül-Kâmil: Trigonometri ve astronomiden bahseden meşhur eseridir. Birinci bölümde, yıldızların hareketinden önce bilinmesi gereken meseleler, ikinci kısımda yıldızların hareketlerinin incelenmesi, üçüncü kısımda yıldızların hareketlerine ârız olan şeyler anlatılmaktadır. Eserin yazma bir nüshası Pâris National Kütüphânesinde 1138 numarada kayıtlıdır. L.P. E.A. Sedilot tarafından eser tercüme edilerek basılmıştır. 2)Kitâbün fî Amel-il-Mistarati vel-Pergar vel-Gunye, 3)Kitâb mâ Yahtâcu İleyh-il-Küttâb vel Ummâl min İlm-il-Hisâb, 4)Kitâbun Fâhirün bil Hisâb, 5) Kitâbun fî ilmi Hisâb-il-Musellesât-il-Küreviyye, 6) Kitâbun fil-Felek, 7)Kitâbu Zîc-iş-Şâmil, 8)Kitâbun fil-Hendese, 9)Kitâb-ül-Medhal ilâ Aritmetik, 10) Tefsîr-ül-Harezmî fil Cebri vel-Mukâbele.

Girit Medeniyeti Nedir? Hakkında Bilgi

2012-02-05T01:02:00.001-08:00

Girit Medeniyeti Nedir? Hakkında Bilgi

İlkMinos devri (M.Ö. 2600-2000 yılları arasında): Bu devirde Doğu Girit’te küçük liman şehirleri kurulmuştu. İç kısımlarda ise bâzı duvar kalıntılarına rastlanmıştır.Yapılan kazılarda çok renkli ve değerli taşlardan çömlekler, çeşitli motiflerle süslü mühürler, çeşitli biçimde altın işlemeler ortaya çıkarılmıştır.

Orta Minos devri (M.Ö. 2000-1550 yılları arasında): Knossos ve Phaistos saraylarının en eski kısımları bu devre aittir. Sarayların duvarları alçı ile sıvanmış düz renge boyanmıştı. Bu devrin, Kamares seramikleri, toprak kaplardan en önemlileridir. Mühürler toprak tabletlerde rastlanan eşyâlardandır.

İleri Minos devri (M.Ö. 1550-1150): Bu devir Girit sanatının en yüksek devridir.Meşhur saraylardan Knossos, Phaistos, Hagia Triada ve Mallia yontulmuş taşlardan yapılmış, harç olarak da balçık kullanılmıştır. Fildişi, bronz ve pişmiş topraktan yapılan heykelcikler, akropotlar ile dua edenleri göstermektedir.Altın işlemeler, mâdenî âletler bu devir medeniyetini sembolize etmektedir. Bitki motifleri ile, deniz hayvanlarının figürlerine vazolarda çok rastlanmaktadır.Orta Minos devrinde yavaş yavaş görülmeye başlanan resim-yazı gitgide çizgisel yazı şekline çevrilmiştir.

ELHAMRA SARAYI Nedir? Hakkında Bilgi

2012-02-02T11:51:00.001-08:00

ELHAMRA SARAYI Nedir? Hakkında Bilgi

Alm. Alhambra (f), Fr. Alhambra (m), İng. Alhambra. İspanya’da kurulan Nasrîler veya Benî Ahmer (1230-1492) İslâm Devletinin başkenti Gırnata şehrinin iç kalesi. Kırmızı Hisar da denir. Kale duvarlarının yapımında kırmızı yapı malzemeleri kullanılması sebebiyle Elhamra denilmekteyse de, Nasrîler Devletinin kurucusu Birinci Muhammed el-Gâlib’in (1230-1272), İbn ül-Ahmer lakabından dolayı denilmesi daha ilmî bir gerçektir. Kale’nin ne zaman yapıldığı bilinmemektedir. 890 yılında Endülüs Emevî hükümdarlarından Abdullah (880-912) zamanında İspanyolların isyanında, Elhamra mevkiinde kale mevcuttu. Kale çeşitli târihlerde başka saldırılara da uğramıştır.

Nasrîler Devletinin kurucusu İbn ül-Ahmer, Gırnata Kalesini ele geçirince, dünyâca meşhur kendi ismiyle anılan Elhamra Sarayının inşâtını başlatmıştır. Nasrîlerin başşehri Gırnata’nın Kalesi içindeki düzlüğe kurulan saray, İbn ül-Ahmer ve kendisinden sonra gelen sultanlar tarafından ilâveler yapılarak Elhamra şaheseri meydana getirilmiştir.

13 ve 14. yüzyılda inşâ edilmiş Elhamra, İslâm sanatının Batıdaki şaheseridir. Sanat târihi bakımından kıymeti ölçülemeyecek kadar büyüktür. Kerpiçten duvarları, ahşapla ve kalıplardan dondurulmuş maddeler ile inşâ edilen kemerleri, kubbeleri, direk tabanları, pervazları, saçakları, tavanları ile zengin inceliklerle dolu İslâm sanat eserlerinin eşsiz bir teknik nümûnesidir. Dayanıksız yapı malzemelerinden yapılmış olması ve Hıristiyanların Haçlı taassubu ile tahribâta uğramasına rağmen, bugüne kadar hâlâ ayakta kalması ise akıllara durgunluk vermektedir.

Elhamra geniş bahçeler ve parklar içinde bir köşk, saray ve külliyedir. Kale duvarları arasında kalan saha, çeşitli süs bitkileri, hayvanlar ve fıskiyelerle nefis bir manzara arz etmekteydi. Yine bu saha, birbiriyle kenetlenmiş sanat âbideleriyle doluydu. İspanyollar zamanında Beşinci Karl’ın yaptırdığı binâlar hâriç diğerleri, Mersinler Avlusu ile Arslanlar Avlusunun çevresinde toplanmıştır. Arslanlar Avlusunda bulunan Sultan Mezarları kısmı, İspanyollar tarafından tamamen tahrib edilmiştir. Mersinler Avlusu etrafında; Mahkeme Divanhânesi, İki Kız Kardeşler Divanhânesi, Benî Sirâc Divanhânesi, Elçiler Divanhânesi, câmi ve hamamlar mevcuttu. Arslanlar Avlusunda köşkler ve ortasında fiskiye vardı. Elhamra’da tek, çift, üçüzlü, dördüzlü sütunların alt ve üst başları hâriç düz, diğer yerleri ince işlemelerle süslüdür. Elhamra kitâbeleri, tezyinât görünüşü ile ziyâretçilerin dikkatini çekmektedir.

Arslanlar Fıskiyesi ile Mahkeme Divanhânesi tezyinât sanatıyla doludur. Avluların birinin ortasında, herbirinin ağzındaki oluklardan sular akan on iki arslan bir dâire meydana getirir.

Nasrîler İslâm Devletine 1492 târihinde İspanyollar tarafından yıkılarak son verilmiştir. Müslümanların sağ kalanları Kuzey Afrika’ya göç etmişlerdir. Elhamra’nın sanat eserleri Hıristiyanların eline geçmesi ve Haçlı taassubu ile acımasız tahribâta uğramıştır. Mersinler Avlusundaki câmi, kiliseye çevrilmiştir. Elhamra sanat eserlerinin değeri sonra anlaşılmış ise de, tâmiri bütünüyle mümkün olamamıştır. Elhamra mîmârîsi İspanya, İtalya, Sicilya’da daha sonraki senelerde etkisini göstermiştir. Buralarda yapılan eserlerde Elhamra yapı tarzı kendini açıkça gösterir. Endülüs’teki ilim ve kültüre Müslümanların verdikleri önem, târih sayfalarını doldurmaktadır. Bu Endülüs medeniyeti Avrupa rönesansını hazırlayan en önemli faktördür. İlim ve kültür yanında sanat eserlerine verilen önem, Elhamra ile de kendini göstermişti.

ENDERÛN Nedir? Hakkında Bilgi

2012-02-01T11:11:00.001-08:00

ENDERÛN Nedir? Hakkında Bilgi

Osmanlı sarayında, devlet işlerini görecek olanların sistemli tarzda mükemmel bir tahsile tâbi tutuldukları ve terbiyenin öğretildiği müessese. Sarayın iç kısmı mânâsına gelmekte olup, “Enderûn-ı Hümâyûn” şeklinde de kullanılırdı. İstanbul’un alınmasından sonra Fâtih, Topkapı Sarayını yaptırdı. Dört tarafı surlarla çevrili bu saray; değirmenleri, fırınları, bostanları, silah depoları, koğuşları ve mescitleriyle âdetâ bir kasaba idi. Mutfaklarında günde yirmi bin kişiye yemek dağıtılıyordu. Fâtih, Osmanlı Devletinin teşkilâtını temelleştirirken, Enderûn’u da sağlam esâslara oturttu. Meşhur Kânûnnâmesin’de Enderûn için bâzı maddeler koydu. Enderun, Fâtih’in büyütmesiyle de kalmadı. Osmanlı hudutları büyüdükçe buna paralel olarak saray teşkilâtı da genişletildi. Sarayın enderun halkını, devşirme denilen bâzı Hıristiyan tebaa çocukları veya harplerde esir alınıp yetiştirilen gençler meydana getirmekteydi. Bunlar devşirme kânununa göre sekiz ilâ on sekiz yaşları arasında toplanıp önce Edirne Sarayı, Galata Sarayı, İbrâhim Paşa Sarayı gibi saraylarda tahsil ettirilip, Türk-İslâm âdet ve geleneklerine göre yetiştirilirdi.

Bu saraylarda eğitim gören içoğlanlarından başarılı olanları, belli aralıklarla çıkma denilen usûl ile ihtiyaca göre Enderûn Mektebine alınır, diğerleri ise Kapıkulu Süvârî Bölüklerine gönderilirdi.

Topkapı Sarayı Enderûn Mektebinde, hem devlet adamı veya sanatkâr olmak üzere tahsil ve terbiye gören, hem de çeşitli hizmetlerde bulunan içoğlanları (gılâmân-ı enderûn) altı odaya ayrılmışlardı. Aşağıdan yukarıya doğru bu altı oda şunlardır: 1) Büyük ve küçük odalar, 2)Doğancı koğuşu, 3)Seferli odası, 4) Kiler, 5)Hazîne odası, 6)Has oda.

Topkapı Sarayı içoğlanları dolamalı ve kaftanlı olarak iki sınıf idiler. Büyük ve küçük oda gılmanlarına, dolama giydiklerinden dolayı dolamalı, seferli, kiler, hazine ve has oda gılmanlarına da kaftan giydikleri için kaftanlı denilirdi.

Enderûn mektebinde ilk müfredât programı; Kurân-ı kerîm, ilm-i hâl, tecvit gibi sâdece dînî bilgileri öğreten derslerden ibâretti. İkinci Murad zamânında müfredât programları geliştirilip; tefsir, hadis, fıkıh, ferâiz, şiir ve inşâ, hey’et, hendese, coğrafya, ilm-i kelâm, mantık, meânî, bedî’ ve beyân ile hikmet dersleri verilmeye başlandı.

Enderûn mekteplerine alınan içoğlanları öncelikle buradaki hazırlık sınıfları olan küçük ve büyük oda gılmanları arasına katılırlardı. Buradaki okuma-yazma, özellikle Kur’ân-ı kerîm tahsiliyle ilgili derslerdi. Buradan doğancı koğuşuna geçen içoğlanları eğitim ve öğretime devâm ederlerdi. Doğancı koğuşunun 1675’te kaldırılmasından sonra yüksek tahsilin ilk basamağı seferli odası oldu.

Enderûn Mektebinde asıl eğitimin başladığı bu odada tetimme medreselerine denk bir eğitim gören içoğlanları, dersleri dışında Farsça okumak ve en az bir zanâat, sanat veya fenle (zekâ tesbiti sonunda belirlenen istidâtlarına göre) ilgilenmek zorundaydı. Bunlar dışında ata binmek, iyi silâh kullanmak isteyenler, iyi bir silâhşör olarak yetiştirilirlerdi. Güzel yazı (hüsn-i hat), cilt sanatı, tezhib, tasvir, mîmârî gibi sanatları öğrenmek isteyenler, şiir, edebiyât ve tıp, matematik, hendese gibi bilimlere ilgi duyanlar da ilgilendikleri alanlarda sarayda görevli bilginlere veya ehl-i hıref-i hassa (sarayda bulunan mesleğinde ehil sanat erbâbı) üstatlarına devâm ederlerdi. Bunlar için hükûmetçe zamânın en büyük sanatkâr ve bilim adamları görevlendirilir, saray-ı hümâyûn hocaları ünvânını alan bu üstatlar, haftada bir defâ Enderûn Mektebine gelirler, öğrenciler tarafından karşılandıktan sonra da o günkü konuyu işlemeye başlarlardı. İçoğlanları, aldıkları bu dersle yetinmezler, kendilerinden eski olan oda kıdemlilerinin çevrelerinde dört-altı kişilik gruplar meydana getirerek, kendi kendilerine küme çalışmalarına devâm ederlerdi. Böylece yedi-sekiz yıllık bir eğitim ve öğretimi bitiren delikanlılar ya bir üst sınıfa geçerler, ya bir saray görevine tâyin edilirler veya uygun bir subaylıkla saray dışına verilirlerdi. Daha sonra sırasıyla Kiler ve Hazîne odasında eğitim gören gılâmân-ı enderûn en son Has Oda denilen bölüme gelirlerdi.

Has Odadakiler Enderûn Mektebinin elit (en yüksek) kısmı idiler. Genç olmalarına rağmen büyük bir mevkiye sâhib olurlardı. Burada bulunanlara devrin en yüksek eğitimi ve öğretimi verilirdi. Buradaki eğitimin ana hedefi elemanları idârecilik yönünden yetiştirmekti.

Has odalılar eski ve acemiliklerine göre dış hizmete çıkarılırlardı. Eğer eskilerden ise müteferrikacılık, acemi ise çâşnigirlikle çıkardı. Has odalıların sancak beyliği ile çıktıkları da görülürdü.

Enderûn’a âit bütün odaların ve koğuşların harfi harfine tatbik edilen nizâmnâmeleri vardı. Tertip ve tanzim edilmemiş, kendi hâlinde bırakılmış hiçbir şey yoktu. Koğuşlarda disiplin son derece sıkı idi. Yatılıp kalkılacak ve dinlenilecek zamanlar da dakika şaşmazdı. Has odalılar hâriç, diğer dâire mensupları güneşin doğmasından iki saat önce kalkarlardı. Kalkış ve yatış saatleri güneşin doğuş ve yatsı namazının vaktine göre devamlı değişirdi. Yatsı namazı cemâatle kılındıktan sonra hemen yatılırdı. Bu esaslar doğrultusunda kurulup teşkilâtlanan Enderûn-ı Hümâyûn Mektebi, kuruluşundan îtibâren aşağı yukarı devletin bütün büyük siyâsî ve askerî memurlarını yetiştirdi. Bu memurlar, mektepten aldıkları terbiyenin mükemmelliği sâyesinde, Osmanlı Devletine sadâkât ve hamiyyetleriyle hizmet ettiler.

Diğer taraftan Enderûn-ı Hümâyûn devletin günlük hayâtının en canlı alanı idi. Akağalar Kapısı önündeki mermer sütunlarla çevrili revakta cülûs-ı hümâyûn, ayak dîvânı, bayramlaşma gibi merâsimler veya olağanüstü toplantılar yapılırdı. Harplerde Sancak-ı şerîf bu kapı önüne dikilirdi. Bâbüssaâde’nin iki kapısı arasında Kapıağası Dâiresi yer alırdı. Burada, iç kapıdan girilince tam karşıda arz odası ve onun arkasında İkinci Selim zamânında yaptırılan 12 sütunlu mermer havuz yerine Üçüncü Ahmed tarafından yaptırılan kütüphâne yer almaktadır. Enderûn-ı Hümâyûnda ayrıca hazîne-i hümûyûn (iç hazîne, enderûn hazînesi), kiler-i hassa, hazîne kethüdâsı dâiresi, hazîne koğuşu, Hırka-i saâdet ve mukaddes emânetleri ihtivâ eden has oda, enderûn ağaları mescidi, pâdişâhın özel mutfağı (kuşhâne) bulunmaktadır. Enderûn bölümünde Sultan Dördüncü Murad’ın yaptırdığı Bağdat, Revan ve Kara Mustafa Paşa Köşkü ile Mecidiye Kasrı da yer almaktadır.

Saray teşkilâtının kurulduğu ilk zamanlarda enderûn ricâlinin en büyüğü Kapıağası idi. Sonraları Bâbüssaâde Ağası ünvânını alan bu memur, topyekün Enderûn memûriyetinin âmiriydi. Maiyetinde Kapıoğlanı ismiyle otuz-kırk kişi bulunurdu. Bunlardan; miftâh ağası, peşkir ağası, şerbet ağası, ibrik ağası diğerlerinin büyüklerindendi ve doğrudan baş ağanın maiyeti sayılırlardı. Kapıağası her zaman pâdişâha refâkat ederdi. Yalnız pâdişâh seferde ve avda buluduğu zaman yanında bulunmaz, sarayın muhâfazası hizmetini îfâ ederdi. Taşra hizmetine verilip saray dışına çıkarıldığı zaman, Mısır vâliliğince (16. asır sonlarında) gönderilirdi.

Enderûn ağalarının ikincisi Hasodabaşı idi. Pâdişahın en yakın hizmetini görenler bunun emrindeydi. Emri altında Hasoda gılmanı ismi verilen içoğlanları vardı. Has odabaşı da dâimâ pâdişahla berâber bulunurdu. Saraydaki emânât-ı mukaddesenin muhâfazası da has odaya âitti. Ayrıca Hırka-i saâdetin huzûrunda Kur’ân-ı kerîm okurlardı. Silahdâr Ağa, has oda ağalarının ikincisiydi. Sarayda pâdişaha âit kılıç, tüfenk, ok, yay, zırh gibi eşyâları bu ağa muhâfaza ederdi. Has oda ağalarının üçüncüsü olan çuhâdâr ağa, alaylarda ata binerek pâdişahın gerisinde gider ve yağmurluğunu taşırdı. Has odanın dördüncü ağası olan rikâbdâr ile has oda ağalarının sonuncusu olan tülbend gulâmının vazîfesi, pâdişâhın husûsî eşyâyarını taşımak ve hizmetini görmekti. Bu ağalar ve emrindekiler üzerlerine düşen hizmetleri görürlerken, eğitimlerini de aksatmadan devâm ettirirlerdi. Bu ağalar saray içi terfilerde sıraya göre birbirilerinin yerine terfi ederler, saray dışına çıktıklarında da vezir pâyesini alırlardı.

Enderûn ağalarının üçüncüsü aynı zamanda hazîne-i hümâyûn görevlilerinin reîsi olan Hazînedârbaşı idi.

Kilercibaşı Enderûn ağalarının dördüncüsüydü. Pâdişah yemek yerken hizmet-i hümâyûnda bulunur, kilercilere nezâretlerle berâber sofra edevâtını muhâfaza ederdi.

Beşincisi Sarayağası idi. Sarayağası, Enderûn-ı Hümâyûn nâmını alan, has oda, hazîne, kiler ve seferci odası, doğancı koğuşu ile büyük ve küçük odaların muhâfazasına nezâret ederdi. Maiyetinde yine ağalardan kırk nefer bulunurdu.

Enderûnda çok sıkı bir intizam vardı. Kıdemli olmak büyük bir meziyet teşkil ederdi ve her ağa kendinden eski olana hürmet etmek mecbûriyetinde idi. Kânun küçük bir ihmâlkârlığa bile yer vermeden tatbik olunur, en küçük bir disiplinsizliği görülen derhâl saray dışına çıkarılırdı.

Enderûn halkı gün doğmadan önce kalkar, abdest alıp topluca sabah namazını kılardı. Pâdişah da ekseriyâ sabah namazını Enderûn Câmiinde edâ ederdi.

Enderûnda; kuşlukta, ikindide ve yatsıdan sonra olmak üzere günde üç defâ yemek verilirdi. Bu yemekler, ilk zamanlar iki kap iken, zamanla dörde, sonra da altıya çıkmıştı.

Enderûnluların elbiseleri hünkâr tarafından tedârik edilirdi. Ağalar, başlarına som sırma takke ve takkenin altına iç fesi giyerlerdi. İki kollarının yanından enlice siyâh kadifeden zülüf denen uzun birer alâmet sallandırırlardı. Üstlerine, mevsime göre kaftan ve altlarına entâri giyer, bellerine ağır sırma işlemeli, kapaklı kemer takarlardı. Pâdişahla dışarı çıktıklarında kalıp işi denilin kavuk giyerler ve bellerine lâhûrî şal sararlardı. Eskiler mücevherli bıçak ve hançer takarlardı.

Bilhassa ilk kuruluş ve devletin yükselme devrelerinde hakîkî bir mektep vazîfesi gören Enderûn’dan, altmış sadrâzam, üç şeyhülislâm, yirmi beş kaptan paşa yetişti. Yirminci asrın tanınmış psikologlarından Amerikalı Terman, Enderûn okullarına, alınan talebeler ile ilgili olarak; “Zekâ ölçmek, test usûlünü kullanmak ilk olarak Osmanlılarda, Enderûn’a seçilen talebelerde başladı.” demektedir.

Osmanlı orduları Viyana’ya kadar gelince, Avrupa devletleri çok korku ve telâşa kapıldılar. İslâmiyet Avrupa’ya yayılıyor, Hıristiyanlık yok oluyor diye şaşkına döndüler. Osmanlı akınlarını durdurmak için çâreler aradılar, çok uğraştılar. Sonunda İstanbul’da bulunan İngiliz sefiri müjdeyi gece yarısı şifre ile bildirdi. Şifresinde; “Buldum, buldum, Osmanlıları zaferden zafere ulaştıran sebebi ve bunları durdurmanın çâresini buldum.” diyor ve bulduğu çâreleri şöyle anlatıyordu:

“Osmanlılar, aldıkları esirlere hiç kötülük yapmıyor, kardeş gibi davranıyorlar. Hangi milletten, hangi dinden olursa olsun, küçük çocukların zekâlarını ölçüyorlar. Keskin zekâlı çocuklar, seçilerek saraydaki (Enderun) denilen mekteplerde, değerli öğretmenler, tarafından okutuluyor, İslâm bilgileri, İslâm ahlâkı, fen, kültür dersleri verilerek, kuvvetli, başarılı müslüman olarak yetiştiriliyorlar. Osmanlı ordularını zaferden zafere ulaştıran değerli kumandanlar, Sokullular ve Köprülüler gibi seçkin siyâset ve idâre adamları, hep böyle yetiştirilen keskin zekâlı çocuklardı. Osmanlı akınlarını durdurmak için, bu Enderûn mekteplerini ve bunların kolları olan medreseleri yıkmak, Osmanlıları fende geri bırakmak lâzımdır.”

Devşirme usûlünün kalkmasından sonra, Enderûn’a köleler alınmaya başlandı. Ancak birçok vezir, asilzâde ve tüccar, şeref bulmak düşüncesi ile çocuklarını Enderun’da okutabilmek için köle diye Saraya satıyorlardı. Bu durum anlaşılınca pâdişahlar, zâdegân takımından gençlerin Enderûna kaydedilmesini emrettiler.

İkinci Mahmud, Yeniçerilerin kaldırılmasıyla başlanan ıslâhât sırasında, Enderun’da da hayli değişiklik yaptı. Enderûn-ı Hümâyûn Nezâreti nâmıyla bir nezâret teşkil olundu ve ayrıca Mâbeyn-i Hümâyûn Müşirliği ihdâs edildi. Sultan Abdülmecîd Han zamânında Dolmabahçe Sarayına nakledilen Enderûn’un eski vaziyeti gevşemeye ve bozulmaya başladı. Mâbeyn, Enderûn’dan ayrıldı. Enderun müstahdeminin eski terakkî yolları kapandı. Tanzimât ile mekteplerden fen dersleri kaldırılıp enderûnlar da değerini kaybedince, sultan İkinci Abdülhamîd Han, günün şartlarına uygun orta dereceleri mektepler ve fakülteler açtı.

ENDÜLÜS EMEVÎ DEVLETİ Nedir? Hakkında Bilgi

2012-02-01T10:57:00.001-08:00

ENDÜLÜS EMEVÎ DEVLETİ Nedir? Hakkında Bilgi

765-1031 yılları arasında Endülüs’te hâkimiyet kuran Emevî Hânedânı. Ed-Dâhil (Muhâcir)lakabıyla bilinen Abdurrahmân’dan îtibâren Üçüncü Hişam’la sona eren bu devlet, 275 sene yaşadı. Üçüncü Abdurrahmân’a kadar “Kurtuba Emirliği”diye adlandırılan devlete bu hükümdâr zamânında “Endülüs Emevî Hilâfeti” nâmı verildi. Hükümdâr, “Emîr-ül Mü’minîn” ünvânını aldı.

Endülüs Devletinin kuruluşu: Devletin kurucusu Abdurrahmân bin Muâviye bin Hişam bin Abdülmelik bin Mervân bin el-Hakem, Ebü’l-Muttarif künyesiyle tanınmaktaydı. Mührüne “Abdurrahmân Allah’a güvenir ve sığınır.” yazısını yazdırmıştı. Sûriye Emevî Devletinin yıkılması üzerine Fırat Irmağını geçerek Filistin’e kaçtı. Azatlı kölesi Bedir, kız kardeşini ve servetini kaçırarak onun yanına geldi. Abdurrahmân, Afrika vâliliğinin merkezi olan Kayrevan’a gitti. Burada gereken iltifâtı göremeyince, bir müddet de Zenâteler yanında misâfir kaldı. Abbâsî Devletinin kurulmasıyla Şam’dan ayrılıp, Endülüs’e yerleşen Emevîlerin varlığını haber alan Abdurrahmân, onlara mektup yazarak, kendilerini karşılamalarını ve yardım etmelerini söyledi. Orada bulunan Yemenlilerle de işbirliği yaptı. Yanında bin kadar Berberî olduğu halde Eylül 755 târihinde Gırnata’nın güneyinde ufak bir liman olan El-Münekkeb (Almunecar)e ayak bastı. Endülüs vâlisi olan Yûsuf el-Fihrî ile olan savaşta gâlip geldi. Abdurrahmân bundan sonra Kurtuba’ya giderek emirliğini îlân etti (756). Bu haberi duyan Emevî taraftarları akın akın bu ülkeye gelmeye ve onun devlet kurmasında yardımcı olmaya başladılar.

Abdurrahmân’ın hükümdârlığı otuz üç yıldan fazla sürdü. Bu devrede Abdurrahmân kurduğu yeni devleti sağlamlaştırmak için bölgesindeki Müslümanları etrafında topladı. Kuvvetli bir ordu kurdu. Tarım ve sanâyi gelişti. Büyük bir ticâret filosu kurularak İstanbul’a kadar ticârî münâsebetler tesis edildi. Bu arada câmiler, yollar, şehir etrâfındaki surlar yaptırıldı.

Abdurrahmân’ın 787 senesinde vefâtından sonra, yerine oğlu Hişâm geçti. Hişâm önce iki kardeşi Abdullah ve Süleymân’ın ortaya çıkardığı karışıklığı bastırdı. İç âsâyişi sağladıktan sonra, orduları ile Narbone ve Celikiye üzerlerine seferler yaptı. Ayrıca tarım ve ticâretin gelişmesi için köklü tedbirlere başvurdu. Fakat 39 yaşında öldü. Yerine oğlu Hakem geçti. Hakem zamânında iç karışıklıklar baş gösterdi. Hakem bu karışıklıkları bastırmak için çaba gösterdi. Yerine geçen İkinci Abdurrahman devri de çeşitli iç karışıklıklarla geçti. Bunun zamânında devlet zayıfladı. 852 senesinde vefât edince yerine oğlu Muhammed geçti. Babasından daha sert tedbirlere başvuran Muhammed, kara ve denizden olmak üzere Celikiye üzerine geniş bir sefer hazırladı. Oğlu Münzir kumandasındaki kara birlikleri Batalyos’u aldılar.

886 senesinde ölünce yerini oğlu Münzir aldı. İlme meraklı ve âlimleri koruyan bu hükümdarın saltanatı kısa sürdü. Onun âdil idâresi sâyesinde halk oldukça sâkin bir devir geçirdi. Ölünce yerine kardeşi Abdullah melik oldu. Abdullah zamânında iç karışıklıklar yeniden baş gösterdi. Netîcede Abdullah bütün hâsımlarını boyun eğmek zorunda bıraktı. Yarı bağımsız hâle gelen Saragosa, Uclès, Huesca, Oscanoba, Ecija, Elvira ve Jaen (Ciyan) eyâletlerini, tekrar Kurtuba emirliğine bağladı.

Abdullah 912’de öldüğü zaman, babasının vasiyeti üzerine yerine torunu Üçüncü Abdurrahmân bin Muhammed’i yirmi üç yaşında iken emir yaptılar. Üçüncü Abdurrahman ve bundan sonraki devrelerde, târihinde bir daha erişemeyeceği siyâsî, iktisâdî ve fikrî üstünlüğün doruğuna ulaşan Endülüs, siyâsî güç ve medeniyet bakımından parlak devrini yaşadı. Üçüncü Abdurrahmân elli yıl süren saltanatının ilk seneleri iç huzuru sağlamakla geçti. 917’de İşbiyeli ve Camona Abdurahman’ı tanımak zorunda kaldı. 920 senesinde Asturia Kralı Ordonoa ve Hıristiyan ordusunu Semure denilen yerde hezîmete uğrattı. Bundan sonra Muez, Osma, Sam Esteban, Clunie ve Calahorro’yu ele geçirerek Pirenelere dayandı. 951’de Leon kralının ölümü üzerine çıkan taht kavgası da Abdurrahmân’ın bu ülkeler üzerinde otorite kurmasına yardım etti. Saneho ve Navarra Kraliçesi Totey, yardım talebinde bulunmak üzere Kurtuba’ya kadar geldi. Bu siyâsî temas Endülüs târihinde ilk defâ vukû bulan bir hareket olup, büyük bir başarıydı. Leon kralı on kadar kaleyi Abdurrahmân’a bırakıyor, karşılığında ise, onun askerî ve siyâsî desteğini sağlıyordu.

Abdurrahman donanmasını kuvvetlendirdi. 931 senesinde Sebte’yi fethederek, Mağrib’e el attı. Fas’a yayılmış olan Şiî çetelerini bu ülkeden çıkartarak Nakur ve Mağraveler’i kendine bağladı.

Abdurrahmân 73 yaşında ölünce, yerine 961 senesinde oğlu İkinci Hakem geçti. Bu hükümdar babasının kurduğu düzeni titizlikle sürdürdü. Fıkıh ve tarih konularında bilginler arasında yer alan İkinci Hakem, ülkenin îmar edilmesi, ilim ve fikir hayâtının gelişmesi için büyük çaba sarf etmiş, sanat ve mîmârî eserlerin yaptırılmasında büyük gayretler göstermişti. Kurtuba Câmii ve Kurtuba şehrinden beş kilometre uzaklıkta yaptırılan yazlık şehrin güzelliği, bahçeleri dillere destan olmuştur. Bu şehre “Çiçek Şehri” mânâsına “Medînetüz-Zehrâ” ismi verildi.

Onun ölümünden sonra tahta vasiyeti üzerine on iki yaşındaki oğlu İkinci Hişâm çıktı. Hişâm yaşı küçük olduğundan idâreyi Mansur bin Ebî Âmir adlı nâibi üzerine aldı. Mansur ve ondan sonra oğlu Abdülmelik ve Abdurrahmân devlet üzerinde tam bir diktatörlük kurdular. Abdurrahmân’ın Galicia’da seferde olmasından faydalanan muhâlifler, İkinci Hişâm’ı tahttan indirerek, Muhammed bin Hişâm bin Üçüncü Abdurrahmân el-Mehdî’yi sultân ilân ettiler.

Bunun üzerine Kurtuba’ya dönen Abdurrahman’ı yakalayarak îdam ettiler. Bu olaylarla barış devri kapanarak, memleket anarşiye sürüklendi. Netîcede Kurtubalılar Mehdi’yi yakalayıp öldürerek 1010’da İkinci Hişâm’ı yeniden sultan îlân ettiler. Hişâm isyan eden Berberîlerle iyi geçinmek için gayret gösterdiyse de müsbet bir netîce alınamadı ve 1013’de tekrar tahttan indirildi. Süleymân bin Hakem tahta geçirildi. Bu da sükûneti sağlayamayınca, Sebte vâlisi Ali bin Hammûd’u çağırdılar. 1017’de tahta çıkan Ali bin Hammûd çok geçmeden öldürüldü. Bunun üzerine yeniden kargaşalık baş gösterdi. 1018’de Kasım bin Hammûd tahta çıktı. Merkezdeki bu kargaşalık üzerine vâliler kendi bölgelerinde bağımsızlıklarını îlân ettiler. Bunun üzerine Endülüs İslâm târihinde “Tavâif-i mülûk” (Beylikler devri) ortaya çıktı ve iç çekişmeler devleti yıprattı. Endülüs Emevîlerini bir bayrak altında toplamak için son gayreti gösteren Beşinci Abdurrahmân’ın oğlu Ümeyye 1031’de tekrar Kurtuba’ya girerken yakalandı ve öldürüldü. Parçalanan bu devlet az sonra Cevherîler tarafından tâbi beylik hâline getirildi. Hıristiyan devletler bu beylikleri kısa zamanda yıkmakta güçlük çekmediler. Bunlardan yalnız “Benî Ahmer” devleti 1492 yılına kadar yaşayabildi.

Emevîler, İslâm dînini, İspanya’dan Avrupa’ya soktu. Fas, Kurtuba ve Gırnata üniversitelerini kurup, batıya ilim ve fen ışıkları saldı. Hıristiyanlık âlemini uyandırıp bugünkü müsbet ilerlemenin temelinin atılmasına sebeb oldu. Dünyâ üzerindeki ilk üniverside Fas’ın Fez şehrinde bulunan Kayrevan Üniversitesi idi. Bu üniversite 859 (H.244) yılında kurulmuştu. İlme ve âlimlere çok değer verilirdi. Bunun için Endülüs’te ilim ve fen çok ilerledi. Saraylar ve devlet dâireleri birer ilim kaynağı oldu. Her memleketten ilim öğrenmek için Kurtuba’ya akın akın toplandılar. Kurtuba’da büyük ve mükemmel bir tıp fakültesi kuruldu. Avrupa’da ilk defa yapılan Tıp Fakültesi budur. Avrupa kralları ve devlet adamları, tedâvi için Kurtuba’ya gelir, gördükleri medeniyete, güzel ahlâka, misâfirperverliğe hayrân kalırlardı. Kurtuba’da altı yüz bin kitap bulunan bir kütüphane yapıldı. Ayrıca emsâli pek az bulunan ince sanatlı saraylar, câmiler, bahçeler meydana getirildi.

Birçok ilimlerin bilhassa tıp ve astronominin temelleri atıldı. Endülüs emevîleri devrinde yetişen âlimlerden bâzıları şunlardır:Muhyiddîn-i ibni Arâbî, Kâdı Ebû Bekr ibni Arabî, Nûreddîn Batrûcî (Bkz. Batrûcî), meşhur müfessir Ebî Abdullah bin Muhammed Kurtûbî. Son zamanlarda İslâm ahlâkını, İslâmiyetin emirlerini bıraktıklarından, hattâ Ehl-i sünnet îtikâdından ayrıldıkları için, Pirene Dağlarını aşamadılar. Parçalandılar ve yıkıldılar. Endülüs Devleti yıkılmasaydı, felsefeci İbnür Rüşd’ün ve İbn-i Hazm’ın İslâmiyete uymayan fikirleri din ve îmân hâlini alıp, dünyâya yayılacaktı. Böylece İslâmiyete pek büyük zarar verilecekti.

ENDÜLÜS EMEVÎ SULTANLARI

Sıra No İsim Doğum Târihi Tahta Çıkışı Vefâtı

1 Abdurrâhman bin Muâviye bin Hişâm bin Abdülmelik 728 (H.110) 756 (H. 138) (H.170) 787

2 Hişâm bin Abdurrahmân 759 (H.142) 787 (H. 170) (H.180) 796

3 Hakem bin Hişâm 771 (H.154) 796 (H. 180) (H.239) 852

4 Abdurrahmân bin Hakem 792 (H.176) 821 (H. 206) (H.239) 852

5 Muhammed bin Abdurrahman 823 (H.208) 852 (H. 239) (H.273) 886

6 Münzir bin Muhammed (?) 886 (H. 273) (H.295) 908

7 Abdullah bin Muhammed 872 (H.258) 908 (H. 295) (H.300) 912

8 Abdurrahman Nasır bin Muhammed bin Abdullah 890 (H.277) 912 (H. 300) (H.350) 961

9 Hakem bin Abdurrahmân (?) 961 (H. 350) (H.366) 977

10 Hişam bin Hakem 962 (H.351) 977 (H. 366) (H.403) 1013

11 Muhammed Mehdi bin Hişam bin Abdül Cebbar bin Abdurrahmân Nasr (?) 1009 (H.399) (?)

12 Hişam bin Hakem (ikinci defâ tahta çıkışı) (?) 1009 (H. 399) (H.403) 1013

13 Süleyman bin Hakim bin Süleymân bin Abdurrahman Nâsır (?) 1013 (H. 403) (H.407) 1017

14 Ali bin Hamûd bin İmâmı Hasan (?) 1017 (H. 407) (H.408) 1018

15 Kâsım bin Hamûd (?) 1018 (H. 408) (H.412) 1021

16 Yahyâ bin Ali (?) 1021 (H. 412) (H.413) 1022

17 Abdurrahmân bin Hişam bin Abdülcebbar (?) 1022 (H. 413) (H.413) 1022

18 Muhammed bin Abdurrahmân Abdullah bin Abdurrahmân Nasır (?) 1022 (H. 413) (H.414) 1022

19 Hişâm bin Abdülmelik bin Abdurrahmân Nâsır (?) 1027 (H. 418) (H.422) 1031

ENGİZİSYON Nedir? Hakkında Bilgi

2012-02-01T10:37:00.001-08:00

ENGİZİSYON Nedir? Hakkında Bilgi

Alm. İnquisition, Fr. İnquisition, İng. İnquisition. Roma Katolik Kilisesinin Hıristiyanlığı muhâfaza etmek ve karşı olanları veya yeni fikirler ortaya atanları cezâlandırmak için kurduğu ruhbân cemiyeti mahkemeleri. 1183 (H.578) târihinde kurulmaya başladı ve 1807 (H. 1222)ye kadar tam altı asır devâm etti. İtalya, İspanya, Fransa ile diğer Batı Avrupa devletlerinde kurulan bu korkunç mâlikânelerde sayısız insanlar, ya din uğruna veya yeni fikirler ortaya koydukları için, haksız yere öldürüldüler, yâhut diri diri yakıldılar.

Engizisyon mahkemelerini papazlar idâre ediyor, bütün muâmelâtları gizli yapılıyordu. Papa Üçüncü İnnoceutius, Engizisyonun öncülerindendir. Suçlanan kimsenin avukatı veya kendisini müdâfaa edecek bir sözcüsü olmazdı ve suçlamaların kim tarafından yapıldığını öğrenmek hakkı yoktu. Engizisyon ruhban cemiyetinin verdiği cezâlar içinde “Haçlı seferlerine katılma gibi” cezâlar da vardı. Sanıklarda pişmanlık duygusu görülmezse, cezâsı yakılarak öldürülmekti. Eğer suçlanan kişi ölmüş ise, onu mezar bile Engizisyondan kurtaramaz. Ölü mezardan çıkarılıp cesedi yakılır, mîrâsına da el konurdu. Almanya’da engizisyonun korkunç temsilcisi Konrad Von Malburg oldu. Mary Tuder, Engizisyon Mahkemelerinin İngiltere’de kurulmasına çalıştı. İtalya’da Üçüncü Paulus zamânında engizisyon faaliyetleri devâm etti.

Engizisyon mahkemeleri yalnız Hıristiyanlıktan çıkanları değil, bütün aydınları yok ediyor, fennin ve ilmin ortaya koyduğu yenilikleri günâh sayıyordu. Dünyânın küre şeklinde (yuvarlak) olduğunu ve döndüğünü Müslümanlardan öğrenerek, Avrupalılara nakleden Galileo bile bu beyânâtından dolayı yetmiş yaşlarındayken Engizisyon Mahkemelerine sevk edilmiş, hapishânede gözleri kör olmuştur. Daha sonra sözünü resmen geri alarak kurtulabilmiştir.

Engizisyon mahkemelerinin İspanya’daki zulmü daha büyük olmuştur. 1232 târihinden başlayarak Engizisyon cemiyeti, İspanya’nın her tarafında birer şûbe açtı. Müslümanlara, Yahûdîlere, bunlara taraftar, sevgisi olanlara ve savaşlarda Müslümanlara yardım edenlerin Hıristiyanlara yapmadıkları zulüm kalmadı. 1492’de son İslâm devleti yıkıldıktan sonra Kral Ferdinand ve karısı Elizabeth, İspanya’daki Müslüman ve Mûsevîlerin tamâmını yok etmek için, engizisyonu had safhaya çıkardılar. İspanya’daki Yahûdîlerle Müslümanlar tamâmen imhâ edilinceye kadar bu mahkemelerde süründüler, oğlunu bile bu mahkemelerde îdâma mahkûm ettiren İspanya Kralı Beşinci Ferdinand, “İspanya’da artık ne Müslüman, ne de dinsiz kaldı.” diye iftihâr etmiştir.

Engizisyon mahkemeleri insanlık târihinin lekesi, Hıristiyanlığın yüz karasıdır. İspanya’da engizisyonu Napolyon Bonaparte 1807 (H. 1222) senesinde binbir zorlukla kaldırmış, onun düşmesinden sonra, tekrar canlanan bu vahşet, bir müddet daha devâm ederek târihe karışmıştır.

Sayısı pek fazla olan Engizisyon Mahkemelerinin kaç kişiyi ölüme mahkûm ettiği kat’î olarak bilinmemekte ise de milyonları geçtiği muhakkaktır. Çünkü yalnız İspanya’da küçük bir Engizisyon Mahkemesi 28.000 kişiyi ölüme mahkûm etmiştir. Bu durum göz önüne alınarak sayısı çok olan bu mahkemelerin kaç kişiyi îdâm etirdiği düşünülebilir.

Engizisyon mahkemelerinin (cemiyetlerinin) kurulduğundan, ilgâ (kaldırılma) târihine kadar yaptıkları zulüm ve cefânın derecesi ve öldürülenlerin adedi Lugât-ı Târihiyye ve Coğrafiyye adlı eserde şöyle bildirilmiştir:

Engizisyonun şerrinden (zulmünden)

başka yerlere göç eden 5.000.000

Küreğe ve zindana atılarak telef olan 291.154

Korku ve işkenceden telef olan 43.000

Diri diri yakılan-33.746

İdamdan sonra cesetleri yakılan 18.027

İşkenceden yaralanan-18.000

Toplam-5.403.920 kişi

ENVER PAŞA Kimdir? Hakkında Bilgi

2012-01-29T13:46:00.003-08:00

ENVER PAŞA Kimdir? Hakkında Bilgi

Osmanlı Devletinin son yıllarında devlet kademelerine hâkim olan İttihat ve Terakki Partisinin ileri gelenlerinden. 1881 yılında doğdu. İlk tahsiline İstanbul’da başladıktan sonra, babasının Manastır’a tâyin olması ile orada tamamladı. 1894’te Manastır Askerî Rüşdiyesini 1897’de Soğukçeşme Askerî İdâdisini ve 1899’da Harp Okulunu bitirdi. Harp Akademisini de yüzbaşı rütbesiyle 1902’de tamamlayarak merkezi Selânik’te olan Üçüncü Orduya tâyin edildi.

Balkanlar’da komite ve eşkıyânın çoğalmasından dolayı bunların tâkibi işlerinde görev aldı. 1905’te kolağası, 1906’da binbaşı oldu. Asker olmasına rağmen, o zaman merkezi Paris’te olan Terakki ve İttihat Cemiyetine katıldı (1907). Daha sonra İttihat ve Terakki adını alan bu cemiyette Talât Bey ile tanışarak faal rol oynamaya başladı. Siyâsetle uğraşması, Selânik Merkez Komutanı Albay Nâzım’a süikastteki rolü, onun Selânik’ten kaçarak dağlara çıkmasının önemli sebepleriydi. Sultan İkinci Abdülhamîd Hanın tahttan indirilmesi ve meşrûtiyetin tekrar ilânı için İttihat ve Terakki Cemiyetinin çıkardığı karışıklık ve mücâdelelere kolağası Resneli Niyâzi Bey ve diğer bâzı subaylarla birlikte katıldı. Makedonya’nın Köprülü kazâsında tek başına meşrûtiyetini ilân etti (10 Temmuz 1908). Aynı gece Birinci Meşrûtiyette uygulanan anayasa yürürlüğe konuldu. Böylece Sultan İkinci Abdülhamîd Han tarafından İkinci Meşrûtiyet resmen îlân edilmiş oldu. Eşkıyâlıktan İstanbul’a dönen Enver Paşa “hürriyet kahramanı” olarak karşılandı.

Makedonya’da bir müddet müfettişlik yaptıktan sonra Berlin Askerî Ateşeliğine tâyin oldu (1909). Alman hayranlığı burada başlayan Enver Paşa, 31 Mart Vak’ası üzerine İstanbul’a dönerek, Harekat Ordusuna katıldı. Trablus’a İtalyanların saldırması üzerine oraya gitti ve cephe komutanlığı yaptı. Burada yarbay oldu. 1912’de Balkan Harbi çıkınca yurda döndü. Fakat Balkan cephesindeki savaşlara iştirak etmeyerek, İstanbul’da politik hâdiselerle meşgul olmayı tercih etti. Etrafına topladığı çoğu sokak kabadayısı sınıfından kimselerle birlikte Bâbıâli Baskınını düzenledi (23 Ocak 1913). Bu baskın esnâsında zamânın harbiye nâzırı Nâzım Paşa, Enver Paşanın teşvikiyle vurularak öldürüldü. Sadrâzam Kâmil Paşa istifâ ettirilerek yerine Mahmûd Şevket Paşa başkanlığında İttihatçı bir kabîne kuruldu. Balkan Harplerine bizzat iştirak edip, muhârebe etmediği halde Balkan Savaşlarında başarılı olduğu söylenerek üst seviyeli idârî kademelerde yer tutmuş İttihat ve Terakki mensuplarınca üç sene kıdem verilip, rütbesi albaylığa, sonra da paşalığa (generalliğe) yükseltildi. Bu arada Şehzâde Süleymân Efendinin kızı Nâciye Sultanla evlenerek saraya dâmât oldu. Albaylıktan üstün rütbeye yükseltmek hakkı sâdece pâdişâha âit olduğu halde, Sultan Reşad’dan habersiz paşa yapıldı. Aynı gün Harbiye Nâzırlığı da verilerek el çabukluğu ile ordunun başına getirildi. Arkasından Cemal Paşa’nın Bahriye Nâzırı olması ile berâberce orduyu gençleştirme arzularından hareketle tecrübeli ve yüksek rütbeli 1200 Erkân-ı harp ve zâbitanı (subay) emekliye ayırdı.

Otuz devletin iştirâki ile yeryüzüne felâket getiren Birinci Dünyâ Harbine Osmanlı Devletinin girmesine hiçbir sebep yokken yanlış, aceleci ve çoğunlukla tek başına yaptığı değerlendirmelerle devleti harbe sokarak yıkılışa ve büyük maddî ve mânevî zararlar getiren çılgınca harp mâcerâlarına sebeb olduğu bilinmektedir. Osmanlı Devletinde bütün muhârebeler sarayda toplanan fevkalâde meclislerin karârıyla ilân edilmesine rağmen, Birinci Dünyâ Harbine girişin ana sebebi olan Türk-Alman ittifakı sarayın ve kabînedeki bâzı bakanların haberi olmadan İttihatçı ileri gelenleri tarafından imzâlandı. Bunların başında Enver Paşa vardı.

Mason olan Enver Paşa’nın askerî idâresinin çok zayıf olduğu harp târihçileri tarafından söylenmektedir. Sâdece Kafkas cephesindeki harekâtı ile koca bir ordunun boşu boşuna kırdırılması buna bir örnektir. Kafkas cephesinin komutanı Hasan İzzet Paşa tarafından Ruslara taarruz emrine îtirazda bulunulmuş, mevsimin şiddetli kış, havanın çok soğuk olması, yapılacak taarruzun aleyhimize netîce vereceğinin anlatılmasına rağmen kararında ısrarı ve aksi görüş söyleyenleri görevlerinden azletmesi en büyük gafletlerinden biri olarak kaydedilir. Kumandayı bizzat Enver Paşanın ele aldığı meşhur Sarıkamış Harekâtı 20 Aralık 1914’te böylece başlatıldı. Bu çılgınlık 90.000’e yakın vatan evlâdının canına mal oldu. Kanal Harekâtı ve diğer cephedeki başarısızlıkları da aleyhine değerlendirilen hususlardandır.

Birinci Cihan Harbi sonunda Enver Paşa diğer İttihatçılar gibi vatandan kaçarak önce Odesa’ya, Berlin’e sonra da Moskova’ya gitti. Türkistan’a geçip oradaki mücâdeleye katıldı. Hazırlık yapmadan kendisini destekleyen Türk beylerinin kuvvetlerini toplayarak yaptığı savaşı kaybetti. Kızılorduların bir koluyla yaptığı savaşta öldürüldü (Tacikistan, 1922).

ENVERÎ Kimdir? Hakkında Bilgi

2012-01-29T13:46:00.001-08:00

ENVERÎ Kimdir? Hakkında Bilgi

Manzum târih yazarı. On beşinci asırda yaşamıştır. Hayâtı hakkında fazla bilgi yoktur. Düstûrnâme isimli eserinden anlaşıldığına göre, Fâtih Sultan Mehmed ve İkinci Bâyezîd Han devirlerinde yaşamıştır. Vezîriâzam MahmudPaşanın maiyetinde Eflâk, Midilli ve Bosna seferlerine katılmıştır. Arabî ve Fârisî lisanlarını öğrendi.

Eserleri:

Düstûrnâme; Mahmud Paşanın emriyle 1564-65 senesinde tamamladı. Eser, manzum târih kitabıdır. Mükremin Halil Yınanç tarafından neşredilmiştir.

Teferrücnâme isimli eserini Fâtih Sultan Mehmed Han için yazmıştır. Enverî, şâir olmaktan çok târihçi olarak tanınır.

ERBİL ATABEGLİĞİ Nedir? Hakkında Bilgi

2012-01-29T13:38:00.001-08:00

ERBİL ATABEGLİĞİ Nedir? Hakkında Bilgi

On iki ve on üçüncü yüzyıllarda merkezi Erbil olmak üzere Kuzey Irak ve Güneydoğu Anadolu’da Zeyneddîn Ali Küçük bin Begtigin tarafından kurulan beylik. Bunun için Begtiginliler de denilmektedir. Zeyneddîn Ali, Musul atabeglerinden İmâdeddîn Zengî’nın kumandanlarından idi. İmâdeddîn Zengi, 1131 senesinde Erbil’i ele geçirince, bölgeyi Zeyneddîn Ali’ye verdi. 1144 senesinde Musul nâibliğine tâyin edilen Zeyneddîn Ali, Zengi’nin ölümünden sonra, onun evlâdını ve hükûmetini koruyanların başında yer aldı. Elindeki kuvvetlere rağmen velînimetine sadakât göstererek, Zengi’nin oğlu Seyfeddîn’e ve onun ölümünden sonra da Kutbeddîn’e bağlı kaldı. Erbil, Şehrezûr, Tikrit, Sincâr, Musul ve Harran gibi şehirler onun hâkimiyetindeydi. Ömrünün sonlarına doğru Zeyneddîn Ali, oğlunun Erbil’de yerine geçmesini emniyet altına alarak, idâresi altındaki yerleri Musul Atabegi Kutbeddîn’e bıraktı. Cesur, âdil, cömert ve ilim sâhiplerinin koruyucusu bir zât olan Zeyneddîn Ali, 1168 senesinde Erbil’de vefât etti.

Zeyneddîn Ali’nin yerine on dört yaşındaki Gökböri geçti. Fakat Erbil vâlisi ile arası açık olduğundan, vâli Kaymaz onu ülkeden uzaklaştırıp, yerine kardeşi Zeyneddîn Yûsuf’u geçirdi. Gökböri, Musul Atabegi İkinci Seyfeddîn Gâzî’nin hizmetine girdi. Bunun üzerine Gökböri’ye iktâ olarak Harrân bölgesi verildi. 1183 senesinde düşmanı olan vâli Kaymaz, Musul vâliliğine getirilince, Gökböri, Selâhaddîn Eyyûbî’ye tâbi oldu. Selâhaddîn-i Eyyûbî, kız kardeşi ile evlendirerek, Urfa ve Samsat’ın idâresini ona verdi. Gökböri, Selâhaddîn-i Eyyûbî’nin Haçlılara karşı yaptığı savaşlarda Sûriye ile Filistin’in zabtında önemli rol oynadı.

Erbil hâkimi olarak görünen Zeyneddîn Yûsuf’un ilk devrelerinde yönetim, fiilen vâli Kaymaz’ın elindeydi. Kaymaz, Musul’a vâli tâyin edilince, Yûsuf, Atabegliğin idâresini ele aldı. Onun da 1190 yılında ölümü üzerine Muzafferüddîn Gökböri, Atabegliği tekrar eline geçirdi.

1193 senesinde Selâhaddîn-i Eyyûbî’nin ölümüne kadar Eyyûbîlere bağlı kalan Gökböri, önce Zengîlerin Musul kolunu zayıf düşürmeye çalıştı. Bu hususta Eyyûbîler ile ittifak kurdu. Ahmedîlilerden Alâeddîn Kara Sungur ile birleşerek, İldeniz Atabegi Ebû Bekr bin Pehlivan’ın idâresindeki Âzerbaycan’a sefer düzenledi. Fakat Irak-ı Acem hâkimi Şemseddîn Aydogmuş’un müdâhalesi ile geri döndü. Sonraları genişleme siyâseti gütmekte olan Eyyûbîleri tehlikeli görmeye başladı ve onlara karşı olan ittifaklarda yer aldı. Musul’da idâreyi ele geçiren Atabeg Bedreddîn Lü’lü ile mücâdele etti. 1220 senesinde Moğol tehlikesiyle karşı karşıya kalan Gökböri, Celâleddîn Harezmşâh’a tâbi oldu ise de ülkesini tahrib olmaktan kurtaramadı. 1232 senesinde Erbil’de vefât eden Gökböri, erkek evlâdı olmadığından, ülkesinin halîfeye verilmesini vasiyet etti. Onun ölümü üzerine, Bağdat’taki Abbâsî halîfesinin kuvvetleri Erbil’e gelerek şehri teslim aldılar.

Erbil Atabegliğinde Muzafferüddîn Gökböri, kültür ve îmâr faâliyetlerinin yanısıra, sosyal yardım müesseseleri kurmakla da dikkati çekti. Câmiler, hankâhlar, medreseler ve hastahâneler yapdırdı ve bunların masrafını karşılamak için vakıflar tahsis etti. Erbil surlarını tâmir ettirdi. Çarşılar yaptırıp sokakları düzelttirerek, Erbil’i büyük bir şehir haline getirdi. Bir kültür ve sanat merkezi olan Erbil’de heryıl Resûlullah efendimizin doğum günü muhteşem merâsimlerle kutlanırdı. Dörtbir taraftan gelen âlimler, insanlara vâz ve nasihat eder, mevlid merâsimlerine ayrı bir renk verirlerdi.

Gökböri, Haçlılarla bizzat savaşmasının yanında, esir düşmüş Müslümanları da fidyesini vererek kurtarırdı. Yaptırdığı hastahâneyi haftada iki defâ ziyâret eder, hastaların muhtaç akrabâlarına nafaka gönderirdi. Bir dul hanımlar evi ile yetimhâne yaptırdı. Annesiz süt çocuklarına süt anneleri tuttu.

İlim sâhiplerini göseten Muzaffereddîn Gökböri’nin sarayında Mübârek bin Ahmed, Erbil Târihi’ni, İbn-i Hallikân Vefeyât-ül-A’yân’ını yazdı.

Erbil Atabeglerinde, Büyük Selçuklulara benzer bir teşkilâtın bulunduğu anlaşılmaktadır. Hükümdâr ile hükûmet arasındaki irtibâtı temin eden görevlilere hâcib, bunların başkanlarına da hâcib-ül-hüccâb denirdi. Saray teşkilâtında hâcib-ül-hüccâb’dan sonra en yetkili görevli üstâd-üd-dâr idi. Bu şahıs saraya âit umûmî masraflardan ve mutfağın denetiminden mesuldü. Sarayın ve hükümdârın korunması ile görevli muhâfız birliği olan cândârların reisine emîr-i cândâr denirdi.

Beyliğin en önemli işlerinin görüldüğü bir büyük dîvân vardı. Bu dîvânın vezir dışındaki üyeleri; müstavfî, müşrif, münşî ve ârız-ül-ceyş idi.

ERDAL İNÖNÜ Kimdir? Hakkında Bilgi

2012-01-29T13:35:00.001-08:00

ERDAL İNÖNÜ Kimdir? Hakkında Bilgi

Siyâset adamı, fizik profesörü. İsmet İnönü’nün oğludur. 6 Haziran 1926’da Ankara’da doğdu. 1943’te Ankara Gazi Lisesini, 1947’de Ankara Üniversitesi Fen Fakültesi Fizik-Matematik Bölümünü bitirdi. 1948’de ABDCalifornia Teknoloji Enstitüsünde yüksek lisans ve 1951’de doktora derecelerini aldı. 1955’te Ankara Üniversitesi Fen Fakültesinde doçent oldu. Teorik fizik profesörü olarak girdiği Orta Doğu Teknik Üniversitesinde 1960-1964 yılları arasında bölüm başkanlığı, 1965-1968 arasında da Fen ve Edebiyat Fakültesi dekanlığı yaptı. 1970’lerde bir yıl süreyle rektörlüğünü yaptığı ODTÜ, sol örgütlerin en çok faaliyet gösterdikleri ve etkili oldukları üniversite hâline geldi. 1975’te Boğaziçi Üniversitesi Temel Bilimler Fakültesi dekanlığına getirildi. 1982’de TÜBİTAK’a bağlı Temel Bilimler Araştırma Enstitüsü müdürlüğüne tâyin edildi.

Mayıs 1983’te resmî görevlerinden istifa eden Erdal İnönü, 6 Haziran 1983’te Sosyal Demokrasi Partisinin (SODEP)kurucu üyesi ve ilk genel başkanı olarak politik hayata girdi. Kurucu üyeliği Milli Güvenlik Konseyince veto edilince 1983 seçimlerine katılamadı. Sosyal Demokrasi Partisinin (SODEP) 1985’te Halkçı Parti (HP) ile Sosyal Demokrat Halkçı Parti adı altında birleşmesinden sonra 1986’da bu partinin başına getirildi. 28 Eylül 1986 ara seçimlerinde İzmir’den milletvekili seçilip meclise girdi. 1987 genel seçimlerinde de aynı yerden milletvekili seçilip muhâlefet liderliğini sürdürdü (1991).

Erdal İnönü, 20 Ekim 1991 milletvekilliği erken genel seçimlerine SHP’nin genel başkanı olarak İzmir’den milletvekili adayı oldu. Milletvekili seçilerek TBMM’ye girdi. Genel başkanı olduğu SHP’den Halkın Emek Partisi (HEP) milletvekillerini aday göstererek HEP’in parlementoya girmesini sağladı. Daha önce Erdal İnönü’nün genel başkanı olduğu SHP; TBMM’nde ana muhalefet partisiyken, 1991’de yapılan erken genel seçimde, ülke genelinde kullanılan oyların % 20.75’ini alarak 88 milletvekili çıkardı. Mecliste üçüncü parti durumuna düştü. Erdal İnönü, 24 Kasım 1991’de Süleyman Demirel’in kurduğu 49. Türkiye Cumhuriyeti Hükümetinde koalisyon ortağı oldu ve Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcılığı görevini aldı. (1993 Mart)

ERETNA BEYLİĞİ Nedir? Hakkında Bilgi

2012-01-29T13:34:00.001-08:00

ERETNA BEYLİĞİ Nedir? Hakkında Bilgi

Orta Anadolu’da 14. asırda kurulan bir Türk beyliği. Anadolu Selçuklu devleti yıkıldıktan sonra, onun idâresindeki yerler İlhanlıların eline geçti ve Anadolu’daki topraklar İlhanlılar tarafından gönderilen genel vâliler tarafından idâre edilmeye başlandı. Bu vâlilerin en kudretlisi ve sonuncusu Emir Çoban’ın oğlu Timurtaş idi.

Timurtaş vâli olarak gönderildiği zaman, babasının nüfûzuna güvenerek, müstakil devlet olma sevdâsına düştü. Ancak babası Emir Çoban büyük bir kuvvetle üzerine gelince bu sevdâdan vazgeçti ve affedildi.

Timurtaş kardeşi Dımışk Hoca’nın katli ve babasının Ebû Sâid Bahadır Han ile arasının açılması yüzünden Anadolu’da fazla kalamayarak, 1328’de Türk-Memluk Sultânı Melik Nâsır Muhammed’e ilticâ etti. Oraya giderken kayınbirâderi Eretna’yı vekil olarak bıraktı. Eretna da Ebû Sâid’ e bağlılığını bildirip, Timurtaş’ın yerine gönderilen Büyük Şeyh Hasan’a itâat ederek mevkiini muhâfaza etti.

Ebû Sâid Bahadır Han’ın 1335’te evlâd bırakmadan ölmesi bâzı karışıklıklara yol açtı. Bu durumda Eretna, Memluk Sultânına haber göndererek onun himâyesine girdi. Çobanîlerden küçük Şeyh Hasan’ın üzerine gelen ordusunu Sivas, Erzincan arasında 1343’te yenmesi Eretna’nın durumunu kuvvetlendirdi ve şöhretini arttırdı. Eretna’nın hükmü altında; Sivas, Kayseri, Niğde, Tokat, Amasya, Erzincan, Doğu Karahisar, Niksar, Canik, Develi, Karahisar şehir ve kasabaları bulunuyordu. Devletin merkezi önceleri Sivas, sonraları ise Kayseri oldu.

Eretna; âlim, hayırsever, ileri görüşlü, cesur bir zâttı. Dînine bağlı olup, ilim adamlarını severdi. Âlimleri meclisine alır, onların karşılıklı konuşmalarını dinler ve fikirlerinden faydalanırdı. Eretna’nın 1352’de Kayseri’de vefât etmesi, Anadolu, Irak ve Suriye’de üzüntüyle karşılandı.

Eretna’nın yerine emirlerin kararıyla küçük oğlu Gıyasüddîn MehmedBey hükümdar oldu. Ağabeyi Câfer Bey isyan ettiyse de, yenilip Mısır’a kaçtı. MehmedBey çok genç olduğu için devleti Vezir Ali Şah idâre ediyordu. Bir müddet sonra Vezir Ali Şah isyan etti ise de, Memlûklardan yardım alan Mehmed Bey’e yenildi ve harpte öldü.

Mehmed Bey 1365’te ölünce, yerine küçük yaştaki oğlu Alâeddîn Ali Bey geçti. Bunu fırsat bilen Karamanoğlu Alâeddîn, Niğde ve Aksaray’ı işgâl etti. Sonra Kayseri’yi de alan Karamanoğlu, Ali Beyi Sivas’a kaçırdı. Orada bir müddet hapiste kalıp sonra kurtarılan Ali Bey, tekrar hükümdar oldu. On beş sene süren hükümdarlığı çok silik geçen Ali Bey 1380 yılında tâundan öldü.

Ali Beyin ölümü üzerine, yedi yaşındaki oğlu, İkinciMehmedBey hükümdâr îlân edildi. Şarkî Karahisar Beyi Kılıç Arslan nâib oldu. Amasya emîri Hacı Şâdgeldi Paşa, idâreyi ele geçirmek için Sivas üzerine yürüdü ise de, Kılıç Arslan’ın nâib olduğunu duyunca, Amasya’ya çekildi. Kılıç Arslan’ın, Kâdı Burhaneddîn’i merkezden uzak tutmak için Karahisar’a göndermek istemesi, aralarının açılmasına yol açtı. Kâdı Burhaneddîn, bir süre sonra, Kılıç Arslan’ı ve onun amcası Keyhüsrev’i öldürdü ve İkinci Mehmed’e nâib oldu. 1381 senesi Ocak ayında ikinci Mehmed’i de bertaraf ederek, hükümdârlığını îlân etti. Böylece Eretna Devleti sona erdi. Yarım asra yakın hüküm süren Eretna Devletine âit, Sivas, Tokat, Kayseri ve havâlisinde bâzı eserler vardır.

Eretnaoğulları Tahta Geçişi

Alâeddîn Eretna Bey 1335

Gıyâseddîn Mehmed Bey 1352

Alâeddîn Ali Bey 1365

İkinci Mehmed Bey 1380

ESKİMOLAR Nedir? Hakkında Bilgi

2012-01-27T04:06:00.001-08:00

ESKİMOLAR Nedir? Hakkında Bilgi

Amerika’nın ve Grönland’ın Arktik bölgesinde yaşayan halk. Eskimolar, Amerika kıtasının kuzey kıyılarında, Grönland’da, Labradar, Hudson Körfezi kıyılarında ve Sibirya’da bulunurlar. Eskimo ismi Abnaki yerlilerinden çıkmıştır. Eskimolar ise kendilerine “İniuit” veya “Yuit” demektedir. Günümüzde yaşayan Eskimolar 50.000’den fazla değildir. Sibirya’da 2000, Alaska’da 25.000, Mackenzie Nehri ile Kuzey Quuebek arasında 10.000 eskimo yaşar. Diğerleri muhtelif yerlere dağılmıştır.

Eskimoların Amerikalı yerlilere mi, yoksa Moğol ırkına mı dâhil oldukları belli değildir. Moğollara ait oldukları daha fazla zannedilmektedir. Boyları kısa (1.50-1.60 m), elleri, ayakları çok küçük, gövdeleri bacaklarına nazaran daha uzundur. Deri sarıya yakın, açık kahverengi arasındadır. Saçları siyah, gözleri siyah ve kahverengi ve çekiktir.Sakal ve bıyık hiç çıkmaz veya çok seyrek çıkar. Antarktika’da iki tip Eskimo vardır. Birisi yuvarlak yüzlü, diğeri Moğollar gibi düz yüzlüdür. Fizîkî özelliklerine göre, dünyânın en farklı ırkına sâhip topluluklardandır. Şişman sayılmazlar. Yüzlerinin genişliği ve kalın elbiseleri şişman gösterir. Son yıllarda diğer ırktan insanlarla bilhassa Kızılderililerle ve beyazlarla kaynaşmışlardır.

Eskimolar, deniz kıyılarını ve civarını tercih ederler. Kıyıdan nâdiren 40-150 km uzaklaşırlar. Doğu-batı istikâmetinde 6000 km düz bir hatta yaşayan yegâne yerli topluluklardır. Mesâfenin bu kadar geniş olması ve basit yaşayışları sebebiyle dünyânın en az nüfus yoğunluğuna sâhip toplum hâline gelmişlerdir. Lisanlarını ve âdetlerini devâm ettirmekteki titizlikleri, yaşamak için verdikleri mücâdelenin sertliğine bağlanabilir.

Eskiden “kayak” adını verdikleri enteresan ve deriden kaplanmış tek kişilik kayıklarını avlanırken kullanırlardı. Sıçrayan dalgalardan korunmak için üzerlerine su geçirmez bir deri ceket giyerler. Kayık devrilse bile, elbiseleri sebebiyle yaralanmadan kurtulabilirler. Kanada’daki bâzı Eskimolar, Karibu’nun etini yer, derisini giyer, kemiklerinden av âleti yaparlar.

Kardan kesilmiş İgolalardan başka, bâzı evlerin üstlerini molozla örterler. Diğer insanlarla olan münâsebetleri sebebiyle, pek nâdir de olsa bâzı yerlerde muntazam evlerde yaşarlar.

Şamanizme inanırlar. Amerika ve Avrupalılar bâzı Eskimoları Hıristiyanlaştırmışlardır.

Fok balığı ve bâzı balıkları avlarlar. Av âleti olarak eskiden kullandıkları en gelişmiş âletleri zıpkındır. Zıpkının ucu kemiktir. Köpeklerin bulunduğu, fok balıklarının nefes almak için kullandıkları deliklerin başında beklerler. Fok çıkar çıkmaz zıpkınlar veya bu delikler vâsıtasıyla balık avlarlardı.

Bugün kayaklar ve kayıklar yerlerini mâdenden yapılmış botlara ve motorlu deniz taşıtlarına terk etmiştir. Köpeklerin çektiği kızaklar yerlerini gemilere ve otomobillere bırakmıştır. Petrol bulunması dolayısıyla modern yollar yapılmış ve bir çok ekonomik yenilikler de böylece Eskimolar arasına girmiştir.

ESTERGON’UN FETHİ Nedir? Hakkında Bilgi

2012-01-27T00:51:00.001-08:00

ESTERGON’UN FETHİ Nedir? Hakkında Bilgi

10 Ağustos 1543’te Macar Krallığının en önemli şehrinin Osmanlılar tarafından zabtı.

Estergon şehri Budin’in 45 km kuzeybatısında, Tuna kıyısında Vaç dirseğinin kuzeyinde yer almaktadır. Onuncu yüzyılın sonlarında Hıristiyanlığı benimseyen Macar Krallığının başkenti oldu (996). Dördüncü Kral Bela 12. yüzyılın ortalarında başkenti Budin’e taşıdı ise de şehir dînî merkez olma hüviyetini devam ettirdi. Taç giyme merasimleri yine burada yapıldı. Estergon’u ilk fetheden Osmanlı hükümdârı, Kânûnî Sultan Süleyman Handır. Budin’i fethettikten sonra 1529’da Viyana’yı kuşatmak üzere Avrupa’ya hareket eden pâdişah, Semendire Sancakbeyi Yahyâ Paşazâde Mehmed Beye öncü birlikleriyle ilerlemesini söyledi. Mehmed Bey ve emrindeki kuvvetler, yolları üzerindeki Estergon Kalesini kuşattılar. Kale müdâfîleri karşılarındaOsmanlı askerini görünce, silâh atmaksızın kaleyi teslim ettilerse de bu hâl kısa sürdü ve 1531’de elimizden çıktı.

Estergon’un kesin olarak Osmanlı hâkimiyetine girmesi, Kânûnî Sultan Süleyman Hanın, 1543’te Avrupa’ya yaptığı Estergon Sefer-i Hümâyûnu adıyla meşhur onuncu seferinde gerçekleşti.

Kânûnî Sultan Süleymân Han, Estergon’un fethi için muhteşem ordusu ile 1543 yılı Nisan ayının sonlarında Edirne’den yola çıktı ve Temmuz sonlarında Estergon’a geldi. 29 Temmuz’da kaleyi muhâsara etti. Avusturyalılar, Budin’i kaybettikten sonra Estergon’a önem vermişler, büyük ölçüde tahkim etmişlerdi. Sultan, bu pek muhkem olan kaleye fetihten önce, sünnet-i şerîfe uyarak bir elçi heyeti göndermiş, onları İslâma dâvet etmişti. Teklifi reddedilince cizye vermelerini, yoksa kan döküleceğini bildirdi. Bu teklifin de reddedilmesi üzerine muhhasara başladı. 6 Ağustostan sonra daha da şiddetlendi. On iki günlük bir kuşatmadan sonra düşman emân dileyerek 10 Ağustos 1543’te teslim oldu. Câmiye çevrilen büyük kilisede ilk Cumâ namazını kılan Sultan, kaleyi yeniden tahkim ettirdi. Estergon’u sancakbeyliği hâline getirerek, Budin Beylerbeyliğine bağladı. Bundan sonraki târihlerdeEstergon, serhat kalelerimizin en mühimlerinden olmuştur. 140 yıl Osmanlı hâkimiyetinde kalan Estergon şehri, 1683 Avusturya Savaşı sırasında kesin olarak kaybedildi.

EŞKİNCİ Nedir? Hakkında Bilgi

2012-01-27T00:12:00.001-08:00

EŞKİNCİ Nedir? Hakkında Bilgi

Osmanlılarda timarlı sipâhilere ve cepheye çağrılan geri hizmet kıtalarına verilen ad.

Osmanlılarda her timarlı sipâhî bir savaş yükümlüsü olduğu için, eşkinci sayılırdı. Eşkincilerin mülk timar sâhipleri bizzat sefere katılmazlar, yerlerine cebelü (silahlı asker) gönderirlerdi. Be-nevbet timarı olanlardan ise nöbet sırası gelenler sefere katılırlardı. Osmanlıların timar teşkilâtı içinde, ilk kuruluş devrinde teşkilâtlandırdıkları eşkinciler, devletin bir nevî sayıları bilinen hazır kuvveti durumundaydılar.

Yaya, müsellem, kızılca müsellem, yörük ve canbazlardan teşekkül eden eşkinciler, 1590 yılına kadar 20’şer, bu seneden sonra 30’ar kişilik ocaklara bölünmüşlerdi. Kânuna göre her ocaktan beş eşkinci sefere gitmek zorundaydı. Geri hizmetlerde kalanlara “yamak” adı verilirdi. Yamaklar ocak eşkincilerine, her sefer sırasında ellişer akçe ödemek zorundaydılar. Bu sebeple bunlar “elliciler” olarak da adlandırılmıştır. Sefere katılan eşkinciler daha çok köprü, hisar ve yol inşâatiyle uğraşırlardı. Sefere çıkan her eşkinci mensub olduğu orta büyük bölük sandıklarına sefer sırasında yiyecek ihtiyâçlarının karşılanması için iki altın verirdi. Herhangi bir sebeple sefere katılamayan eşkinciden de bu para tahsil edilirdi.

Eşkincilerin maaş kâğıtlarına “esâme” adı verilirdi. Eşkincilerin bu esâmelerini başkalarına devretmeleri veya satmaları kesinlikle yasaktı. 1714’te Mora Seferinde Anapoli Kalesinin fethi sırasında gösterdikleri başarı sebebiyle eşkincilere ulûfeleriyle emekli olma hakkı verildi. Ancak zamanla kadrolarıyla emekli olan eşkinciler, devleti iki bakımdan zarâra sürüklediler. Biri sefere çıkacak eşkincelere yeni kadro bulma zorluğu, diğeri ise emekli olan eşkincilerin esâmelerini askerlikle ilgisi olmayanlara satmaları idi. Bu durum, timar sisteminin önemli ölçüde bozulmasına yolaçtı.

Sultan İkinci Mahmud Han, daha da bozulan bu teşkilâtı, 25 Mayıs 1825’te düzenleyerek modern bir eşkinci ocağı kurdu.

Şeyhülislâm Tâhir Efendiden askerî eğitimin lüzûmlu olduğuna dâir fetvâ alınıp, yeniçerilerin “bütün” adı verilen elli bir ortasından şimdilik yüz ellişerden 7650 asker “eşkinci” adıyla kaydedilip, bir kânunnâme yazıldı.

Eşkinci askerlerinin başına Hacı Sâib Efendi getirilip, eğitiminden de Mısır Cihâdiye Askerî Binbaşılarından Dâvûd Ağa ile eski Nizâm-ı Cedîd Yüzbaşılarından İbrâhim Ağa sorumlu idi. Eşkinci yazılanların ayaklarına sıkı potur ile başlarına yeşil renkli Karadeniz kalpağı giydirilip, kundaklı tüfek ile birer kılıç verildi. Duâ ve senâ ile yeni elbiseleri giydirilip, silâhları kuşatılan eşkinciler, 11 Haziran 1826 Pazar günü At Meydanında eğitime başladı. Ancak disiplini tamâmen kaybolan yeniçeri ocağının kaldırılmasından sonra eşkinci ocağı da yerini yeni kurulan “Asâkîr-i Mansûre-i Muhammediye” adlı orduya bıraktı.

EŞREFİYYE Nedir? Hakkında Bilgi

2012-01-27T00:08:00.001-08:00

EŞREFİYYE Nedir? Hakkında Bilgi

Eşrefoğlu Rûmî’nin tasavvuftaki yoluna verilen ad. Kâdiriyye yolunun kollarındandır. Eşrefiyye yolu; Emir Sultan hazretlerinin yolu, Bayramiyye ve Kâdiriyye yollarının usûllerini birleştirdi. Eşrefiyye yolunda bunların usullerine ilâve olarak; teberrüken altı sene savm-i Dâvûd’u, yâni bir gün oruç tutup bir gün iftar etmek şeklindeki oruç tutulması emredildi. Mümkün mertebe halk içine karışmamak, Peygamber efendimizin sünnet-i seniyyesine tam uymak, duâ ve zikir olarak yapılan vazifelere devam etmek de Eşrefiyye yolunun usûllerindendi.

Eşrefiyye yolunun kurucusu olan Eşrefoğlu Rûmî’nin asıl adıAbdullah’tır. Babası Mısır’dan gelip İznik’e yerleşti. Eşrefoğlu Rûmî 1353’te İznik’te doğdu. Tahsilini İznik’te ve Bursa’da gördü. Tasavvufa yönelip Alâeddin Ali Tûsî’ye talebe oldu. Daha sonraEmir Sultan hazretlerinin sohbetlerinde bulundu. Emir Sultan’ın emri üzerine Ankara’ya giderek Hacı Bayram-ı Velî’ye talebe oldu. Onun sohbet ve hizmetinde on bir sene kaldı ve hilâfet aldı. Hocasının kızıyla evlendi. Hacı Bayram-ı Velî’nin isteği üzerineHama’ya giderek Abdülkâdir-i Geylânî hazretlerinin soyundan olan Hüseyin Hamevî’nin hizmetinde bulundu. Kâdiriyye yolundan da hilâfet aldı. Tekrar Anadolu’ya dönerek İznik’te yerleşti ve Eşrefoğlu Dergâhını kurdu. İnsanlara İslâmiyetin emir ve yasaklarını anlattı. Bursa ve civârından İstanbul’a kadar uzanan geniş bir sahada tesirli oldu.

1469 senesinde vefât eden Eşrefoğlu Rûmî’nin tasavvufî mâhiyetteki Müzekkinnüfûs adlı eseri meşhurdur.

EŞREFOĞLU RÛMÎ Kimdir? Hakkında Bilgi

2012-01-27T00:07:00.003-08:00

EŞREFOĞLU RÛMÎ Kimdir? Hakkında Bilgi

Anadolu’da yetişen evliyânın büyüklerinden. İsmi, Abdullah bin Eşref bin Muhammed Mısrî olup, babasının adı ile şöhret buldu. Babası Eşref Efendi, Mısır’dan İznik’e göç etti. Abdullah, İznik’te doğdu. 1484 (H.889) târihinde İznik’te vefât etti.

Babasının terbiyesi altında büyüyen Abdulah, önce İznik medreselerinde çeşitli âlimlerden ders alarak, zamânın din ve fen ilimlerinde yetişti. Sonra, Bursa’ya giderek Çelebi Mehmed’in medresesine girdi. Burada tefsir, hadis ve fıkıh ilimlerini tahsil ederek söz sâhibi âlimler derecesine yükseldi. Medreseyi bitirince, hocası büyük âlim Alâeddîn Ali hazretlerinin yardımcısı oldu. Çelebi Mehmed Han medresesinde bir müddet ders veren Abdullah, tasavvuf yoluna meyletti ve Bursa’daki Emîr Sultan’ın huzûruna gitti. Talebesi olup, hizmetiyle şereflenmek istediğini bildirdi. Emîr Sultan, Abdullah’ın tasavvufa tutkunluğunu görünce, onu evliyânın büyüğü Hâcı Bayrâm-ı Velî’ye gönderdi. Ankara’ya gidip, yeni hocasına teslim oldu.

Hâcı Bayrâm-ı Velî hazretleri, ona nefsini terbiye edecek vazîfeler verdi. Yaşı kırkın üzerinde ve büyük bir âlim olduğu hâlde hocasının emirlerine; “Bâşüstüne” diyerek sıkı sıkıya sarılırdı. Eşrefoğlu Abdullah, on bir sene müddetle hocasının hizmetinde bulundu ve pekçok imtihândan geçti. Hiçbir işten şikâyette bulunmadı. Sabrı, hocasına olan muhabbeti ve hürmeti üzerine, Hâcı Bayrâm-ı Velî, kızı Hayrünnisâ’yı ona nikâh ederek evlendirdi. Bir ara İznik’e gittiyse de sonra tekrar Ankara’ya döndü. Hocası onu insanlara İslâm dîninin emir ve yasaklarını anlatmakla vazîfelendirerek, tekrar İznik’e gönderdi ve bir müddet sonra Ankara’ya dönmesini istedi. Eşrefoğlu Abdullah İznik’e gidip, geldikten sonra hocasının emriyle Abdülkâdir-i Geylânî hazretlerinin torunlarından Şeyh Hüseyin Hamevî’den Kâdiriyye yolunu öğrenmek üzere Hama’ya gitti.

Hüseyin Hamevî, önce nefsini terbiye etmek üzere bu yeni talebesini kırk gün halvet için bir hücreye koydu. Eşrefoğlu Abdullah, Hama’da da sıkı bir riyâzet ve mücâhedeye tâbi tutuldu. Kırk gün içinde Hüseyin Hamevî, Abdullah’a ziyâde teveccühlerde bulundu. Bu kırk günlük imtihânı başarıyla veren Abdullah, tasavvufta pek yüksek mertebelere çıkmış olarak icâzetnâme (diploma) aldı. Hüseyin Hamevî’nin halîfesi olarak Rumeli’ne (Anadolu’ya), Kâdirî yolunu yaymak üzere vazîfelendirildi. Hüseyin Hamevî, Abdullah’ı Anadolu’ya uğurladıktan bir müddet sonra arkasından baktı ve; “Abdullah-ı Rûmî koca bir deniz imiş, bizde bulunan her şeyi çekip sînesine aldı.” buyurdu. Çocukları ile birlikte Ankara’ya giden Abdulah-ı Rumî, kayınpederi Hâcı Bayrâm-ı Velî’nin yanında bir müddet daha kaldıktan sonra İznik’e yerleşti. Bir dergâh kurarak, talebelerine ders vermeye, Kâdirî yolunu yaymaya, insanları gurûr, kibir, kendini beğenme gibi kalb hastalıklarından kurtarmaya büyük gayret gösterdi. Bu şekilde gayretli çalışmaları çevreden işitilmeye başladı. Bursa’dan, İstanbul’dan ve diğer vilâyetlerden akın akın gelip talebesi olmakla şereflenmek istiyenler çoğaldı. Sadrâzam Mahmud Paşa da talebelerinden oldu. Abdurrahmân-ı Tırsî en üstün talebesi idi. Vefâtında onu yerine vekil bıraktı ve kızı Züleyhâ ile evlendirdi. 1484 (H.889) senesinde İznik’te vefât etti. Kabr-i şerîfi ziyâret mahallidir.

Abdullah-ı Rûmî, Fâtih Sultan Mehmed Hanın İstanbul’u fethinden önce, Müzekkinnüfûs isimli eserini yazdı. Bundan başka Tarîkâtnâme, Delâil-ün-Nübüvve, Fütüvvetnâme, İbretnâme, Mâzeretnâme, Elestnâme, Nasîhatnâme, Hayretnâme, Münâcâtnâme, Cinân-ül-Cenân, Tâcnâme, Eşref-üt-Tâlibîn gibi eserleri vardır. Dîvân’ı meşhur olup, Yûnus Emre tipinde tekke edebiyâtı şiirleri söylemiştir. Şiirlerinde Rûmî mahlasını kullanmıştır. Eşrefzâde-i Rûmî’nin “Tövbeye Gel” şiiri meşhurdur:

Ey hevâsına tapan

Tövbeye gel tövbeye

Hakk’a tap haktan utan

Tövbeye gel tövbeye

Nice nefse uyasın

Nice dünyâ kovasın

Vakt ola usanasın

Tövbeye gel tövbeye

Nice beslersin teni

Yılan çıyan yer anı

Ko teni besle cânı

Tövbeye gel tövbeye

Sen dünyâ-perest oldun

Nefsün ile dost oldun

Sanma dirisin, öldün

Tövbeye gel tövbeye

Sen teni, sandın seni

Bilmedin senden teni

Odlara yaktın cânı

Tövbeye gel tövbeye

Gör bu müvekkilleri

Yazarlar hayr u şerri

Günahtan gel sen berü

Tövbeye gel tövbeye

Ey miskin Âdemoğlı

Usan tutma âlemi

Esmeden ölüm yeli

Tövbeye gel tövbeye

Göçer bu dünyâ kalmaz

Ömür pâyidâr olmaz

Son pişman assı kılmaz

Tövbeye gel tövbeye

Tövbe suyıyla arın

Dime gel bugün yarın

Göresin hak dîdârın

Tövbeye gel tövbeye

Eşrefoğlu Rûmî sen

Tövbe kıl erken uyan

Olma yolunda yayan

Tövbeye gel tövbeye

ET MEYDANI Nedir? Hakkında Bilgi

2012-01-27T00:07:00.001-08:00

ET MEYDANI Nedir? Hakkında Bilgi

İstanbul’un Aksaray semtinde Yusufpaşa Çeşmesinin karşısında bulunan alan. Meydân-ı Lahm olarak da bilinir. Şehzadebaşı’ndaki yeniçeri kışlalarının ihtiyaca cevap verememesi üzerine, 1530’larda Aksaray’da yeni odalar yapıldı ve bâzı yeniçeri ortaları buraya yerleştirildi. Kışlaya açılan yedi kapıdan bir tânesinin et girişi için kullanılması kararlaştırıldı. Bundan sonra da bu kapının çıktığı alan Et Meydanı, burada bulunan kışlalara da Et Meydanı Kışlası denilmeye başlandı. Bu kışla 368 ocaklı oda, 130 çardak, 69 ocaklı kerevet, 90 tâlimhane, 20 köşk, 4 tekke, 158 ahır ve birçok hamamdan müteşekkildi.

Et Meydanı, bilhassa 17. yüzyıldan îtibâren yeniçerilerin çıkardıkları ayaklanmalarla siyâsî bir önem kazandı. Kazan kaldırma denilen ocaklı isyanlarında Et Meydanı ilk hareket alanı oldu. Orta kazanlarını kutsal sayan ve bunu önlerine koymadan önemli kararlar vermeyen yeniçeriler, her ayaklanma öncesinde kazanlarını ve bayraklarını alarak Et Meydanında toplanmayı âdet haline getirdiler. Âsilerle işbirliği eden devlet adamı ve esnaf takımı da meydana kurulan çadırlarda veya yeniçeri odalarında misafir edilirlerdi. İsyan müddetince bu meydanda geçici olarak âdeta bir ordu pazarı kurulmakta, şehrin ticarî ve resmî hayatı tamamen veya kısmen durmaktaydı. Âsiler Et Meydanında tamâmen toplandıktan sonra isteklerini zorla elde etmek üzere Saray-ı Hümayuna doğru harekete geçerler ve At Meydanını doldururlardı. Bu sebeple Et Meydanı âsiler için toplanma ve karar alma, At Meydanı ise hareket alanları durumundaydı. 1703’te Edirne Vak’ası, 1730’da Patrona Ayaklanması, 1808’de Alemdar Vak’ası, Et Meydanında başlayıp genişleyen ayaklanmalar arasında neticeleri îtibâriyle en önemlileriydi.

16 Haziran 1826’da Yeniçeri Ocağının kaldırılmasıyla sonuçlanan ayaklanma Et Meydanında geçen son olay oldu. Askerlikten çok esnaflıkla uğraşan, tâlim kabul etmez ve savaşa gitmez bir güruh hâline gelen Yeniçeriler, eşkinciliğe ve yeni harp tâlimlerine karşı isyan ederek Et Meydanında toplandılar. Ancak bu defa Sultan İkinci Mahmud Han isyancıları cezalandırmak ve ülkeyi felakete götüren gidişe son vermek gâyesindeydi. Şeyhülislâm fetvası ile sancak-ı şerîfi çıkartarak dînini sevenlerin ve pâdişâhına bağlı olanların altında toplanmasını îlân etti. 15 Haziran 1826 günü de Et Meydanındaki yeniçeri kışlalarının topa tutulması kararını verdi. Böylece birkaç saat zarfında top gülleleri ve gürültüleri içinde bu tarihî ocağın ömrü sona erdi. Yeniçeri ocağının kaldırılmasından sonra Et meydanının adı Talimhane Meydanı olarak değiştirildi.

EŞREFOĞULLARI Nedir? Hakkında Bilgi

2012-01-27T00:06:00.001-08:00

EŞREFOĞULLARI Nedir? Hakkında Bilgi

On üçüncü asrın sonlarına doğru Beyşehir ve Seydişehir civârında kurulmuş bir Türk beyliği. Beyliğin kurucusu Seyfeddîn Süleymân Bey, Anadolu Selçuklularının uç beyi idi. Selçuklu Sultânı Üçüncü Gıyâseddîn Keyhüsrev, 1283 senesinde İlhanlı hükümdârı tarafından öldürülünce, yerine amcasının oğlu İkinci Gıyâseddîn Mes’ûd geçti. Gıyâseddîn Mes’ûd Konya’daki Eşrefoğlu ve Karamanoğlu kuvvetlerinin Gıyâseddîn Keyhüsrev taraftarı olması sebebiyle Konya’yı bırakarak, Kayseri’yi devlet merkezi yaptı. Gıyâseddîn Keyhüsrev’in annesi, devletin, iki torunu ile Mes’ûd arasında paylaştırılmasını isteyerek, Eşrefoğullarını ve Karamanoğullarını Konya’ya çağırdı. Eşrefoğlu Süleymân Beye saltanat nâibliği verildi. Bu şehzâdeler, 1285 senesinde tahta çıkarıldı. Yedi ay gibi kısa bir süre sonra Gıyâseddîn Mes’ûd ve vezir Sâhib Ata’nın gayretleriyle şehzâdeler bertaraf edildi. Bunların tahttan indirilmesi üzerine Eşrefoğlu Süleymân Bey, kendi merkezine çekildi ve Sultan Mes’ûd’a karşı cephe aldı.

1286 senesinde Eşrefoğullarının merkezi Germiyanoğulları tarafından yağmalandı. 1288 senesi başlarında Eşrefoğlu Süleymân Bey, Ilgın’a akın yaptı. Aynı sene Sultan Mes’ûd ile barışarak itâatini arz etti. Beyliğin merkezini Beyşehir’e nakletti ve şehrin etrâfını surlarla çevirdi. Eşrefoğlu Süleymân Bey, 1302 senesi Ağustos ayının yirmi yedisinde Beyşehir’de vefât etti. Yerine büyük oğlu Mehmed Bey geçti.

Mehmed Bey, beyliğinin topraklarını kuzeye doğru genişletmeye muvaffak oldu. Akşehir ve Bolvadin’i ele geçirdi. 1314 senesinde Anadolu beylerinin itâatlerini sağlamak ve âsîlerini cezâlandırmak için sefer düzenleyen İlhanlı Devletinin Beylerbeyi Emîr Çoban’a itâat eden beyler arasında Mehmed Bey de vardı. Mehmed Beyin 1320 senesinden sonra öldüğü, Bolvadin’de yaptırdığı câminin kitâbesinden anlaşılmaktadır.

Mehmed Beyin yerine oğlu İkinci Süleymân Bey geçti.Süleymân Bey zamânında uclarda bağımsızlıklarını muhâfaza etmeye çalışan beylere karşı İlhanlı Devletinin Anadolu Vâlisi Demirtaş harekte geçti. Demirtaş, 1326 yılında Beyşehir’e yürüyerek şehri ele geçirdi. Süleymân Beyi işkenceyle öldürerek, göle attırdı. Böylece Eşrefoğulları Beyliği sona erdi.

Seyfeddîn Süleymân Bey, 1297 senesinde Beyşehir’de nefis Türk mîmârî eserlerinden olan bir câmi yaptırdı. Bu câminin mihrâbı çok güzel olup, Selçuklu mîmârîsinin devâmıdır. Türbesi bu câminin yanındadır. Mehmed Bey de Bolvadin’de güzel bir câmi yaptırmıştır.

Mübârizüddîn Mehmed Bey adına, Şemsüddîn Mehmed Tüsterî tarafından Arapça Fusûl-ül-Eşrefiyye isimli bir eser yazılmıştır. Eserin yazması, Ayasofya kütüphânesi 2445 numarada kayıtlıdır.

Eşrefoğulları Beyleri Tahta Geçişi

Seyfeddîn Süleymân Bey (?)

Mübârizüddîn Mehmed Bey 1302

İkinci Süleymân Bey (?)

ETNOLOJİ Nedir? Hakkında Bilgi

2012-01-21T01:22:00.001-08:00

ETNOLOJİ Nedir? Hakkında Bilgi

Alm. Völkerkunde, ethnologie. Fr. éthnonologie, İng. Ethnology. Türkçede halkıyât olarak kullanılmıştır. Daha çok geçmiş kavimleri ve onların kültürlerini inceler. Maddî mânevî kültürleri etnoğrafyanın malzemelerine dayanarak açıklar. Genel anlamda insanlığın kültür târihini aydınlatmaya çalışmaktadır. Folklor karşılığı olarak da halkıyât kullanılmaktadır. Düğün, bayram, cenâze, kandil geceleri, doğum, isim koyma, bâzı bâtıl inanışlar, türkü, masal, ninni halk hikâyeleri, menkîbe, bilmece, oyun, atasözü, deyimler, tekerlemeler, halkıyât (etnoloji)ın içine girer. Târih, dil, din, arkeoloji, ruhiyat, içtimâiyât, sanat târihi, hekimlik, bitkiler ve hayvanlarla ilgili ilimler de etnolojinin içinde yer almaktadır.

Etnolojiyi, halkıyât kelimesi olarak târif etmek, etnolojinin sâhasını daraltmak olur. Halkıyât, etnolojinin içinde bir bölümdür. Etnoloji, belli bir ülkede yaşayan, belli bir insan toplumunun kültürünü, yaşayışını ve târihini inceler.

EVLÂD-I FÂTİHÂN Nedir? Hakkında Bilgi

2012-01-21T01:18:00.001-08:00

EVLÂD-I FÂTİHÂN Nedir? Hakkında Bilgi

Rumeli’nin fethinden sonra, oralarda yerleşmek üzere Anadolu’nun Müslüman-Türk halkından âileleri ile birlikte gidenlere verilen ad. Osmanlıların Balkan Yarımadasındaki fetihleri netîcesinde orada yerleşmeleriyle, buradaki yörük cemâati gruplarının sayıları artmış ve çok ehemmiyet kazanmıştı. Rumeli’nin iskânı ve Türkleştirilip, İslâm dîninin yayılması maksadıyla yörük ve tatar Türklerinin bu bölgeye ilk defâ ayak basmaları Sultan Yıldırım Bâyezîd zamânında oldu. Önceleri yörüklerin bulundukları kazâlar; Manastır, Filorina, Cuma, Tikveş, İştip, Doyran, Yenice, Vadina, Serez, Demirhisar, Drama, Longaza idi.

Fetihlerden sonra Rumeli’de yerleşen yörük teşkilâtı zamanla dağılmaya yüz tuttu. Dağınıklık ve disiplinsizlik İkinci Viyana kuşatmasında iyice kendini gösterdi. Böylece halkın daha sıkı bir disiplin altına alınmasının gerekli olduğu ortaya çıktı. 1691 senesinde sultânın hatt-ı hümâyûnu ile yörük Türkleri Evlâd-ı Fâtihân adı altında ve Rumeli’nin sağ, sol ve orta kolunda olmak üzere yeniden yazıldı ve zamânın ihtiyâçlarına göre teşkilâtın askerî ve iktisâdî bünyesi az çok değiştirildi. Kânunnâme’de; “Yörük tâifesi öteden beri Devlet-i Âliyyenin güzîde ve cengâver, itâatli, ferman dinleyen askerlerinden olup, eski seferlerde küffâr ile yapılan harplerde kendilerinden iyice yararlık ve yüz aklıkları görüldüğünden, bu tâifeye Evlâd-ı Fâtihân adı verilmiştir.” denilmektedir. Altı sene sonra nüfus sayımı yapılarak her altı kişiden birinin seferber asker olması ve bu şekilde her türlü vergiden muâf tutulacakları ve harplere iştirakleri kayda bağlanmıştı. Böylece yörükler yerleşik hayâta geçmiş olsalar dahi yeni bir kuruluş hâlinde, yine askerî bir hizmet için teşkilâtlandırılmış oldular. Evlâd-ı Fâtihân önceleri yörük deyimi ile birlikte kullanılmış ise de, daha sonraları yörük tâbirinden vazgeçilmiştir. Evlâd-ı Fâtihânın yerleşmiş bulunduğu bölge, yörük vilâyeti adı ile anılmıştır. Bu bölgeye tâyin edilen vezir veya beylerbeyi, Yörük Hâkimi olarak tanınmışlardı.

1691 senesinden sonra Evlâd-ı Fâtihânın defterleri tutulmaya başlanmıştır. Evlâd-ı Fâtihân defterlerinde Belgrad Muhâfızı olarak geçen Hasan Paşanın, hem Evlâd-ı Fâtihân piyâde askerlerinin, hem de vilâyet yörüklerinin defterlerini tanzim ettiği tesbit edilmiştir. Daha sonraları Evlâd-ı Fâtihân bütün eski yörük gruplarının özel ismi hâline geldiğinden, defterlerde “yörük” tâbiri kullanılmamıştır. 1697’de yapılan yoklamaya göre Rumeli’de Evlâd-ı Fâtihân olarak 1116 hâne ve 16.582 kişi tesbit edilmiştir.

Evlâd-ı Fâtihânı çeribaşılar (yörük teşkîlâtında serasker) idâre etmekteydi. Kapıcıbaşı rütbesinde bulunan zâbitler ise İstanbul’da ikâmet ederlerdi. Çeribaşları; kazâ müdürü durumunda olup, vazifeli bulundukları yerlerin âsâyişine bakarlar, sefer ânında eşkinci askerler çıkarırlar. Harb olmadığı zamanlarda vergileri toplarlardı. Sonraları Osmanlı Devletinin çeşitli yerlerinde vazîfe alan bu teşkilât, kurulduğu ilk yıllarda sâdece Rumeli’deki gazâlara katılmak mecburiyetindeydi.

1826 senesinde Evlâd-ı Fâtihân teşkilâtı yeniden düzenlendi ve yirmi dört grupta toplanarak dört tabur hâline getirildi. Çeribaşıların yanına kolağası, mülâzım ve yüzbaşı rütbesinde subaylar verildi. Bir süre sonra bu taburlar alay yapıldı. Rumeli ve Selânik eyâletlerinde oturan Evlâd-ı Fâtihânın diğer halktan farklı bâzı imtiyâzları vardı. Bunlar Tanzimâttan sonra çıkarılan kânunla kaldırıldı ve diğer halk gibi vergi ve askerlik mükellefiyetine tâbi tutuldular (1846). Böylece yaklaşık iki asırdan beri devâm eden Evlâd-ı Fâtihân teşkilâtı ortadan kaldırılmış oldu.

EVLİYÂ ÇELEBİ Kimdir? Hakkında Bilgi

2012-01-21T01:17:00.001-08:00

EVLİYÂ ÇELEBİ Kimdir? Hakkında Bilgi

Seyâhatnâme’siyle meşhur bir Türk yazarı ve seyyahı. 1611’de İstanbul’un Unkapanı semtinde doğdu. Aslen Kütahyalı olan âilesi, fetihten sonra İstanbul’a yerleşmiştir. Babası Saray-ı Hümâyûn kuyumcubaşısı Derviş Mehmed Zıllî Efendidir. Devrin büyük imâmlarından Evliyâ Mehmed Efendiye çok hürmet duyduğu için oğlunun ismini Evliyâ koydu.

İlk tahsilini Sıbyan Mektebinde yapan Evliyâ Çelebi, daha sonra Unkapanı’nda Fil Yokuşu’ndaki Hamid Efendi Medresesinde, yedi yıl eğitim gördü. Bu arada Sâdizâde Dârülkurrâ’sına giderek Kur’ân-ı kerîmi ezberledi. Babasından da zamânın güzel sanatlarından olan hat, nakış, tezhib öğrendi. 1635 yılında, teyzezâdesi Silahdâr Melek Ahmed Ağa vâsıtasıyla Ayasofya Câmiinde Dördüncü Murad Hana takdim edilen Evliyâ Çelebi, yüksek seviyede devlet adamlarının, ilim erbâbının ve askerî şahsiyetlerin yetiştiği kaynakların en büyüklerinden biri olan Enderûn Mektebine alındı. Burada dört yıl kaldıktan sonra 40 akçeyle sipâhî zümresine katıldı.

Evliyâ Çelebi, genç yaşta (1630’larda) seyâhat etmek, yeryüzünde yaşayan çeşitli toplulukları, kurulan medeniyetleri, mîmârî eserleri tanımak arzusuna düştü. Buna, içinde yaşadığı çevrenin büyük ölçüde sebep teşkil ettiği görülmektedir. Babasının Kânûnî Sultan Süleymân Han devrinden kalma, güngörmüş bir kişi olması, hepsi hoş-sohbet kimseler olan babasının arkadaşlarının anlattığı şeyler, zâten insanları, yeryüzünü tanımaya meraklı olan Evliyâ Çelebi’yi gezip görmeye, tanımaya daha da heveslendirdi.

Bir süre bu fikri nasıl gerçekleştirebileceğini düşündüğünü; “Peder ve mâder (anne) ve üstad ve birâder kahırlarından nice halâs olup, cihânkeş olurum.” sözleriyle belirten Evliyâ Çelebi, Aşure Gecesi, rüyâsında, Yemiş İskelesindeki Ahi Çelebi Câmiinde kalabalık bir cemâat arasında Peygamber efendimizi (sallallahü aleyhi ve sellem) görmüş, huzûruna varınca; “Şefâat yâ Resûlallah!” diyecekken, heyacanla; “Seyâhat yâ Resûlallah!” demiştir. Peygamber efendimiz de tebessüm buyurup, bu gence hem şefâatini müjdelemiş, hem de seyâhati ihsân etmiş, orada bulunan Sa’d bin Ebî Vakkas (radıyallahü anh) da gezdiği yerleri ve gördüklerini yazmasını tavsiye etmiştir.

Uykudan uyanınca ilk iş olarak, rüyâsını zamânın meşhur yorumcularından, Kâsım Paşa Mevlevihânesi Şeyhi Abdullah Dede’ye anlatır. Dede, bu parlak rüyâyı güzelce yorumladıktan sonra; “İptidâ, bizim İstanbul’cağızı tahrir eyle” tavsiyesinde bulunur. Evliyâ Çelebi’nin ilk faaliyeti olan İstanbul gezileri netîcesinde başlıbaşına bir İstanbul târihi sayılabilecek Seyâhatnâme’nin birinci cildi meydana gelmiştir. Ancak, babası, Evliyâ Çelebi’nin taşraya çıkmasına uzun zaman karşı koyup, izin vermemiştir. Fakat 1640’ta, eski dostu Okçuzâde Ahmed Çelebi ile gizlice Bursa’ya giden Evliyâ Çelebi’nin bu yolculuğu bir ay sürer. Dönüşünde artık oğlunu tutamayacağını anlayan babası, seyâhata çıkmasına izin verir. Türk İslâm edebiyâtının, dünyâca tanınmış bir şahsiyeti böylece doğar.

İstanbul’da dört yıl kaldıktan sonra, Yûsuf Paşa ile Hanya Seferine katılan Evliyâ Çelebi, sonra tekrar İstanbul’a döndü. Ertesi yıl (1647’de) Defterdârzâde Mehmed Paşa ile Erzurum’a gitti ve bu arada Tiflis ile Bakü’yü gezdi. Defterdârzâde’nin Şuşik Beyi üzerine yaptığı sefere de katılan Çelebi, Âzerbaycan ve Gürcistan’ı da görmek fırsatını buldu. Gürcistan Seferinde bulunduktan sonra 1647 kışını Erzurum’da geçirdi. Bu sırada devlet, Vardar Ali Paşa isyânına karşı gerekli işlerle uğraşırken, Anadolu’daki paşalarla anlaşmaya çalışan Defterdârzâde, Evliyâ Çelebi’yi kuvvet toplamak ve mektup getirip-götürmekle görevlendirdi.

1650’de Melek Ahmed Paşanın sadrâzam olması üzerine, Evliyâ Çelebi’nin eline pekçok yeri gezme fırsatı geçti. Celâlîleri cezâlandırmak üzere ordu ile Söğüt yöresine gitti. Sadrâzam, Özi Beylerbeyliğine tâyin olununca, Evliyâ Çelebi’nin de ilk Rumeli seyâhati başladı (23 Ağustos 1651-Haziran sonları 1653). Seyâhate, bâzan Melek Ahmed Paşa ile bâzan da yalnız çıktı. Rusçuk’tan İstanbul’a mektup getirip-götürdü. Silistre’ye gitti. Özi eyâletinin kasaba ve köylerini dolaştı. Baba dağı köylerinde gördüklerini yazdı. Sofya’da bulundu.

Vasvar Antlaşmasından sonra elçi olan Kara Mehmed Paşanın maiyetinde Viyana’ya gitti. 1668’de ise İstanbul’dan çıkıp kara yolu ile Batı Trakya, Makedonya ve Teselya’yı gezdi. Mora sâhillerine ve oradan da Kandiye’nin fethinde bulunmak üzere Girit Adasına geçti. Mayna İsyânı üzerine tekrar Mora’ya dönüp, Adriya sâhillerini dolaştı. Senelerce at üzerinde seyâhat etmesi, cirit oynaması, iyi silâh kullanması, Evliyâ Çelebi’nin çevik ve sıhhatli bir yapıya sâhib olduğunu göstermektedir. Evlenmediği, çocuğu olmadığı bilinmektedir. Zengin ve köklü bir âileye mensûb olup, gezi gâyesiyle gittiği çeşitli yerlerde vazîfeler almış, katıldığı pekçok savaştan aldığı ganîmetler, verilen hediyeler ve gezdiği yerlerde yaptığı ticâretten elde ettiği para ile rahat bir hayat sürmüştür. Ölüm târihi kat’î olarak bilinmemekle birlikte, 1682 olduğu tahmin edilmektedir.

Evliyâ Çelebi, gerek pâdişahlar ve gerekse diğer ileri gelen devlet erkânıyla, yakın ahbaplıklar kurmuş olmasına rağmen, hiçbir makam-mevki hırsına kapılmadığı görülüyor. O, ömrünü, gezip-görmeye, yeni insanlar ve beldeler tanımaya, onlar hakkında bilgiler edinmeye adamıştır. Seyâhat hâtırı için pekçok kimseyle, maiyetinde bulunduğu kişilerle hoş geçinmek gibi zor bir işin üstesinden gelen Çelebi, uysal yaradılışlı, zekâsı, nüktedânlığı ve kültürü sâyesinde meclislerin neşesi olan, her yerde aranan pek sevimli bir zâttı. Bütün sâmimiliğine ve hoşgörüsüne rağmen, gördüğü uygunsuzlukları, açık veya kapalı bir dille tenkid etmekten çekinmedi.

Evliyâ Çelebi’nin kendinden sonrakilere, bilhassa târih ve coğrafya alanında büyük hazîne olarak bıraktığı Seyâhatnâme’nin aslı on cilttir. İstanbul Kütüphânelerinde beş ayrı yazma nüshası vardır. Dil bakımından dikkat çeken eserin imlâsında tutarsızlık görülür. Bu tutarsızlık, her memleketin ağzına göre kaleme alınmasından ileri gelmektedir. Eser bu açıdan ele alınınca büyük bir diyalektik malzeme olarak ortaya çıkar.

Eserin birinci cildinde İstanbul’un târihi, kuşatmaları ve fethi, İstanbul’daki mübârek makamlar, câmiler, Sultan Süleymân Kânunnâmesi, Anadolu ve Rumeli’nin mülkî taksimâtı, çeşitli kimselerin yaptırdığı câmi, medrese, mescit, türbe, tekke, imâret, hastahâne, konak, kervansaray, sebilhâne, hamamlar... Fâtih Sultan Mehmed zamânından îtibâren yetişen vezirler, âlimler, nişancılar, İstanbul esnâfı ve sanatkârları yer almaktadır.

İkinci ciltte Mudanya ve Bursa, Osmanlı Devletinin kuruluşu, İstanbul’un fethinden önceki Osmanlı sultanları, Bursa’nın âlimleri, vezirleri ve şâirleri, Trabzon ve havâlisi, Gürcistan dolayları; üçüncü ciltte Üsküdar’dan Şam’a kadar yol boyunca bütün şehir ve kasabalar, Niğbolu, Silistre, Filibe, Edirne, Sofya ve Şumnu şehirleri hakkında geniş bilgiler; dördüncü ciltte İstanbul’dan Van’a kadar yol üzerindeki bütün şehir ve kasabalar, Evliyâ Çelebi’nin elçi olarak İran’a gidişi, İran ve Irak hakkında bilgiler; beşinci ciltte Tokat sonra Rumeli, Sarıkamış’tan Avrupa’ya kadar çeşitli ülke ve eyâletler; altıncı ciltte Macaristan ve Almanya; yedinci ciltte Avusturya, Kırım, Dağıstan, Çerkezistan, Kıpçak diyârı; Ejderhan havâlisi; sekizinci ciltte Kırım ve Girit olayları, Selânik ve Rumeli’deki hâdiseler; dokuzuncu ciltte İstanbul’dan Mekke ve Medîne’ye kadar yol üzerindeki bütün şehir ve kasabalar, evliyâ menkıbeleri ile Mekke ve Medîne hakkında geniş bilgiler; onuncu ciltte ise Mısır ve havâlisi yer almaktadır.

Seyâhatnâme ilk olarak 1848’de Kâhire Bulak Matbaasında Müntehâbât-ı Evliyâ Çelebi adıyla yayınlanmıştır. İkdam Gazetesi sâhibi Ahmed Cevdet Bey ile Necib Âsım Bey, Pertev Paşa Kütüphânesindeki nüshayı esas alarak 1896 senesinde İstanbul’da basmaya başladılar. 1902 senesine kadar ancak ilk altı cildi yayınlanabilmiştir. Yedinci ve sekizinci ciltleri 1928’de Türk Târih Encümeni, dokuz ve onuncu ciltleri ise 1938’de Millî Eğitim Bakanlığı tarafından yayınlanmıştır. Daha sonraları ise eser ya kısaltılarak veya seçmeler yapılarak çeşitli araştırmacılar tarafından yayınlanmıştır.

EVRENOSOĞULLARI Nedir? Hakkında Bilgi

2012-01-10T12:19:00.001-08:00

EVRENOSOĞULLARI Nedir? Hakkında Bilgi

Osmanlıların Rumeli’yi fethi sırasında büyük ün yapmış Evrenos Gâzinin kahramanlar yetiştiren âilesi. Bu sülâle ismini; Makedonya’yı Türklere kazandıran, Rumeli’de büyük başarılar gösteren Hacı Evrenos Gâziden aldı. Evrenos Gâzinin yedi oğlu oldu. Bunlardan, Ali Bey ile Îsâ Bey içlerinde en çok hizmet eden ve isimlerini duyuranlardır.

Ali Bey, daha babasının sağlığında gösterdiği kahramanlıklarla, kendisini tanıttı. Bundan dolayı Ali Beye “Ayyüreklü” lakâbı verildi. Bu başarılarından dolayı Yıldırım Bâyezîd, Ali Beye Engürü sancağını verdi. Yıldırım Bâyezîd’in vefâtı ile ortaya çıkan fetret devrinde Mehmed Çelebi’nin pâdişâh olmasında yardımcı oldu. 1430’da Selânik’in fethinde büyük kahramanlık gösterdi. 1432 târihinden îtibâren Macaristan’a yaptığı akında, 70.000 esirle döndü. İstanbul’un fethinde ve Fâtih’in Eflak Seferinde (1462) bulunan Ali Beyin vefât târihi belli olmayıp, kabri Vardar Yenicesi’ndedir.

Ali Beyin, Evrenos, Şemseddîn Ahmed ve Hüseyin isminde üç oğlu olup, Bunlar da meşhur akıncı beylerinden idiler. Ahmet Bey, Fâtih’in İşkodra Seferine katıldı. Fâtih, orduy-ı hümâyûn ile buradan çekilirken, Ahmed Beyi 40.000 kişilik bir kuvvetle kaleyi abluka altında tutmak üzere İşkodra’da bıraktı.

Evrenos Beyin diğer oğlu Îsâ Bey de akıncı sancak beylerinden olup, Arnavutluk üzerine yaptığı akınlarla Adriyatik Denizi kıyılarına kadar indi. 1443’te Haçlılarla yapılan Morava Muhârebesinde büyük yararlıklar gösterdi. 1455’de 40.000 kişilik bir ordu ile İtalya-Arnavutluk ordusunu yok etti. Îsâ Beyin vefâtı, birâderi Ali Beyden sonra olup, Vardar Yenicesi’ndeki türbesine defnolunmuştur. Îsâ Beyin burada câmi ve imâret gibi hayır kurumları vardır.

Evrenosoğullarından Hızır Şah Beyin torunu Yûsuf Bey, 1517’de Mısır seferine katıldı. Sefer sonunda kurulan Kudüs sancağına ilk sancakbeyi oldu.

Evrenos âilesi Rumeli’de Evlâd-ı Fâtihân teşkilâtının başında olarak 19. yüzyıl ortalarına kadar geldi. On dokuzuncu yüzyıldan sonra siyâsî ve idârî görevlerde eski tesirlerini kaybeden Evrenos âilesi mensupları, çeşitli kollar hâlinde zamânımıza kadar devam etmiştir.

HABBÂB BİN ERET Kimdir? Hakkında Bilgi

2012-01-10T12:00:00.003-08:00

HABBÂB BİN ERET Kimdir? Hakkında Bilgi

Resûlullah efendimize îmân etmekle şereflenen ilk sahâbîlerden. İsmi Habbâb, künyesi Ebû Abdullah’tır. 586 senesinde Mekke’de doğdu. 657 (H.37)de Kûfe’de vefât etti.

Resûlullah efendimiz, Zeyd bin Erkâm’ın evinde bulunduğu bir sırada Müslüman oldu. İlk Müslüman olan erkeklerin altıncısıydı. İslâmın ilk günlerinde, inanmayanların kin ve intikamla baktığı bir zamanda Müslüman olmak, hattâ Müslüman olduğunu açıklamak çok zordu. Buna cesâret etmek; can, mal, îtibâr, kısaca her şeyini göze almak demekti. Müslüman olduğu için, müşrikler, inanmayanlar tarafıdan çok işkence yapıldı. Başı sıcak demirle dağlandı. Ümmü Enmâr isimli bir kadının âzâdlı kölesi olan hazret-i Habbâb, bir gün Resûlullah’ın huzûruna çıktı. Ümmü Enmâr’ın zulmünü ve başının dağlandığını arz edip, sırtındaki yaraları gösterince, Peygamber efendimiz; “Yâ Rabbî! Habbâb’a yardım et!” diye duâ etti. Bunun üzerine Ümmü Enmâr, şiddetli bir baş ağrısına yakalandı. Baş ağrısından inleyip durdu. Netîcede, bu ağrıdan kurtulması için başının ateşle dağlanması tavsiye edildi. Adâlet-i ilâhî tecellî etmişti. Bu sefer, hazret-i Habbâb, onun isteği üzerine Ümmü Enmâr’ın başını dağlıyordu.

Her geçen gün Müslümanların sayılarının daha da arttığını gören müşrikler, Habbâb bin Eret’e daha çok işkence yaptılar. Bu sıkıntılar karşısında yılmayan, hattâ îmânı daha da kuvvetlenen Habbâb bin Eret, hâlini Resûlullah efendimize arz edip, duâ isteyince Resûlullah efendimiz hazret-i Habbâb’ın sırtını okşadı ve duâ buyurdular:

“Sizden önceki ümmetler içinde öyle kimseler vardı ki, demir tarakla derileri, etleri soyulup, kazınırdı da, bu işkence yine onları dîninden döndüremezdi. Testere ile tepesinden ikiye bölünürdü de, yine bu işkenceler onları dinlerinden geri çeviremezdi. Allahü teâlâ elbette bu işi (İslâmiyeti) tamamlayacaktır. Bütün dinlerden üstün kılacaktır. Öyle ki, hayvanına binip, San’a şehrinden Hadramût’a kadar tek başına giden bir kimse, Allahü teâlâdan başkasından korkmayacak, koyunları hakkında da kurt saldırmasından başka hiç bir endişe duymayacaktır. Fakat siz acele ediyorsunuz.” Efendimizin rûhlara gıdâ ve şifâ olan bu latîf (güzel) sözleri hazret-i Habbâb’daki acıları dindiriverdi.

Peygamber efendimiz tarafından yeni Müslüman olan kimselere Kur’ân-ı kerîmi okumayı öğretmekle vazîfelendirilen Habbâb bin Eret, Hicret esnâsında Mekke’den Medîne’ye hicret etti.

Hazret-i Habbâb, Resûlullah’ın bütün gazâlarına iştirâk etti. Küçük seriyyelerden bâzılarında da bulundu. Hazret-i Ebû Bekr devrinde, yalancı peygamberlerle yapılan savaşlarda ve Suriye taraflarına yapılan seferelere de katıldı. Hazret-i Ömer zamânında, İran savaşlarında kahramanca savaştı. Hazret-i Ömer, zaman zaman yaptığı konuşmalarda Habbâb bin Eret’ten bahseder, onun İslâmın ilk yıllarında çektiği eziyet ve sıkıntıları ibret olarak anlatırdı. Habbâb bin Eret, hazret-i Osman zamânında da muhârebelere katıldı, cihâddan aslâ geri kalmadı. 657 (H.37)de Kûfe’de vefât etti.

HABİB BURGİBA Kimdir? Hakkında Bilgi

2012-01-10T12:00:00.001-08:00

HABİB BURGİBA Kimdir? Hakkında Bilgi

Tunus devlet adamı. 1903’te Munestır’da doğdu. Tahsile Tunus’ta başladı. Paris Hukuk Fakültesini bitirdi.

Düstûr Partisine girerek siyâsete atıldı. Tunus’a dönünce (1927) lâiklik düşüncelerini savunan bir gazete çıkardı. Onun bu tutumu, partinin Eski Düstûr ve Yeni Düstûrcular diye ikiye bölünmesine sebeb oldu. Fransızlar tarafından çok defâ hapsedildi. 1942’de Almanlar tarafından serbest bırakıldı. Tunus’a dönünce, Fransızlar tarafından tekrar tutuklandı. 1945’te Tunus’tan gizlice ayrılarak, propaganda maksadıyla birçok ülkeyi dolaştı. Yeni Düstûr Partisinin önce genel sekreteri, sonra başkanı oldu. 1952’de tekrar tutuklandı. İki sene gözaltında tutuldu. Fransa Başbakanı Pierre Mendes, Habib Burgiba’yı serbest bıraktı. Fransa ile Tunus arasındaki görüşmelerde ülkesini temsil etti. 1956’da Tunus bağımsızlığını kazanınca, başbakan oldu. 1957’de Tunus Beyini görevden uzaklaştırarak, Tunus Cumhûriyetinin ilk cumhurbaşkanı oldu. Mart 1975’te Millet Meclisi tarafından ömür boyu cumhurbaşkanlığına getirildi. 1987’de başbakanı Zeynel Âbidîn tarafından devrilerek, iktidardan 84 yaşındayken uzaklaştırıldı.

Tek partinin ve devletin başkanı olan Habib Burgiba, dînin pekçok emir ve yasaklarını değiştirdi. Gelenek ve göreneklerde değişiklik yaptı. Beyrut’u terk etmek zorunda kalan FKÖ’yü Tunus’a çağırdı (1982). Ülkede çeşitli ayaklanmalar olunca, bunları yatıştırmak için, çok partili döneme geçmek, sendikalara serbestlik vermek zorunda kaldı.

HABÎB-İ ACEMÎ Kimdir? Hakkında Bilgi

2012-01-10T11:59:00.001-08:00

HABÎB-İ ACEMÎ Kimdir? Hakkında Bilgi

Evliyânın büyüklerinden. Künyesi Ebû Muhammed’dir. 739 (H.120)da vefât etti.

Habîb-i Acemî hazretleri, âlim ve velîleri tanımadan önce, çok zengin olup fâize para verirdi. Bir gün hanımı yemek pişirip önüne koydu. Tam yemeği yiyeceği sırada, kapıya birisi geldi; “Allah rızâsı için bir sadaka!” deyince, yüzüne kapıyı kapadı. O kimse mahzûn olarak gitti. Habîb-i Acemî, geri sofraya geldiğinde kaptaki yemeğin kan olduğunu gördü. O anda kalbinde bir değişiklik hissetti. Yerinde duramadı. Bir Cumâ günüydü. Hasan-ı Basrî’nin evine gitti. Giderken yolda oynayan çocuklar Habîb-i Acemî’yi görünce birbirlerine; “Kaçın kaçın, fâiz yiyen Habîb geliyor. Ayağından kalkan toz bize gelir de, onun gibi bedbaht oluruz!” diyerek kaçıştılar. Çocukların bu sözleri, kendisine çok ağır geldi. Hasan-ı Basrî hazretlerinin meclisine gelip elini öptü. Allahü teâlânın sonsuz lütfu ve ihsânı ile tövbe-i nasûh eyledi ve onun talebelerinden oldu. Önceki yaptıklarına çok pişmân oldu. Allahü teâlâya şöyle münâcaatta bulundu: “Yâ Rabbî! Ben çok günahkârım. Fakat senin magfiretin sonsuzdur. Beni affet. Senin her şeye gücün yeter. Kudretin sonsuzdur. Dilediğini yaparsın. Sen öyle büyüksün ki, benim dermânım ancak sendedir. Ben ancak sana sığınırım. Yâ Rabbî! Fermânına boyun eğdim ve sana teslim oldum. Beni affet!”

Oradan ayrılıp evine dönerken, kendisine borcu olanlar, onu görüp alacaklarını ister endişesiyle kaçmak istediler. Bunları görünce; “Kaçmayın! Bugün benim sizden kaçmam lâzımdır!” dedi.

Habîb-i Acemî, şehrin her tarafına tellâllar çıkararak: “Her kimin Habîb’e borcu varsa, bundan vazgeçti. Aldığı fâizleri de geri dağıtacaktır!” diye îlân ettirdi. Servetinin hepsini fakirlere dağıttı. Günün birinde bir kimse geldi. Dağıtacak malı kalmadığından, üzerindeki gömleği gelen kimseye verdi. Yine bir gün çocukların yanından geçerken çocuklar bu defâ: “Çekilin, tövbe eden Habîb geliyor, üzerine bizden toz gitmesin ki, Allah’a âsi oluruz!” dediler. Habîb kendisine bir kulübe yapıp orada ibâdetle meşgul oldu. Gündüz Hasan-ı Basrî’nin (rahmetullahi aleyh) sohbetinde bulunup, gece ibâdet ederdi. Hasan-ı Basrî hazretlerinin sözleri kalbine çok tesir ederdi. Onu kendinden geçmiş olarak dinlerdi.

Habîb-i Acemî; Hasan-ı Basrî, İbn-i Sîrîn, Bekr bin Abdullah el-Müzenî ve diğer hadis âlimlerinden hadîs-i şerîf rivâyet etti. Kendisinden de Süleymân Teymî, Hammâd bin Seleme, Mu’temir bin Süleymân, Osman bin Heysem gibi âlimler hadîs-i şerîf rivâyet ettiler.Basra’da 739 (H.120)da vefât etti. Evliyâ olup, birçok kerâmetleri görülmüş olan Habîb-i Acemî, az kâra kanâat eder, doğruluğu sebebiyle herkes tarafından sevilirdi. Allahü teâlâdan nasıl korkmak lâzım ise öyle korkardı. O’nu nasıl tâzim etmek lâzım ise öyle tâzim ederdi. Dünyâya ve dünyâda olan şeylerin hiçbirisinde gözü yoktu. Hep Allahü teâlâyı düşünür, dünyâ zevklerinden uzak durur, âhiret ticâretiyle meşgul olurdu. Yanına ticâret ehli kimseler geldiğinde onlara önce ticâretten, dünyâ işlerinden bahseder; sonra ahret bilgilerini anlatırdı. Böylece gelenlerin istifâdesi çok olurdu.

Habîb-i Acemî hazretleri buyurdu ki: “Boş oturmayınız. Çünkü ölüm peşinizdedir.”

HACI BAYRAM-I VELÎ Kimdir? Hakkında Bilgi

2012-01-04T12:09:00.001-08:00

HACI BAYRAM-I VELÎ Kimdir? Hakkında Bilgi

On dördüncü ve on beşinci yüzyıllarda Anadolu’da yetişmiş olup, Fâtih Sultan Mehmed Hanın İstanbul’u fethedeceğini müjdeleyen büyük velî. İsmi, Nûmân bin Ahmed, lakabı Hacı Bayram’dır. 1352 (H. 753) târihinde Ankara’nın Çubuk Çayı üzerinde Zülfadl (Sol-fasol) köyünde doğdu. 1429 (H. 833) târihinde Ankara’da vefât etti.

Hacı Bayram-ı Velî küçük yaşta ilim tahsiline başlayıp din ve fen ilimlerinde yetişti. Ankara’da Melike Hâtun’un yaptırdığı Kara Medreseye müderris oldu. İlmi ve talebe yetiştirmekteki mahâreti ile kısa zamanda tanındı. Herkes tarafından sevilip hürmet gösterildi.

Bir gün medreseye birisi gelerek; “İsmim Şücâ-i Karamânî’dir. Hocam Hamîdeddîn-i Velî’nin selâmı var. Sizi Kayseri’ye dâvet ediyor. Bu vazîfe ile huzûrunuza geldim.” dedi. O da, Hamîdüddîn ismini duyunca; “Baş üstüne, bu dâvete icâbet lâzımdır. Hemen gidelim.” diyerek müderrisliği bıraktı. Birlikte Kayseri’ye yöneldiler ve Somuncu Baba diye bilinen Hamîdeddîn-i Velî ile Kurban Bayramında buluştular. O zaman Hamîdeddîn-i Velî; “İki bayramı birden kutluyoruz!” buyurdu ve ona Bayram lakabını verdi. Talebeliğe kabul etti. Din ve fen ilimlerinde yüksek derecelere kavuşturdu.

Hacı Bayram-ı Velî, hocasının vefâtından sonra Ankara’ya gelerek doğduğu köye yerleşti. Yeniden talebe yetiştirmekle meşgul oldu. Sohbetleriyle hasta kalplere şifâ dağıttı. Talebelerini daha çok sanata ve zirâate sevk ederdi. Kendisi de geçimini zirâatle sağlardı. Açtığı ilim ve irfân ocağına, devrinin meşhur âlimleri, hak âşıkları akın etti. Dâmâdı Eşrefoğlu Abdullah-ı Rûmî, Şeyh Akbıyık, Bıçakçı Ömer Sekînî, Göynüklü Uzun Selâhaddîn, Edirne ve Bursa ziyâretlerinde talebeliğe kabul ettiği Yazıcızâde Ahmed (Bîcân) ve Mehmed (Bîcân) kardeşler ile Fâtih Sultan Mehmed Hanın hocası Akşemseddîn bunların en meşhurlarıdır.

Fâtih’in babası Sultan İkinci Murâd Han, Hacı Bayrâm-ı Velî’yi Edirne’ye dâvet edip, ilim ve mânevî derecesini anlayınca, fevkalâde hürmet göstermiş, Eski Câmide vâzettirmiş, tekrar Ankara’ya uğurlamıştır.

Sultan İkinci Murâd Han kendisinden nasîhat isteyince; İmâm-ı A’zam’ın, talebesi Ebû Yûsuf’a yaptığı uzun nasîhatı yaptı: “Tebean içinde herkesin yerini tanıyıp bil; ileri gelenlere ikrâmda bulun. İlim sâhiplerine hürmet et. Yaşlılara saygı, gençlere sevgi göster. Halka yaklaş, fâsıklardan uzaklaş, iyilerle düşüp kalk. Kimseyi küçümseyip hafife alma. İnsanlığında kusûr etme. Sırrını kimseye açma. İyice yakınlık peydâ etmedikçe kimsenin arkadaşlığına güvenme. Cimri ve alçak kimselerle ahbablık kurma. Kötü olduğunu bildiğin hiçbir şeye ülfet etme. Bir şeye hemen muhâlefet etme. Sana bir şey sorulursa ona herkesin bildiği şekilde cevap ver. Seni ziyârete gelenlere faydalanmaları için ilimden bir şey öğret ve herkes öğrettiğin şeyi belleyip tatbik etsin. Onlara umûmî şeyleri öğret, ince meseleleri açma. Herkese îtimâd ver, ahbablık kur. Zîrâ dostluk, ilme devâmı sağlar. Bâzan da onlara yemek ikrâm et. İhtiyaçlarını temin et. Onların değer ve îtibârlarını iyi tanı ve kusurlarını görme. Halka yumuşak muâmele et. Müsâmaha göster. Hiçbir şeye karşı bıkkınlık gösterme, onlardan biri imişsin gibi davran.”

Hacı Bayram-ı Velî, ömrünün sonuna kadar İslâmiyeti yaymak için çalıştı. 1429 (H. 833) senesinde Ankara’da vefât etti. Türbesi kendi ismiyle anılan Hacı Bayram Câmiine bitişik olup, ziyâret mahallidir. Vefâtından sonra Bayrâmiyye yolunu talebelerinden Akşemseddîn ve Bıçakçı Ömer Efendi devâm ettirdiler.

Hacı Bayram-ı Velî hazretleri, Yûnus Emre tarzında şiirler söylemiştir. Şiirlerinde Bayrâmî mahlasını kullanmıştır.

Hacı Bayram-ı Velî buyurdu ki:

“Hiddet ve kin, hakîkatleri gören gözleri kör eder. Öfke, iyi düşünmeyi daraltır, yanıltır.”

“Ayıp ve kusurlarını gördüğünüz arkadaşlarınızın, komşularınızın sırlarını ifşâ etmeyiniz. Çünkü bu sırlar, size emânettir. Emânete hıyânet ise, çirkin bir harekettir.”

“Nefsinizi dâimâ kontrol altında tutunuz. Ateşe sürüklenmemesi için onu kendi hâline bırakmayınız.”

N’oldu bu gönlüm, n’oldu bu gönlüm,

Derd ü gam ile doldu bu gönlüm,

Yandı bu gönlüm, yandı bu gönlüm,

Yanmada dermân buldu bu gönlüm.

“El-fakru fahrî, el-fakru fahrî”

Demedi mi ol âlemler Fahri,

Fahrini zikrin, fahrini zikrin,

Mahv ü fenâda buldu bu gönlüm.

Sevâd-ı a’zam, sevâd-ı a’zam,

Bana gelübdür arş-ı muazzam,

Mesken-i cânân, mesken-i cânân,

Olsa aceb mi şimdi bu gönlüm?

Bayram’um imdi, Bayram’um imdi,

Bayram ederler yâr ile şimdi,

Hamd ü senâlar, hamd ü senâlar,

Yâr ile bayram kıldı bu gönlüm.

HACI BEKTÂŞ-I VELÎ Kimdir? Hakkında Bilgi

2012-01-04T12:08:00.005-08:00

HACI BEKTÂŞ-I VELÎ Kimdir? Hakkında Bilgi

Osmanlı Devletinin kuruluş yıllarında yaşayan evliyânın büyüklerinden. İsmi, Seyyid Muhammed bin İbrâhim Atâ olup, lakabı Hacı Bektâş’tır. 1281 (H. 680) târihinde Horasan’ın Nişâbûr şehrinde doğdu. Seyyid olup, nesebi (soyu) hazret-i Ali’ye dayanmaktadır. 1338 (H. 738) târihinde Kırşehir’e yakın bir yerde vefât etti. Vefâtı hakkında başka rivâyetler de vardır. Türbesinin bulunduğu kasabaya sonradan Hacıbektaş ismi verilmiştir.

Bektâş-ı Velî küçük yaşta ilim öğrenmesi için, âilesi tarafından Ahmed Yesevî’nin halîfesi Şeyh Lokman-ı Perende’ye teslim edildi. Çocukken bir çok kerâmetleri görüldü. Lokman-ı Perende hacca gidip Arafat’ta kıbleye döndüğü sırada, bir anda karşısında Bektâş-ı Velî’yi gördü. Nişâbûr’a dönünce bu kerâmetini herkese anlattı ve “Hacı” lakabını verdi. Hacı Bektâş-ı Velî kendisinden kerâmet görenlerin şaşırdıklarını görünce; “Ben Resûlullah’ın neslindenim. Bana bunları çok görmeyiniz. Bunlar bana Allahü teâlânın bir ihsânıdır.” demiştir. Sık sık Hızır aleyhisselâm ile buluşurdu.

Hacı Bektâş-ı Velî, tahsîlini tamamladıktan sonra, Anadolu’ya geldi. Halka doğru yolu göstermeye başlayıp, kıymetli talebeler yetiştirdi. Kısa zamanda herkes tarafından tanındı ve büyük iltifât ve rağbet gördü. Bu sırada Anadolu’da dînî, iktisâdî, askerî ve sosyal bir teşkilât olan kendisine bağlı ahîlik teşkilâtı ile büyük hizmetler yaptı (Bkz. Ahîlik). Bundan dolayı Osmanlı sultanları tarafından sayılıp sevildi. Osmanlı Devletinin sağlam temeller üzerine oturmasında büyük himmetleri oldu.

Hâcı Bektâş-ı Velî, Sultan Orhan ile sohbet etti. Yeniçeri askeri kurulurken duâda bulundu. Onlara İslâmiyetten ayrılmamalarını nasihat etti. Böylece Hacı Bektâş-ı Velî’yi kendilerine mânevî pîr olarak kabul eden bu ordu, mânevî hayâtını ve disiplinini ona bağladı. Hacı Bektâş-ı Velî asırlarca yeniçeriliğin pîri, üstâdı ve mânevî hâmisi olarak bilindi. Bu bağlılık ve muhabbet, yeniçerilerin sulh zamanlarındaki tâlimleri ve harplerdeki gayret ve kahramanlıklarında çok iyi neticeler verdi. Yeniçeriler, dervişler gibi cihâd azmiyle dolu olarak büyük kahramanlıklar gösterdiler.

Büyük evliyâ Hacı Bektâş-ı Velî’nin derslerini dinleyen, sohbetlerine katılan ve ondan feyz alanlara tasavvuftaki usûle uyularak “Bektâşî” bu yola da “Bektâşiyye” veya “Bektâşîlik” adı verildi (Bkz. Bektâşîlik). Bektâşîler zamanla azaldı. İki üç asır sonra hakîkî Bektâşîlik unutuldu. Tîmûr Hanın önünden kaçan Hurûfîler kendilerini kurtarmak için Bektâşî tekkelerine sığındılar. Kendilerini Bektaşî gibi göstererek bu tarîkatı kendilerine siper olarak kullandılar. Haramlara helâl, nefsin arzû ettiği kötü isteklere serbesttir demekle, bozuk rûhlu insanlar arasında yayıldılar. Halk arasında anlatılan Bektâşî fıkraları bu sahte ve yalancı Bektâşîlere âittir. (Bkz. Hurûfîlik)

Hâcı Bektâş-ı Velî’nin Makâlât adında Arapça bir eseri vardır. Sonradan “nefes” adıyla yazılan ve ona nisbet edilen şiirler, onun değildir.

HACI CEMÂL ÖĞÜT Kimdir? Hakkında Bilgi

2012-01-04T12:08:00.003-08:00

HACI CEMÂL ÖĞÜT Kimdir? Hakkında Bilgi

Son devir din adamlarından. 1887 (H. 1304) senesinde Mora Yenişehir’e bağlı Alasonya’da doğdu. Bu sebeple Alasonyalı Cemal Öğüt veya Hacı Cemâl Öğüt diye meşhur oldu.

Müderris ve Müftü Ömer Hulûsî Efendiden Arapça ve Arap edebiyatı okudu ve hâfızlığını tamamladı. Ortaokul ve liseyi memleketinde okuduktan sonra, 1903 senesinde İstanbul’a geldi. Dârülfünûn (İstanbul Üniversitesi) Hukuk Fakültesini bitirdi. Ayrıca ders vekili Hacı Ali Efendiden ilim öğrendi. Fatih dersiâmlarından İzmirli Halîl Efendi ve Düzceli meşhur âlim Zâhid Kevserî’den ilim öğrenip icâzet aldı.

Müezzin olarak din hizmetine başladı. İstanbul merkez vâizi olarak vazife yaptı. Gençliğinde güreşle ve hat sanatıyla meşgul oldu. Astronomiye karşı merak duydu. Dört defâ mukaddes topraklara gidip hac vazîfesi yaptı. Kurtuluş savaşında Millî Müdâfaa Grubu saflarına katıldı. Millî Müdâfâ Cemiyetinin İstanbul Beşiktaş havalisini teşkilatlandırdı. 44 maddelik tüzüğünü hazırladı. İstanbul’dan temin ettiği silâhları Anadolu’ya sevk etti. Kurtuluş Savaşından sonra Ankara’ya gitti. Ankara dönüşünde Şeyh Esad Efendi ile görüştü. Bir müddet evine çekilip inzivâ hayâtı yaşadı. Mısırda bulunan Mustafa Sabri Efendinin oğlu İbrâhim Sabri Beyin kendisine yazdığı mektuplar sebebiyle evi basılıp arandı. “Hilâfet istiyor!” diye suçlandı. Bütün dînî eğitim ve öğretim müesseselerinin kapatıldığı dönemlerde evinde gizlice din dersleri okuttu. 1950 senesinde Kore Şehitleri için ilk defa radyodan okunan mevlid proğramında konuşma yaptı. İmam-Hatip Okulunda Siyer ve Ahlâk dersleri okuttu, radyoda konuşmalar yaptı. Bir ara İmralı Açık Cezâevinde vazifelendirildi. 27 Mayıs İhtilâlinden sonra Diyânet İşleri Başkanı olması teklif edildiyse de kabul etmedi.

Güler yüzlü, hoş sohbet ve cömert bir kimse olan Hacı Cemal Öğüt herkesle iyi geçinirdi. “İctihad kapısı kapalı mıdır?” diye kendisine sorulan soruya: “İctihad kapısı açıktır, fakat ictihad yapabilecek ehil kimseler kalmadı.” şeklinde cevap vermişti.

Komünizmin en büyük düşmanlarından olup, komünizmi ıslâh edilmiş bir haraya benzetir. “Bu illetin Türkiye’mize yerleşeceğini görmektense ölmeyi tercih ederim.” derdi. Necip Fâzıl Kısakürek’le iyi görüşürdü.

1966 (H. 1386) senesinde İstanbul’da vefât etti. 7000 ciltlik kütüphanesi İstanbul İlâhiyat Fakültesine vasiyeti üzerine hibe edildi.

Eserleri: Hacı Cemal Öğüt dînî konularda birçok eserler yazdı. Bunlardan bâzıları: 1) Hazret-i Fâtıma, 2) Kadın İlmihâli, 3) Ana-Baba Hakkı, 4) Eyüp Sultan, 5) İçtimâî ve Ahlâkî Temizlik, 6) Kur’ân-ı Azîm-üş-Şâna Göre Maddî ve Manevî Fezâ Âlemleri.

HACI FEHMİ ERZİNCÂNÎ Kimdir? Hakkında Bilgi

2012-01-04T12:08:00.001-08:00

HACI FEHMİ ERZİNCÂNÎ Kimdir? Hakkında Bilgi

On dokuzuncu yüzyılda Anadolu’da yetişen evliyâdan. Asıl ismi, Mustafa Fehmi’dir. Erzincanlı meşhur Terzi Baba’nın halîfelerindendir. Doğum yeri ve târihi bilinmemektedir. 1890 (H. 1298) senesinde Mekke-i mükerremede vefât etti.

Zamânının usûlüne göre çeşitli ilimleri tahsil ederek kendisini yetiştiren Hacı Fehmi Efendi, tasavvufta Mevlânâ Hâlid-i Bağdâdî hazretlerinin yolunun edeplerini ve erkânını Erzincan’da yayan Terzi Baba’ya talebe oldu. Onun sohbetlerinde yetişip kemâle geldi. Hocasının vefâtından sonra Allahü teâlânın emir ve yasaklarını insanlara anlatıp, talebe yetiştirdi. Osmanlı Devleti ile Rusya arasında 1877 senesinde meydana gelen ve Doksanüç Harbi diye bilinen harb esnâsında DoğuAnadolu’ya Rusların hücum ettiği sırada talebeleriyle birlikte harbe katılıp, büyük kahramanlıklar gösterdi. 1890 (H. 1298) senesinde hac ibâdetini yerine getirmek üzere gittiği Mekke-i mükerremede hastalandı. Otuz gün sonra da vefât etti. Hazret-i Hadîce’nin kabrinin ayak ucuna defnedildi.

HACI İLBEYİ Kimdir? Hakkında Bilgi

2012-01-04T12:07:00.001-08:00

HACI İLBEYİ Kimdir? Hakkında Bilgi

İlk Osmanlı kumandanlarından. Balıkesir’de doğan Hacı İlbeyi, Karesi beyliği ümerâsından olup, Evrenos, Ece Yâkub ve Gâzi Fâzıl Beylerle beraber Orhan Gâzi zamanında Osmanlı hizmetine geçti. Bundan sonra Karesi Beyi tâyin edilen Şehzâde Süleymân’ın emrinde olarak Rumeli fütûhâtına iştirâk etti ve büyük hizmetlerde bulundu.

Konurhisar’ın alınması ile oraya muhâfız tâyin edilen Hacı İlbeyi, burasını kendisine bir üs yaparak Malkara ve İpsala’yı zaptetti. Hayrabolu ve Çorlu taraflarına akınlar yaptı. Lüleburgaz’ı ele geçirdikten sonra üs merkezi olarak burayı kullanmaya başladı. Süleymân Paşanın ölümü ile ortaya çıkan karışıklık devresinde, karşı akınlara kahramanca göğüs geren Hacı İlbeyi, aynı zamanda Dimetoka’yı ele geçirdi ve Burgaz’a gelen Sultan Birinci Murâd’a müjde verdi.

Hacı İlbeyi, Birinci Sultan Murâd Han (1359-1389) zamanında da faaliyetlerine devâm etti. Edirne ve Filibe’nin alınmasında bulundu. Edirne’nin alınması Avrupalıları endişeye sevk etti ve Macar kralının kumandası altında Sırp, Bulgar ve Bosna kuvvetleri birleşerek büyük bir ordu ile Edirne üzerine harekete geçtiler. Bu sırada Edirne’de bulunan Lala Şahin Paşa, bu kuvvete karşı koyamayacağını anlayarak Murâd Gâzi’den yardım istedi. Aynı zamanda Hacı İlbeyi’ni bir miktar keşif kuvveti ile düşman üzerine gönderdi. Gâyesi Haçlıların kuvvet ve vaziyetini tetkik ettirmekti. Hacı İlbeyi, yanında bulunan 10.000 kişi ile beraber Haçlı kuvvetlerinin zafer sarhoşluğu içerisinde ihtiyâtı elden bırakıp zevk ve eğlenceye daldıklarını gördü. Elli bin kişi kadar olduğu tahmin edilen Haçlı kuvvetleri üzerine gece karanlığından da istifâde ederek şiddetli bir baskın yaptı. Asıl büyük Türk ordusunun geldiğini zanneden Haçlılar müthiş bir bozguna uğradılar. Büyük bir kısmı kılıçtan geçirilirken kaçabilenler ise Meriç Nehrinde boğuldular (1364). Macar kralı, canını güçlükle kurtarabildi. Osmanlı târihlerine “Sırpsındığı” olarak geçen bu savaş, Hacı İlbeyi’nin en büyük zaferidir. Ancak bu büyük kumandan çok geçmeden 1365 yılında vefât etti.

KLASİK OSMANLI MİMARİSİ YAPILAR

2012-01-02T10:00:00.000-08:00

BÖLÜM 3: KLASİK OSMANLI MİMARİSİ YAPILAR

A.Yapıların GenelÖzellikleri

1-sadelik ve işlevsellik:

2-merkeziyetçilik ve teklik:Klasikdönemde sanat tekliği vurguladı.Bu özellikle camilerin örtü sisteminin ortadabüyük bir kubbe ve onu çevreleyen yan kubbeler şeklinde tasarlanması ve tekodalı mekanlar yaratılması olarak kendini gösterdi.Bu durum iki şekildeyorumlanabilir:Birincisi bu anlayışın tanrının,Osmanlı’nın ve sultanıneşsizliğini,biricikliğini simgelemesidir.İkinci ise duruma tasavvufi açıdanyaklaşır;tekliğin öne çıkarılmasının nedenin ikilikten kurtulup vahdet-i vücudakarışma isteği olduğunu söyler.

Aslındamerkeziyetçilik kendini daha dolaylı yoldan mimari örgütlenmeye bağlı olaraksanat anlayışında göstermiştir.Sultanın o dönemki mutlak gücüne bağlı olaraksanat saray merkezli gelişmiş ve tüm mimari faaliyetlerin denetimi saraya bağlımimarlık örgütü Hassa Mimar Ocağı’nın elinde bulunduğu için imparatorluğun heryerinde saray üslubu hakim olmuştur; bütün yapılar merkezin belirlediği şekildeinşa edilmiştir.

3-egemenlik:Yapılarıntasarımı sırasında yapının geniş bir alana egemen olmasına(her yerden görülebilmesivb.)dikkat edilirdi.

4-çevreyle uyum:Binalarınüzerinde inşa edildiği araziye ile uyum içinde olması ve arazinin amacına uygunolması dikkat edile başka bir özelliktir.

5-hiyerarşi, simetri, denge:Kompozisyonlardaestetik görüntü elde etmek için simetriye ( elemanların dengeli dağılımına)dağılımına baş vuruldu.Hiyerarşik düzenleme ise kütle kompozisyonunda kendinigösterdi:Aşağı doğru genişleyerek inen kütle kompozisyonu basamaklı,uyumsağlayan görünümü , simgesel anlamı ve görüntüye hareket kazandırması nedeniyletercih edildi.Bu hiyerarşik mimari tanrı-sultan-tebaa ilişkisinin temsiledilişi olarak yorumlanabilir.Bu görüntü camilerde köşelerde kullanılanminarelerle dengelendi.

6-kubbeli örtü sistemi:Yapılarındış görünüşünü karakterize eden elemanlar yarım küreyi andıran kubbeler vedüzgün kesme taştan yapılmış prizmatik bina gövdeleridir.Plan nasıl olursaolsun alt kütleyi örten tek veya çok (art arda iki eş kubbe veya ortadabüyük kenarlarda küçük yarı ve tamkubbeler) kubbeli tavanlar kullanılır.Kubbe binaya derinlik kazandırdığı;basıklığı değiştirilerek farklı iç mekanlar yaratılmasına izin verdiği; mekanıgenişlettikleri;alt kütlenin hantal görüntüsünü yumuşattığı ve simgesel anlamtaşıdığı için çok tercih edildi.Hiçbir örtü sistemi onun yerini tutamadı.

B.Sinan Üslubu

Osmanlı‘nın en ünlümimarı Mimar Sinan’dır.Oysa Sinan herhangi bir buluşa imzaatmamıştır.Misal,klasik anlayışın ortaya çıktığı ilk yapı olan II.Bayezit Camiionun eseri değildir.Ayrıca Sinan’ın yapılarında kullandığı kubbe,yarımkubbe,birkaç şerefeli minareler, kemerler, tonozlar ondan önce defalarcauygulanmıştır.Sinan’ın büyüklüğü mimari geleneğin zengin birikimini yeniden elealıp yeni boyutlar ve oranlarla farklı bir estetiğe ulaşmak için çabalarkenelde ettiği başarıdan kaynaklanır.O,ölçü ve oranlar üzerinde çalışarak klasikmimarinin temel doğrularını ortaya koymuş ,böylece “Sinan Okulu denen kavramortaya çıkmıştır.Sinan okulunun en önemli özellikleri şunlardır:

1-Yapının işlevine ve üzerinde inşa edileceği araziye en uygun olanplanın tercih edilmesi

2-Yatay ve düşey doğrultuda gözü rahatsız etmeyecek bir kütlekompozisyonuna gidilmesi,hantallık ve sert geçişlerin önüne geçilmeyeçalışılması

3-Yapı elemanlarının büyüklüklerinin bir tam sayının katları olmasınadikkat edilmesi

4-Abartılı veya detaycı süslemelerden kaçınılması,bunun yerine teknikişlerde titiz ve detaycı olunması

5-Kubbe tasarımının sürekli geliştirilmesi

6-Yapı elemanlarının çok işlevli kullanımı(örneğin Sinan’ın eserlerindekubbeye geçiş elemanı olarak kullanılan mukarnasların statik-kubbeyitaşımak-,estetik-uyumlu geçiş sağlamak- ve akustik-sesin dağılmadan yansımasınısağlamak- işlevi vardır)

7-Kagir Karkas tekniğinin kullanılması(Bu ağırlığın kemerlere veayaklara verilmesini ,duvarlara hiç yük binmemesini sağlayan ,Sinan tarafındanbulunmuş bir tekniktir.Böylece duvarlar yıkılsa bile kubbe ayakta kalacak;hemde duvarlar inceltilerek yapının görünümü zarifleştirilebilecektir.)

Sinan üslubu klasikanlayışın standart çizgisini yansıtır.Klasik dönem boyunca Sinan üslubukorunmuştur.Bu mimaride farklı mimarların eserleri arasındaki fark onlarındeğişik etnik kökenlerinden değil,ayrı dönemlerde yaşamalarından ilerigelir:köken farkı genel mimariyi farklı bir çizgiye çekmemiş,yerel bir çokyapıda bile saray üslubunun ağırlığı görülmüştür.Bu mimarların,devletin en ücrayerlerine kadar nüfuz edebilen örgüt düzeninden kaynaklanır.

C.Klasik dönem Yapıları

Klasik Osmanlımimarisinde ne cami,ne türbe,ne de mescit tek başına mevcut yapılardeğildir.İnşa,şehircilik ve site anlayışına bağlıdır,bir birlik ifadeeder.Camiinin yanı sıra imaret(fakirlere yardım eden sosyal yardım kurumu),medrese(lise ve üniversite), şifahane( hastane)ve bina topluluğunun yapıldığıyere göre kervansaray, hamam, çarşı, bedesten, arasta,

çeşmevb. yapılar birlikte inşa edilir.Bu yapıtopluluğuna külliye denir.

1-Türbeler ,Mescitler,Camiler ve Külliyeler

Cami,mescit ve türbeler külliyeler içindebulunur,onları tamamlardı.Bunun dışında dinsel yapılar olmasıdolayısıyla,ibadet edilen herhangi bir mekanın kutsallığının ötesinde dinselisteklerin simgesi olarak kabul edildiler ve.Bu durum özellikle camilerde dahabaskındı; bu nedenle uzun süre camiler şehirlerdeki külliyelerin merkez binasıolarak inşa edildiler.

Türbeler yeniliklerin denendiği yapılar olarak bir çokdeğişim geçirdi.Dah çok çokgen planlı türbeler yapıldı;bezeme sanatı yoğunolarak kullanıldı(örnek:Şehzade Mehmet Türbesi).Türbenin ihtişamı ise gömülüolan kişinin konumuna bağlıydı(örnek:Kanuni Sultan SüleymanTürbesi).17.-18.yy.da türbeler medreselerle birleştirilerek tekil yapılar olmaözelliklerini kaybettiler.Buna karşın ihtişamları arttı(örnek:İbrahim PaşaTürbesi, İstanbul, 1603)

3-Medreseler ve Eğitim Yapıları

Temelde Selçuklu ve Beylikler Dönemimimarisinin şemasını yansıtırdı.15. ve 16. yy.da medreseler sekizgen yadakareplan dahilinde yapılıyordu,derslik bölümü kubbeliydi.Devletin gelişipgüçlenmesi 16.yy.da medrese yapımında yeni tekniklerin kullanılmasınısağladı.17.yy.da ulemanın iyice güçlenmesiyle medreseler külliyenin merkezyapıları oldular, ardından külliyeden koptular.

İlk Osmanlı kitaplıkları (Halil Paşakitaplığı-Kayseri-, Köprülü Kitaplığı-İstanbul) 17.yy.da inşa edildi.

4-Kervansaraylar

Yollar üzerinde veya büyük yerleşimyerlerinde külliye bünyesinde de ayrı olarak da inşa edilebilirdi.Bezemelerinaz kullanıldığı yapılardı.Yollar üzerinde inşa edilenleri külliyenin merkezelemanı olarak tasarlanırdı.

Kervansaraylar vakıf yoluyla işleyenyapılardı.Otel olarak hizmet verdikleri gibi zanaatçılar tarafından atölye olarakda kullanılırlardı.Ayrıca sefer zamanı ordu buraları konaklamak içinkullanırdı.Konaklayanların can ve mal güvenliğinden kervansaraycı sorumluydu.

16.yy.da doğu-batı ticaretininAkdeniz’den okyanuslara kaymasıyla Anadolu’daki bazı ticaret yolları öneminiyitirdi.Bu nedenle şehir kervansarayları önem kazandı.

Klasik anlayışın en ünlü kervansarayları(şehir kervansarayları) olarak Valide Hanı(1640) ve Çakmakçılar Hanı;(yolkervansarayı olarak) Mehmet Paşa Kervansarayı’dır.Ayrıca Ulukışla Kervansarayıve Sinan tarafından 15.yy.ın ikinciyarısında Edirne’de Mimar Sinan tarafından yapılmış; bu gün otel olarakkullanılan Rüstem Paşa Kervansarayı da klasik mimarinin ilgiçekiciörneklerindendir.

5-Çarşı ve Bedestenler

Bunlar karşılıklı dükkan dizilerindenoluşan üstü açık yada kapalı sokaklardır.Daha çok yeni gelişen yerleşimmerkezlerinde külliye bünyesinde inşa edilirdi.Bu yapıların klasik üslupta inşaedilmişleri arasında en önemlisi Vezirköprrü Bedesten veArastası’dır(İstanbul).

6-Hamamlar

Bezeme ve zengin örtü sistemlerininkullanıldığı yapılardır.Genellikle “yıldızvari” ve “haçvari” planlarına göreyapılırlardı.17.yy.da külliye yapısından koptular.En bilinenleri Sirkeci’ dekiKüçük Hamam,Vezirköprü’deki Ayşe Hanım Hamamı ve Merzifon’daki Paşa Hamamı’ dır.

7-Su Kemerleri ve Köprüler

15. ve 16.yy.larda sürekli göçler sonucuİstanbul’un nüfusu artmış;zaten kısıtlı olan su kaynakları şehre yetmezolmuştu.Kanuni Sultan Süleyman döneminde su sıkıntısının önüne geçmek için suyolu ve su kemeri yapımına ağırlık verildi.Bunlar arsında en bilineni Sinan’nın bir eseri olan Mağlova Su Kemeri’dir.Ayrıca çıkılan seferlerde ordununhareket hızını arttırmak için bir çok köprü yapıldı.17.yy.da köprü yapımı çokazaldı.

Bu yapılar genellikle süsüzdür fakatbiçimsel kaygılarla yapılmış olanlarına da rastlanır.Bunların en ünlüsü dörtköprünün birleştirilmesiyle oluşmuş;taşlar arsına döküle kurşunlasağlamlaştırılmış Büyükçekmece Köprüsü’dür.

8-Saray, Köşk ve Yalılar

İlk örneklerine 17.yy.darastlanır(Sultan Ahmet Okuma Odası).Osmanlı köşkleri dikdörtgen ve merkezihacimli yada çokgen biçiminde yapılır;çeşitli eklentilerle genişletilmeyeçalışılırdı.Yalılarda ise erken dönem Osmanlı camilerinin ters T tipi (┴ ) planı kullanıldı.En bilinen yalılar YalıKöşkü Sepetçiler Köşkü ve Çifte Kasırlar’dır.

Klasik Dönem boyunca pek fazla saraygörülmedi.Hatta Kanuni dönemine kadar İstanbul’da Topkapı Sarayı ve Eski Saraydışında Osmanlı sarayı yoktu.İlk kez 15.yy.da Makbul İbrahim Paşa Sarayı’nınyapılması ile bu gelenek bozuldu.

D-Önemli Camiler ve Külliyeleri

II.Bayezit Camii ve Külliyesi

Yapım Yılı: 1501-1506

Yapan Mimar: Mimar YakupŞah Bin Sultan Şah(Mimar Hayreddin)

Yaptıran kişi:II.Bayezit

Yapının şehir içindeki yeri:İstanbul’unüçüncü tepesi üzerinde yükselen Külliye Eski sarayın doğusunda bulunur.Tümsemte adını vermiştir.

Yapının sanat tarihi açısından önemi:Klasik OsmanlıMimari üslubun yansıtan camilerin ilk örneğidir.Camii mimarisine bir çokyenilik getirmiştir.

Şehzade Camii ve Külliyesi

Yapım Yılı:1544-1548

Yapan Mimar:Mimar Sinan

Yaptıran kişi:KanuniSultan Süleyman (oğlu Mehmet için yaptırmıştır).

Yapının şehir içindeki yeri:

Yapının sanat tarihi açısından önemi:Eski ve yeni biçimlerin birleştirildiği bireserdir.Kütle kuruluşuna yenilik getirmiştir.Dengeli ve simetrik yapısıyla önplana çıkar.Sinan’a özgü piramit biçimli(aşağıya doğru genişleyen) camilerinilk örneğidir.

Süleymaniye Camii ve Külliyesi

Yapım Yılı:1549-1552

Yapan Mimar:Mimar Sinan

Yaptıran kişi:KanuniSultan Süleyman

Yapının şehir içindeki yeri:

Yapının sanat tarihi açısından önemi:Cami ışık oyunları(her pencereden süzülen ışığınmanevi etki yapması için hangi açıyla nereye düşeceği hesaplanmıştır), ve yankıdeğeriyle (akustik) ön plana çıkar.Ayrıca ağırlık dağılımı Haliç’e kadar inecekşekilde yapıldığı ve kubbe kemeri çok iyi hesaplandığı için çökme tehlikesialtında değildir.

Camii,şehrin neresinden bakılırsa bakılsın etkileyici görünmesi için şehrin siluetinehakim bir yerde,dik açı etkisi yapacak piramit şekilli bir arazi üstündekurulmuştur.

Selimiye Camii ve Külliyesi

Yapım Yılı:

Yapan Mimar:Mimar Sinan

Yaptıran kişi:II.Selim

Yapının şehir içindeki yeri

Yapının sanat tarihi açısından önemi:

Sultanahmet Camii ve Külliyesi

Yapım Yılı:1609-1620

Yapan Mimar:SedefkarMehmet Ağa

Yaptıran kişi:I.Ahmet

Yapının şehir içindeki yeri:İstanbul’unEminönü ilçesinde aynı adı taşıyan semtte, Bizans döneminden kalma birhipodromun yakınında inşa edilmiştir.

Yapının sanat tarihi açısından önemi:Klasik Osmanlı Mimarisinin son Görkemliörneklerindendir.Sinan okulunun en sıkı takipçilerinden Sedefkar Mehmet Ağatarafından yapıldığından Sinan Üslubunun özelliklerini taşır.Bununla birlikteplanında yenilikçi düzenlemeler de görülür:ilk defa altı minarekullanılmış;cami bünyesinde Hünkar kasrı inşa etme geleneği bu cami ilebaşlamıştır.Fatih ve Süleymaniye Camii’ nden farklı olarak düzgünlük ve simetriarayışıyla yapılmamıştır.

MimarınınSelimiye’den daha yetkin bir eser yaratmak amacıyla yaptığı bu camide hiçbirmasraftan kaçınılmamıştır.Yapı özellikle çini işçiliği ile ünlüdür:İstanbul’daTopkapı’ dan sonra en zengin çini koleksiyonu burada bulunur.Mavi çiniler dahaçok kullanıldığından batıda “Mavi Camii”(Mosqué Bleu) olarak tanınır.

Yeni Valide Camii

Yapım Yılı:1597-1663

Yapan Mimar:Davut Ağatarafından yapımına başlanmış fakat onun ölümü üzerine Dalgıç Ahmet Çavuş veMustafa Ağa tarafından tamamlanmıştır.

Yaptıran kişi:

Yapının şehir içindeki yeri

Yapının sanat tarihi açısından önemi:Özgün çini kullanımı açısından Osmanlı sanat eserleriarasında önemli bir yere sahiptir.

KLASİK OSMANLI MİMARİSİ MİMARLIK VE USTALIK

2012-01-02T09:59:00.000-08:00

BÖLÜM 2:KLASİK OSMANLI MİMARİSİ MİMARLIKVE USTALIK

A.MimarlığaYaklaşım

Osmanlı insanı dinin etkisiyle her şeyin kendisinetanrı tarafından kusursuz verildiğine inanır.Ona göre insana düşen tanrınınyarattığı parçaları doğru şekilde Osmanlı toplumunun bir ferdi olan mimar da buanlayıştan soyutlanamaz.Dolayısıyla mimar miri toprak düzeninin ve diniinancının yarattığı durallığı taşıyanürünler verecek ,mimariyi bir kompozisyon sanatı olarak görecektir.Bu nedenleOsmanlı klasik mimarisinde yeni formlar yaratma amaçlı bir çalışmagörülmez.Örneğin birkaç çeşit kubbe ,pencere vardır;mimar bunları bir legonunparçaları gibi birleştirir.Osmanlı mimarının yaratıçılığı ve becerisi,mazmunları ve ses kalıplarını birleştirip “söz legoları”ndan şiir yaratan şairgibi parçaları ne derece doğru (uyumlu, göz okşayıcı ve işlevine uygun) birleştirebildiğiyleölçülür.

Her şair dili bilir ama o dilin sözcüklerini art ardadizmekteki becerisidir şairin başarısını yaratan.Mimar için de durum aynıdır:mimarınelinde bir pencere vardır;şekli şemali bellidir yada caminin tepesinin kubbeile kapatılacağı; minarenin ince, uzun, ve sivri olacağı;caminin iç mekanınınkare biçimde olacağı açıktır ama kaç pencerenin nasıl sıralanacağını belirlemek,kubbelerin nasıl dağılacağını tasarlamak mimarın teknik hakimiyet,sanatsalyetkinlik ve yaratıcılığına bakar.Sonunda Sultanahmet Camii’ndeki gibi mekançiğ ışığa da boğulabilir; ışık Süleymaniye Camii’ndeki kutsallık duygusunuarttıran bir elemana da dönüşebilir.

Elbette mimar ve edebiyatçıyı eş saymak olanaklıdeğil.Kullandıkları araçların (söz ve taş) farklılığından çok hitap ettiklerikesimlerin farklılığından kaynaklanır bu: Her şeyden önce mimari yüzünü halkadönmüştür;divan şairi* ise saraya.Birinin amacı işlevsel olmaktır diğerininki ise biçimsel mükemmeliğe ulaşmak.Diğer bir farkta biçimsel alandagörülür:mimari yalındır ,edebiyat ise süse boğulmuştur.

Osmanlıda mühendis yoktur; bu görevi mimarüstlenmiştir.Bu nedenle mimarın ustalığının bir diğer ölçütü onun araziyi doğrukullanabilme becerisi,teknik birikimi ve hassasiyetidir(Klasik dönem eserlerideğerlendirilirken teknik açıdan da değerlendirilmelidir). Örneğin Mimar SinanOsmanlı tarihinin herkesçe bilinen tek mimarıdır çünkü o hem mühendis hem mimarolarak kusursuz denecek binalar yaratmıştır.Bu nedenle Sinan’ın eserleri Klasikdönem anlayışın çok iyi yansıtır.

Elbette Osmanlı mimarları sadece teknik eleman veyakompozisyoncu değillerdi.Her ne kadar biçimler belli olsa da her mimar eserindefarklı anlatım yolları ve teknikler denerdi.

B.Mimarların Yetişmesi ve Örgüt Düzeni

Klasik OsmanlıMimarisi 15-18.yy.lar arasında oldukça geniş bir alanda etkinoldu.İmparatorluğun her yerine yayılan bu mimari anlayış ilk ağızda tümyapıların aynı mimari kurum tarafından yapıldığı izlenimini verir.OysaOsmanlı’nın çok kültürlü yapısı ve geniş toprakları göz önüne alındığında bununimkansız olduğu anlaşılır.Belgelerden ülke genelinde imar faaliyetlerinidenetleyen ve organize eden altı mesleki kuruluş bir de ek olarak bir teşkilatınvar olduğu anlaşılmaktadır.Bu teşkilatlar doğrudan yada dolaylı olarak merkezebağlıdırlar.

Ehl-i Hiref Teşkilatı:Ehl-i Hiref sanat sahibi esnaf anlamına gelir.Teknik yönü ağır basan ve özel uzmanlaşma isteyen işlerle(süsleme, bezeme...) uğraşanların teşkilatıydı.Bu teşkilat çeşitli zanaatlara ait bölükler halinde örgütlenirdi.Devşirmeler arasında yetenekli olanların alınıp yetiştirilmesi yada kendi dallarında becerilerini kanıtlayanların kaydedilmesi yoluyla kuruma insan kazandırılırdı.Örgüt üyeleri sarayın ihtiyaçlarını karşılamak ve padişahın yaptırdığı mimari eserleri süslemekle yükümlüdürler.Saraya bağlı bir teşkilat olduğu için üyeler ulufe alırlar.Buna karşın atölyeleri saray dışında bulunur.

Örgüt çok sayıda zanaat kolunu içerdiğinden yaratılmasınakatkıda bulunduğu yada benimsediği başkent üslubunu ülkenin her yanınayayabilmekteydi.

Hassa Mimarları Ocağı:Anadolu Selçukluları;Beylikler ve Erken Osmanlı Döneminde düzenli bir mimarlık örgütü bulunmuyordu.Oysa Fatih’in İstanbul’u dünya başkenti yapma tutkusu ,hızla gelişen ve büyüyen devlet ciddi ve kapsamlı bir mimarlık örgütünün varlığını zorunlu kılıyordu.Bu ihtiyacı karşılamak için önce Hassa Mimarlık Ocağı kuruldu ve ardından ocağın alt kuruluşları olacak taşra teşkilatlarının düzenlenmesine geçildi.Devletin ocağa sunduğu imkanlar v mimari alanda yaptığı yatırımlar artıkça ocak da kendini geliştirdi ve klasik üslubun ilk basamaklarına ulaşıldı.1538’den sonra ocağın başına getirilen Mimar Sinan'ın çalışmaları sonucu kuramsal ve uygulamalı dersleriyle(resim,menazır,hesap,hendese=geometri,mimarlık dersleri) ocak bir okul niteliği kazandı ve 16.yy.da gelişmesini tamamlayarak kendine bağlı alt birimler olan taşra teşkilatları sayesinde tüm mimari faaliyetler üzerinde etkili oldu.

Hassa Mimarları Ocağı sarayın Birun (dış hizmetler)örgütü içinde yer alan şehr’ emaneti (belediye) örgütüne bağlı yarı askeri birocaktı; Topkapı sarayı içindeki Sepetçiler Kasrı’nda eğitim veriyordu.Ocakiçinde hiyerarşik bir düzenleme vardı:Yeniçeri Ocağından seçilen yetenekligençler veya saraya bağlı bazı sanatçılar usta-çırak ilişkisi içinde eğitim görürlerdi.Ayrıca öğrenciler mimarlıkdışında en az bir sanat daha öğrenmek zorundaydılar.Ocak içinde bu ek zanaata,deneyimlerine ve yönetimsel kadrodaki yerlerine göre sınıflandırılırlardı.

Hassa mimarlarının görevleri şunlardı:

Kamuya ait tüm yapıların planların yapmak, keşif bedellerini denetlemek , yapım işlerini yürütmek, onarımlarını yapmak veya yaptırmak
Askeri yapıların yapım ve onarımı, askeri yolları açılması ve tamiri,köprülerin yapımı, konaklama yerlerinin ve menzillerin düzenlenmesi ile ilgilenmek
Saray dışından kimselerin yaptırmak istediği yapıların planlarını yapmak veya incelemek;bu yapıların malzeme ve inşaat hesaplarıyla ilgilenmek,binalara yapım izni vermek
Şehre gelen inşaat malzemelerinin kalitesini ve bunları satan dükkanları ;sıvacı,duvarcı ve marangozların ehliyetlerini denetlemek
Tüm vakıfların tamirat ve onarımını üstlenmek ve bunların yapım-onarım masraflarını onaylamak
Donanmanın ihtiyacı olan kereste,seren vb. malzemeyi zamanında hazırlamak

Ordu Mimarları:Hassa mimarları ocağı içinden seçilip askeri mimarlık işlerinde uzmanlaşan kişilerden oluşur.Savaş zamanında orduyla sefer çıkar,ordunun geçeceği köprüleri kurar,alınan savunma yapılarını(kale vb.) onarırlardı.Barış zamanında sınırlar üzerindeki askeri yolların keşif ve onarımı yada yenilerinin yapıyla görevlendirilirlerdi.
Eyalet mimarları:Genellikle Hassa mimarları ocağında yetişmiş tımar sahibi kişilerden oluşurdu.Bunlar gittikleri yerlerde sürekli hizmet ederlerdi:bulundukları eyaletin inşaat esnafı ve işçileriyle eyalet sınırlarında yer alan savunma yapılarını onartır ve güçlendirirlerdi
Bölge Mimarları:Hassa mimarlarına vekaleten belli bir bölgenin toplu yerleşme birimlerindeki inşaat işlerini düzenlemekle yükümlüdürler.16.yy.ın başında görevleri çok fazlayken daha sonraları kent mimarlarının kurulmasıyla işleri, kolaylaşmıştır.
Kent Mimarları:Şehirleşmeler sonucu devletin kent ölçeğindeki bir çok yerleşme biriminde inşaat malzemelerinin kalitesi ve fiyatlarıyla yapıların denetlenip düzenlenmesi ihtiyacı doğmuştu.Teşkilat bu ihtiyacı karşılamak üzere kuruldu.Kent mimarı unvanı babadan oğla geçerdi.
Vakıf Mimarları:Külliye niteliğindeki yapıların arasından sorumlusu olduklarının bakım ve onarımı ile ilgilenirlerdi. Maaşları vakfın tahsisatından karşılanırdı.Görev yapabilmek için ustalıklarını kanıtlayan ehliyeti hassa mimarlarına onaylatmak zorundaydılar.Vakıf Mimarlığı kişi ölünceye dek süren bir görevdi v e bu kişiler kent mimarları arasından seçilirdi.

C.Önemli Mimarlar

Mimar Hayreddin(15.-16.yy.):II.Mehmet ve II.Bayezit dönemleri arasında yaşadı.Edirne’deki II.Bayezit külliyesinin mimarı,klasik Osmanlı Mimari geleneğinin öncüsüdür.Sinan’ın ustasıdır.
Mimar Sinan:Kayserili Hıristiyan bir ailenin çocuğudur.Devşirme yolu ile yeniçeri ocağına alınmış ,yeteneğiyle dikkat çekmiş ve 48 yaşındayken mimarbaşılığa getirilmiştir.
Davut Ağa(?-1598):Sinan’ın öğrencisidir.Onun ölümünden sonra mimar başı oldu,III.Murat ve III.Mehmet dönemleri boyunca bu görevde kaldı.Eserlerinden en önemlileri Sarayburnu’ndaki Sepetçiler Kasrı ve İncili köşk ile Sultanahmet Külliyesi içindeki III:Murat Türbesi’dir.Yeni Camii’nin inşasına başladıktan bir ay sonra vebadan ölmüştür.
Dalgıç Mehmet Ağa(?-1608):Davut Ağa’ nın ölümünden sonra mimarbaşı oldu. Yeni Camii’ yi tamamladı.III:Murat Türbesi’ni tamamladı.
Sedefkar Mehmet Ağa(?-1618):Sinan’nın öğrencisi olup Dalgıç Mehmet Ağa’ dan sonra mimarbaşı oldu. İstanbul’dan götürdüğü yapı ustalarıyla birlikte Mekke’de Kabe’yi Medine’de Mescid-i Nebevi’ yi onardı.Sultanahmet Camii ve Külliyesi’ni yaptı.
Kasım Ağa(1570-1660):Arnavut kökenlidir.Üsküdar’daki, çinileriyle ünlü Çinili Külliye’ yi yaptı.Davut Ağanın yaptığı Sepetçiler Kasrı’nı genişletti.Saray entrikalarına(Sultan İbrahim entrikaları)azledilerek boğduruldu.Böylece Mimarbaşının eceliyle ölünceye dek görevde kalması geleneği bozuldu.
Mehmet Tahir Ağa(18.yy.):III.Mustafa ve I.Abdülhamit zamanında mimarbaşlık yaptı.Fatih Camii’ni yeniledi.I:Abdülhamit adına Hamidiyye Külliyesi’ni (Bahçekapı)inşa etti. III.Mustafa adına yaptığı Laleli camii batılı etkilerle klasik Osmanlı sanatının birleşimi olup doğacak batılılaşma hareketinin habercisidir.

* Halk ozanı vemimarı karşılaştırmak doğru değildir.Çünkü her ne kadar halka hizmet etse demimari saray merkezli gelişen bir sanattır;halk edebiyatı ise tebaanın kendiyaratısıdır yani halk merkezlidir.

KLASİK OSMANLI MİMARİSİNİN GENEL ÖZELLİKLERİ

2012-01-02T09:58:00.001-08:00

BÖLÜM 1:KLASİK OSMANLI MİMARİSİNİN GENEL ÖZELLİKLERİ

A.Klasik Anlayış

Fatih Sultan Mehmet’in İstanbul’u alıp Osmanlı’yı doğuve batının birleştiği noktaya kadar genişletmesiyle devlet yönetiminde doğu vebatıyı kucaklamak isteyen bir politika önem kazandı.Bu sentez arayışıkültür-sanata da yansıdı.Doğulu kaynakların yanı sıra batılı kaynaklardanda-yalnız burada batı olarak kastedilen Bizans’tır;Avrupa değil-beslenmeyebaşlandı.Bu durumun ilk örneğini ,Selimiye Camii’nin yapılışına kadaraşılamayacak bir şaheser olarak kabul edilen Ayasofya Kilisesi’nin incelenmesioluşturur. Bu inceleme

gerekestetik gerek teknik açıdan Osmanlı kubbe mimarisinin gelişiminihızlandırmıştır.

Birçokları tarafından 16.yy.Osmanlı’nın en parlak dönemi kabul edilir.Siyasi alandaki getirileri açısındanbu yargının ne derece doğru olduğu tartışılabilir;fakat sanatsal açıdan özgünOsmanlı Mimarisinin en olgun devrini 16.yy. de yaşamış olduğu su götürmez birgerçektir.Bu durumun temel sebepleri şöyle sıralanabilir:

a-Sınırlarınbüyük bir hızla genişlemesine paralel olarak imar faaliyetleri hız kazandıböylece mimaride büyük gelişim yaşandı.

b-16.yy.daçağını en büyük güçlerinden biri haline gelen Osmanlı buna paralel olarakkültürel alanda da en olgun devrini yaşadı.Kendisinden önceki kültürlerisentezlemeyi tamamlayarak kendi kültürünü oluşturdu.

c-Devletinekonomik açıdan oldukça güçlü olmasıyla sanatsal çalışmalar desteklendi.Büyükbinaların yapılması mimariyi gelişmesi için hem zorladı hem teşvik etti.

d-Özelliklemimari alanda bir birini izleyen anıtsal nitelikli yapılar gözdengeçirildiğinde bu dönem deki sanatsal üslupta sultanın ne kadar etkili olduğuortaya çıkar.Sultanlar Osmanlı Devletinin büyüklüğüne uygun,onu mimari alandasimgeleştirecek özelliklere sahip eserlerin yapılmasına ön ayak oldular.Busimgesel eserlerle sultanlar tanrıya bağlılıklarını bildirirken bir yandankendi varlıklarını duyuruyorlardı(bu durumun kanıtı kamusal işlevi olmasınarağmen külliyelerin onu yaptıran sultanın varlığıyla özdeşleşmesi,bu yapılarıno sultanın adını taşımasıdır).Bu soylu ve yüce amaca uygun olarak mimari deşaheserler yaratmalıydı. Dönemin ileri gelenlerinin de hünkarın yolunu izlemesimimarinin gelişimini hızlandırdı. Klasik estetik doruk noktasına ulaştı.

Klasik Osmanlı Mimarisi gündelikhayatın gereksinimlerini karşılayacak yapılarda ifadesini bulur.Yani diğer birdeğişle klasik anlayış değişen çağla beraber değişen gündelik yaşamınihtiyaçlarını erken dönem sanatının karşılayamaması üzerine ortaya çıkmıştır.Buözelliğinden dolayı klasik Osmanlı mimarisinde yapının en önemli özelliğiişlevselliğidir. Mimarın amacı ise işlevselliği kapatmayacak ölçüde sanatsalyönü de olan yapılar ortaya koyabilmektir.Böylece Klasik Dönem yapılarındaabartıdan uzak duruldu,sade ve dengeli kompozisyonlar oluşturulmaya çalışıldı.

15.yy.dan 16.yy.a kadar uzan dönemde(mimari halkın ihtiyaçlarına yanıt veren bir araç olarak ele alınması ve özelmülkiyet kavramının var olmaması nedeniyle)

kamusal yapılar ön planaçıktı.Bulunduğu yerde ,halkın tüm gereksinimlerine yanıt verecek bir yapılartopluluğu olan külliyelerin inşası hız kazandı.Böylece hem kentleşme kontrol altınaalınmış oluyor hem de devlet sosyal yükümlüklerini bir kerede yerine getirmişoluyordu. Ayrıca bu yapılar vakıflar arayıcılığı ile yönetildiğinden hemdevlete yük olmuyor hem de yapıyı yaptıran bina üzerinde bir hak iddiaedemiyordu. Böylece de binalar tamamen halkın kullanımına açık oluyordu.

B.Klasik Mimarinin Tarihsel Gelişimi

Osmanlı Mimarisi bir çokalanda mirasçısı olduğu Selçuklular’ dan mimari alanda ayrılır.Osmanlılar vearasında görülen en büyük fark Selçuklular’ın süslemeyi yani biçimselliğiOsmanlılar’ ınsa mekan kullanımı yani işlevselliği ön plana çıkarmışolmasıdır.Ayrıca Osmanlılar’ da dini mimariye daha çok önem verildiğigörülür.Bu farklılıklarına karşın Osmanlılar özellikle erken dönemde Selçuklusanatından etkilenmişlerdir.Örneğin Osmanlılar Selçuklu bezemelerinikullanmışlar fakat onları biraz sadeleştirmişlerdir.

Erken Dönem Mimarisi:

· Bursa okulununtek kubbeli yapılarıyla başlayıp Edirne okulunun çift yada çok kubbeliyapılarıyla devam eden bir dönemdir.Bursa okulunun etkisinin daha baskın olduğugörülür.

· Bu dönemmimarlarının temel arayışı aydınlık ve ferah mekanlar yaratmaktır.

· Topkapısarayı,Çinili Köşk,İlk Fatih Camii bu dönem mimarisinin en iyi örnekleridir.

· Devrin sonundainşa edilen Üçşerefeli Camii planıaçısından Osmanlı Klasik Mimarisine ilk adım sayılır:İç avlulu plantasarımı ve ana kubbe anlayışınınoluşturulması Klasik Anlayışın gelişinin işaretleridir.

Klasik Dönem

15-16.yy.:

· Bu dönem Osmanlımimarları camii mimarisinin özelliklerini belirlemeye çalıştılar.Ayrıca merkeziplan sorunun nasıl çözüleceği sorusuna yanıt aradılar.

· Bu dönemmimarlarının baş amacı her yönden ve herkes tarafından görülebilecek kadaryüksek ve heybetli yapılar yaratmaktı.

· Bu Dönem camilerindekubbeli ve yan kubbeli bir örtü sistemi kullanıldı.Bu tavan dörtlü filayaksistemi ile dengelendi.Yukarıdan aşağı genişleyen bir kütle kompozisyonu(prizma biçimli yapılarla hiyerarşik ,basamaklı bir görünüm) tasarlandı.Anakütle ve kubbe arasında daha uyumlu bir geçiş yapabilmek için kubbe kasnağı sınırlıyükseklikte tutuldu:Bu dönem yapılarında kullanıla kubbeler tam yarı küreşeklinde değildi.(Selatin camilerde) Minare sayısıysa iki veya dörttü.

· Bu dönemdekullanılan yapı malzemeleri küfeki taşı ve mermerdi.

16-17.yy.(Sinan Dönemi)

· İmparatorluğunekonomik alandaki refahını yansıtan büyük boyutlu eserler yapıldı.

· Şehircilikçalışmaları önem kazandı.

· Mimarielemanların ölçüleri ve kompozisyonları yeniden düzenlendi.:Ana kubbegenişletildi;yan mekanlar kullanışlı hale getirildi;filayak sayısı altı ve sekizeçıkarıldı.

· Yapımalzemelerinde yalınlık ön plana çıktı.Ayrıca renkli taşlar da yapılardakullanılmaya başlandı.

· 17.yy. da,16.yy.ın etkileri görüldü.Batı etkisi henüz kuvvetli olmadığından bu dönemdeOsmanlı kendi kaynakları açısından kısırlaşmamıştı,hala özgün eserlerverebiliyordu..Fakat Osmanlı’nın duraklama dönemine girişi,içkarışıklıklar,ekonomik sıkıntılar mimaride büyük atılımlar gerçekleştirecekbüyük boyutlu yapıların inşasını engelledi.Bu nedenle bu dönemde İmparatorluğunbüyüklüğünün anısını yaşatacak eserlerle yetinildi. Özetle mimari de devletlebirlikte duraklama dönemine girdi.

Batılılaşma Dönemi

18.yy(LaleDevri):

· 18.yy.da LaleDevri ile Osmanlı mimarisinde önemli değişiklikler yaşandı.Batılı yaşamtarzının benimsenmesiyle mimaride de batı etkisi hissedilmeye başlandı.Batılıüsluplar tercih edilmeye başlandı.Bunun sonucunda Klasik Osmanlı mimarisininetki alanı daraldı,bir süre sonra da klasik anlatış yerin tamamen batılıüsluplara bıraktı.

· SadrazamNevşehirli Damat İbrahim Paşa özellikleParis ve Viyana’dan getirttiği projelerle İstanbul’un imarına el attı:Haliç veKağıthane Dersi gezinti yerleri haline getirildi.Kağıthane’de padişah içinSadabad Kasrı inşa edildi ve etrafı lale bahçeleriyle bezendi.Batılı tarzdakibinaların yöneticiler tarafından da benimsenmesiyle varlıklı kesimler arasındalale yetiştirme ve köşk yaptırma modası başladı.Böylece deniz kenarındakisemtler moda oldu:Üsküdar,Beylerbeyi, Bebek,Fındıklı, Alibeyköy , ve Topkapı...

· Köşk modası camimimarisinde de etkili oldu :”Yalı camii”denen deniz kıyısı camileri yapılmayabaşlandı.

19.yy(Tanzimat Dönemi):

· Tanzimat ilebirlikte batılılaşma hareketleri daha da hızlandı.Tamamen barok,rokoko,neogotik ve amper üslupları etkin oldu.

· Şehir yenialanlara doğru genişlemeye başladı.Boğaziçi ve Sarıyer’e iskan arttı.Ayrıca altyapı ve kent hizmetleri gelişti:Haliç’e köprü kuruldu;tünel(metro),atlıtramvay,Şirket-i Hayriye(deniz taşımacılığı yapan bir şirket)açıldı.Külliyelerden bağımsız ilk hastane (Vakıf Gureba Hastanesi) hizmet vermeyebaşladı.

· Batılı yaşamtarzının orta kesimler tarafından da benimsenmesiyle lüks tüketimarttı.Mobilyalar evlere girdi ve böylece binalar buna uygun yapılmayabaşlandı.Aynı zamanda yazlık ve kışlık adeti başladı ve bu nedenle ev fiyatlarıarttı..Suriçi ve Beyoğlu kışlık ,Boğaz ,Kadıköy ve Adalar ise en gözde yazlıksemtler arasındaydı.Kentin yerleşim dokusu değişmişti.

· Mimari kamusalalanda hizmet vermeyi bırakıp bireye hizmet etmeye başladı.

· Bu dönemin enönemli camileri Nuruosmaniye Camii,Dolmabahçe Camii,Aksaray Valide Camii veNusretiye Camiidir.

Klasik Osmanlı Mimarisi

2012-01-02T09:57:00.001-08:00

Klasik Osmanlı Mimarisi

GİRİŞ

Osmanlı sanatının Türk Sanat Tarihi içindeki tartışılmaz ayrıcalığı ilkkez onun, standart ve uyumlu bir üslup geliştirmiş olmasından ileri gelir.

Horasan’dan Filibe’ye kadar uzanan kuşakta etkili olanOsmanlı Mimari Sanatı zaman içinde büyük değişimler geçirmiş ve kendini budeğişimlerden, hakim olduğu topraklar üzerinde gelmiş geçmiş tüm kültürlerinsentezini yaparak yaratmıştı. Elbette bu süre içinde belli dönemlerde bazıkültürlerden daha fazla etkilenmiş ve bu kültürlerin sanat anlayışlarınıeserlerinde daha fazla yansıtmıştı.Osmanlı Mimarisi’nin 14.yy dan 20.yy.ınbaşlarına kadar uzanan etkinlik süreci bu nedenle üç bölümde incelenmektedir:

·Erken dönem(14.yy-15.yy)

·Klasik Dönem(15.yy-17.yy)

·Batılılaşma Dönemi(17.yy-19.yy)

Osmanlı Devleti’ninkuruluş döneminde etkili olan Erken Dönem Mimarisi İznik, Bursa ve Edirneyapıları tarafından temsil edilir.Bunların ilk örnekleri İznik’tebulunur.İkinci payitaht Bursa ise gerek devletin ilk anıtsal taş yapılarınıbulundurması gerekse Erken dönem Mimarisi’ne damgasını vurmuş “Bursa Üslubu“nundoğduğu yer olması nedeniyle büyük bir öneme sahiptir.14.yy.ın ikinci yarısındadevletin merkezi olan Edirne ise bir cami ve medreseler kentidir.

Erken Dönem Mimarisi özellikle taş işçiliği bakımındanSelçuk Sanatı’nın izlerini taşır.Fakat Bu dönem eserlerini Selçuklu Sanatı’nıntaklitleri olarak kabul etmemek gerekir: Erken Dönemde klasik anlayışın veözgün Osmanlı sanatının ilk temelleri atılmış;kubbe geleneği ortaya çıkıpgelişmiştir.

Klasik Dönem Mimarisiise üç yüzyıllık geniş bir dönemde,imparatorluğun bütününde etkili olmuş;en parlak örneklerini iseİstanbul’da vermiştir.Bu dönem mimarisinin baş yaratıları,dini ve kamusalyapılardır.Özel mülkiyet anlayışı olmadığından sivil mimariye ait yapılara pek rastlanmaz.Kamusalve dinsel işleve sahip olmayan ilk ürünler dönemin sonlarında ,batı etkisiningelişiyle verilmiştir.Bu dönem, Erken Dönemin mirasçısı olarak kubbe geleneğinisürdürmüş,Erken Dönemin sonlarında ortaya çıkan merkezi plan şemasını geliştirerekonu anıtsal ölçülere kavuşturmuştur.Bir çokları Osmanlı Klasik Anlayışınınkarakteristik özelliği olan ;ana kubbeyi yarım kubbelerle mümkün olduğuncagenişletme çabasının Ayasofya’ dan etkilenilmesi sonucu ortaya çıktığını iddiaederler.

İmparatorluğunduraklama dönemine girdiği 17.yy. sonlarında ve bunu takip eden gerilemedöneminde Osmanlı devlet adamları ve aydınları arasında reform arayışları başgösterdi; fakat bu arayışlar daha çok Avrupa’nın idari ve kültürel açılardantaklit edilmesi şeklinde gelişti. Mimaride batılı üsluplar benimsenmeyebaşladı.Böylece 18.yy.dan sonra Klasik dönem eserlerine rastlanmadı,sivilmimari önem kazandı.

Proust’gil denklem

2012-01-02T09:56:00.000-08:00

Giriş

“Proust’gil denklemhiçbir zaman basit değildir” [1]

Budenklemin zorluğu kitabın ve Proust’un hacminden kaynaklanmaktadır çoğu zaman. Karşılaşılanilk zorluk, Türkçe’de yedi ayrı dilde yayılarak yayımlanan serinin aslında tekbir kitap olduğunun kavranılmasıdır. Önceden kitap hakkında hiçbir şeybilmediğimizi varsayarsak son cildi okumaya başlayana kadar aylardır esrik birşehvetle okuduğumuz şeylerin, çevresinde dolaşan yüksek sosyetenin, aşkın,kıskançlığın – ki son ikisi Proust’ta çoğu zaman iç içedir - Sodom’un ve Gomorra’nın, sanatın,uykusuzluğun, hastalığın aslında tek bir romanın parçası olduğunu tam anlamıylaidrak etmemiz mümkün değildir.

Bütünkitaba dıştan bir bütün olarak bakıp tekrar okumaya başlanıldığında, her şeyinbüyük bir incelikle kurgulanmış bir düşüncenin ürünü olduğu fark ediliyor.Ancak bu kadar çok sayfaya (yararlanılan baskılarda toplam 3026 sayfa) ve yedicilde yayılan bir eseri tam anlamıyla kavramak ilk tahlifte zor oluyor. Tabiibunu başardıktan sonrası – tabii başarabildiysek – daha zor değilse.

Bubağlamda, özellikle son cildin, kitap üzerine yapılan tartışmalara Proust’unkatkısı olarak değerlendirilebilecek bir çok bölümü vardır. Ancak bu eserinyazardan ayrı bir yolculuğa başladığı gerçeğini göz ardı etmek için yeterlideğildir.

Buincelemenin konusunu oluşturan politika yaklaşımlarının anlaşılabilmesi içinöncelikle Proust’un bireyi, hayatı, aşkı algılayışı netleştirilmelidir. Bunetleşmeyle, politika bağlamında, Proust’un insanlığın n eski miraslarındanbiri olan isimsel düşünce kavrayışına yaklaşımı, çağına yaptığı tanıklık,özelde Fransa tarihi. Genelde ise dünyada sınıfların birbirini algılayışıkonusundaki ufuk açıcı bir şekilde çektiği “röntgenleri” açıklanmaya çalışılacaktır.

Son olarakbu incelemede, mecbur kalınmadıkça Proust’un hayatına göndermelerde bulunmaktankaçınılacak ve Kayıp Zamanın İzinde bu spekülasyonun çok olduğu dikenli alanahiç girmeden çözümlenmeye çalışılacaktır. Yine bu bağlamda Kayıp Zamanınİzinde’nin anlatıcısından bahsederken Marcel, Proust’gil denkleminin çözümündenbahsederken ise Proust İsimleri kullanılacaktır.

1. BÖLÜM

POLİTİKA

1. Birey ya da “Ben”

Proust’unbireyi ya da insanı algılayışı konusundaki ilk ipucunu insanın varoluş nedenikonusunda verdiği “basit” cevapta bulmak mümkündür. Proust bireyi “kendindenbaşka varoluş nedeni olmayan benzersiz bir insan” [2] gibialgılar. Yani varlığının amacı kendini gerçekleştirmektir. Bu noktada erken birdönemde yapılmış Marksist bir tahlildeki yorumu aktarmak faydalı olacaktır:“Proust’un gerek felsefesinde, gerek yaşamında en önem verdiği şey insankişiliğidir, her şeyden önce de kendi kişiliğidir.

Yaşam herşeyden önce benim yaşamımdır”[3]

Bazıinsanların kafalarının çalışma şeklinin bazen çok esrarengiz olabildiği bir sırdeğildir. Hayal güçleri onlara çoğu zaman o uykuyla uykusuzluk arasındaki andahayatları boyunca yaşabilecekleri bütün acıları yaşatabilir. En çokeğlendikleri anlar hayallerindedir, yine en iyi orgazmlarını o uykuylauyanıklık arasındaki saatlerde yaşamışlardır. Elbette ki bunun bir bedeliolduğu unutulmamalıdır. Gerçeklik çoğu zaman, bu insanlarda hayal gücününgölgesinde kalır. Gerçek, hayallerin yanında siliktir, tatsızdır. Kayıp Zamanınİzinde’de Marcel bu bedeli öder hemen her sahnede: Opera’da, Albertine’e olanaşkında, Guermantes’lerde, Balbec’te, Venedik’te. Dolayısıyla anlatıcı, kiMarcel olarak anmaya devam edeceğiz, zihninin kurbanıdır aslında. Bireyialgılayışı da bu zihnin çalışma şeklinden kaynaklanmaktadır. Zihnin böyleçalışması zamanla bir içe dönüş sürecine neden olmuş – burada hiç dışaaçılmamış olma ihtimali göz ardı edilmemelidir ve Marcel’in bütün hayatınadamgasını vurmuştur.

Marcel’ingerçek anlamda sahip olduğu tek şeyi, hastalıklı bir bedeni olduğu dahatırlanırsa, sadece zihnidir. Yine kitapta “eserleri beyninden sankiameliyatla çıkarılıp alınmış” yazar Bergotte’un Marcel’e “Hastasınız diye sizeacımak yanlış olur. Çünkü zihinsel mutluluğa sahipsiniz”[4]demesi bu bağlamda ele alınmalıdır.

AncakProust’un bireye, kişiliğe ve zihne verdiği önem ve bunları kavrayışı bireyciliberal ideolojilerin kavrayışsından çok daha farklıdır. Onun bu kavrayışısadece kendinden ya da bahsettiğimiz zihinsel yapı türevlerindenkaynaklanmaktadır. Ki bunun çoğu zaman sanatçılara atfedildiği görülmektedir.Aslında alttan alta hastalıklı bir ideal tip çizimi yapılmaktadır. Örnek vermekgerekirse Nietzche’nin üstün insan muhayyilesi ile bireyin kendi psikanaliziarasında belirsiz bir noktada gidip gelmektedir. Üstün insana yaklaştığınoktalar bir sonraki bölümde açıklamaya çalışacağımız sanatçının rolü ve işlevinoktalarında ortaya çıkmakta, bireyin kendi psikanalizini yapması ise “paragraficat edilmemiş gibi “[5]duran, o uzun değerlendirmesi zor ve anlaşılmayan kendiyle diyaloglarındaortaya çıkmaktadır. Kimi zaman kişinin kendi psikanalizini okumuş gibi oluruz.Ancak Proust’un bireyciliğinin durduğu yer bence en çok Hayyam’ın şu dizelerineyakındır:

“Ben olmayınca bu güller, bu serviler tok.

Kızıl dudaklar, miskokulu seraplar yok.

Sabahlar akşamlar,sevinçler, tasalar yok.

Ben düşündükçe vardünya, ben yok o da yok.”[6]

DolayısıylaProust’tan kendine verdiği önem liberal ideolojilerin ekonomik özgürlüklerkonusunda takındığı maskeden arınmış, çok daha farklı bir boyuta aittir. Hattailk tahlilde kulağa garip de gelse, sosyalizmin çoğu zaman ütopik olarakdeğerlendirilen, bireyin daha az çalışma ve daha çok boş vakitleözgürleşebileceği ideallerine daha yakın durmaktadır. Kullanıldığı sınıflaraçısından bakıldığında paradoksal bir şekilde karşımıza çıkan “emek en yücedeğerdir” söyleminin karşısına, boş zamanın ortaya neler çıkarabildiğinin birkanıtıdır.

Son olarakProust, açıklamaya çalıştığımız kişilikleri; “gelişme yasası tamamen içselolanlar” [7]olarak tanımlamaktadır.

2. Aşk ve Sanat

Proust’gilaşk anlatışında, ortaya koymaya çalıştığımız iki faktör; “ödenen bedel” ve“ben”, etkilidir.

Zihninçalışma şekli ve hayal gücünün o karşı konulmaz gücü nesnel anlamda aşkta “haz”duymayı engeller. Marcel bir sahnede itiraf eder: “İnsanı çarpan bir elektrikakımı gibi aşklarım da beni çarptı, onları yaşadım, hissettim, fakat görmeyi yada düşünmeyi asla başaramadım.”[8]

Marcel,bütün kitap boyunca bazı şeyleri arzular, yaşar bunlarda etkileyici hazlartadar, daha sonra ise çoğuna sahip olmayı başarır. Sonuç ise tam bir hüsrandır.Albertine’i öpmek isterken, öpünce yaşadığı hayal kırıklığı (“öpmek içindudaklarımızın yapısı ne kadar yanlışsa”)[9],Guermontes Prensi’yle tanıştığında yaşadıkları, ‘Bergotte’la tanışması vs.liste uzatılabilir. Bu bağlamda anladığım kadarıyla tek bir konuda hayalkırıklığı yaşamamıştır. Ama bu konu biraz daha beklemek zorunda. Marcel’inistediği şeye ulaştığı anda yaşadığı hüsran ödediği bedeldir. Bunu geneldeyapmayı tercih etmediği bir genellemeyle anlatır. “Ama her şeye rağmen, birvarlık ıstırap çekmeden sevemeyecek, gerçekleri öğrenemeyecek kadar kusurlu biryapıya sahipse (tabiatta bu varlık insandır belki), bu varlığın hayatı sonundabezdirici hale gelir”[10]

“Benfaktörü” ise aşkta çok daha şaşırtıcı bir rol oynar. Marcel’in aşklarıkendinden kaynaklanır. “Sevdiğimiz zaman, aşk o kadar büyüktür ki, bir bütünolarak içimize sığmaz, sevdiğimiz insana doğru yayılır.”[11] Yanikendine olan sevgisi aslında aşkının da kaynağıdır. Ancak kendine ait olan birşeyin ona farklı bir görüntü altında dönmesi, kendine olan sevgisinden çok dahaçekici, tutkulu ve etkileyicidir. Bu da Marcel’in yürek daralmalarını,kıskançlığını, sahip olma isteğini, tutkusunu aşk dışında da sevgisinin ilktüründe annesinde de gözlenmesini açıklıyor. Bu arada özellikle birinciciltteki annesine olan aşırı sevgisi ile psikanaliz arasında başka bir bağlantıdaha kurulabilir belki.

Bu tür biraşk tasavvuru ister istemez Marx’tan yapılacak bildik bir alıntıyı aklagetiriyor: Karşılığında sevgi uyandırmadan seviyorsanız, yani sevgi olaraksevginiz karşılığında sevgiyaratmıyorsa, seven bir kişi olarak dışavurumunuzla kendinizi sevilen bir kişiyapamıyorsanız, sevginiz güçsüzdür, bir talihsizliktir.”[12]

Benzerlikçarpıcı doğrusu. Belki de bu o zamanda yaygın olan bir düşünce tarzıdır.

Proust’unuzun yıllar yazmak için uzun yıllar beklemesi gibi, yazarın anlatıcısı Marcelde yıllarca biriktirir. Sosyete, savaşlar, Dreyfus Olayı, arkadaşlıkları,dolayısıyla yaşanmışlıkları onun biriktirdikleridir. Peki Proust yazarken neyapmak ister? Ve Söyler?

Bir yandançok fazla alıntı yapma riskini göze alıp, bir yandan da Proust’un alıntıfırsatını karçırmamamız gerektiği yöndeki öğüdünü hatırlayınca cevabı yineProust’a bırakıyorum: “Bir yazarın görevi ve işlevi, tercümanlıktır” [13]Proust kişiliği kavrayışla uyumlu bir şekilde bireyin içine dönmesini, kendinianlamasını, sorgulamasını sağlamaya çalışır. Proust okurken, kimi zaman Marcel’learanızda paralellik kurarak kendinize bir çok soru da sorsanız, Proust’aiçinizde ne varsa onu uyandırma ihtimali her zaman saklıdır. Bir devrimciyseiçinizdeki bir devrimci, yazarsa bir yazar, snobsa bir snob, beş para etmezsalağın tekiyseniz de onu ortaya çıkarabilir, tabii kitabı elinizdenatmadıysanız.

Proust’unpolitik işlevi sizi dönüştürmek değil, içinizdekini açığa çıkarmanızısağlamaktır.

Yalnız bunuyaparken sanatsal açıdan taviz vermeyi kesinlikle reddeder. Proust’un Fransızdilinde kalıpları kırmaya yönelik bir çabası olduğu görülüyor. Ancak bunuyaparken sanatı açıklama çabasından da kaçınır. “Gerçek sanatın bunca beyanataihtiyacı yoktur, sessizce icra edilir”[14] der.

Bunusöylerken bir yandan da sanatçıyı fildişi kulesine yollamaya da niyetligözükür. Sanatçının “vatana hizmet” etmesinin tek yolunun sanatın kendisiyleuğraşmak olduğunu ifade eder. Bu bir seçimdir ve elbette ki toplumadönüştürmede ya da hizmet etmede birincil bir önem arz etmez. Ne yapacak, nesöyleyecekse bunun sanatın ve estetiğin yüceliği altında; havada uçuşanpolenlerin burnumuza girip kaşındırması ya da bazılarında bütün vücudunuzukızarıklıklar içinde bırakması gibi yapar. Proust sadece alerjik bünyelerdeetkilidir.

Bir sonrakibölüme geçmemizi kolaylaştıracak bir alıntıyla bu bahsi kapatabiliriz: “Mesele‘aylakların harcı’ olan üslup özelliklerini feda ederek sanatı halkınulaşabileceği bir seviyeye getirmek idiyse, asıl cahillerin elektrik işçilerideğil, sosyete mensupları olduğunu bilecek kadar yüksek sosyete giripçıkmıştım” [15]

3. Burjuvazi-Aristokrasive Çağa Tanıklık

KayıpZamanın İzinde’nin dekoru yüksek sosyetedir. Yeni zengin burjuvazi ve onunkadar zengin olmayan bir aristokrasi. Ancak unutulmamalıdır ki bu bağlamdasöylenecek her şey bu kitabın ikincil önemdeki dekorunun incelenmesidir.

KayıpZamanın İzinde’de ince bir aristokrasi eleştirisi gözlenebilir. Proust’un daifade ettiği gibi “bu kitapta aristokrasi diğer toplumsal sınıflara oranla dahayoz olmakla suçlanırmış gibi görünüyor” [16]

Aristokrasiniyok olmaya yüz tutmuş bir sınıf olarakyozlaşmış niteliğinin ortaya serilmesi, bu sınıfa olan hayranlığın yerinialıyor. Aslında Proust’un bu eseri burjuvazinin aristokrasiye karşıyüzyıllardır verdiği mücadelenin bir nevi zafer nişanıdır. Aristokrasininçöküşü gözler önüne serilirken, ironik bir şekilde burjuvazi de bütün zaafları veçirkinleriyle ele alınır. Ancak bu ele alma tamamen ahlaki ve kültürel boyuttadır.Ahlaki yozlaşmışlığın yanında kültürel yetersizlik Marcel tarafında üzülerekgözlenir. Proust’un gözlem yeteneğinden ziyade, röntgen çekebilme yeteneğininçok ilginç örneklerini bu bağlamda görürüz.

Bu noktadabu iki sınıfın birbirini algılayışı ve davranışları Proust tarafından aslavulgarlaşmadan gösterilir. Aristokrasinin kendine has gururunu ve geçmişindengelen prestijini koruma çabalarıyla, burjuvazinin iktidarında kendinden öncekisınıfa nasıl özendiğinin, kıskançlığının, ona ulaşma çabasının nasıl içinikemirdiğinin, aristokrasinin temsilcisi olarak seçilen M. De Charlos ve sonradangörme bir burjuva olan Mme vardır. Örneklerinde çok açık bir şekilde görürüz.M. De Charlos kitabın sonunda yaşlanmış, ölmek üzere bir haldeyken sağlığındaasla selam vermeyeceği birine pek de ne yaptığını bilmeden selam verir. M. DeCharlos Proust tarafından tanınamaz ve acz içinde tasvir edilir.

MmeVerdarin ise yine kitabın sonunda yaptığı evlilikleri sonucunda GuermantesPrensesi olmuştur. Ama daha çok bir aristokrasi karikatürü gibidir.

Bu ironiktablo, burjuvazi-aristokrasi ilişkisinin yapılabilecek en iyi tasvirlerindenbirini ortaya koyar.

Bunundışında Proust, eserinde çağın önemli olaylarına kayıtsız kalmamıştır. DreyfusOlayı’nın [17] ve Birinci DünyaSavaşı’nın etkileri kitaba da yansımıştır. Dreyfus Olayı’nda açıklamayaçalıştığımız sanat anlayışıyla uyumlu bir şekilde açıktan açığa bir savunuiçine girmese de, Dreyfus yanlısı olduğunu hissettirir Onun tercihi, olayınyansımalarını göstermek olmuştur. Birinci Dünya Savaşı’yla ilgili pasajlar isekitabın belki de en başarısız ve boğucu kısımlarıdır. Burada tavrını açıkçaortaya koyan Proust belki de kendisiyle çelişmiş olmasından bir süre buradabocalar. Neyse ki kendin kurtarmayı başarır.

4. İsimler

“Önce kelamvardı” denmesi ya da Kuran’da Adem’in meleklere üstünlüğünün eşyanın isimlerinibiliyor olması gibi gösterilmesi gibi örneklerin de ortaya serdiği gibi“isimler”, insanların aklını yüzyıllardır kurcalamaktadır. Pegun (?)inanışlardan tek tanrılı dinlere kadar her yerde bunun izlerini görürüz. Aynıçok güzel bir kız gördüğümüzde bize ayrı ayrı şeyler ifade eden gözleri, elleri,saçı, duruşu, elini kaldırışı, vücudu, sesi ve daha birçok özelliğini, onunismini bilmeden kavramamızın beynimiz için büyük bir yük olması gibi, ilkişimiz onun adını öğrenmeye çalışmaktır. Bir kere adını öğrendikten sonra onaatfettiğimiz bütün güzellikler o isim altında toplanır. Bu doğal olarakbeynimizin ve ruhumuzun taşımak zorunda kaldığı ağırlığı da azaltacaktır. ….(?) yapabilmek ya da ruhunu çalabilmek için ismin bilinmesi gerektiği gibiProust da isimlere büyük önem verir ve özetlemeye çalıştığımız yaklaşımın dafarkındadır.

“Guermontessoyadı da benim için bütün bir feodaliteyi barındırır içinde” [18]

“Balbec,Venedik, Floransa, bu mekanların içinde uyandırdığı arzu, sonunda isimlerinkendisinde toplanmıştı” [19]

Yine Marcel’inAlbertine’e olan aşkında, ismini öğrenen kadar suratını bir türlü tam olarakkafasında oturtamaz.

AncakProust bir yandan bu tip bir düşünce tarzından kaçınamazken bir yandan da budüşünce tarzının, nesnelerin özünü oluşturan “zihinsel edimi” yok ettiğini imaetmektedir.

“Sadecekaba ve yanlış algılamanın her şeyi nesneye yüklediğini, aslında her şeyinzihinde olduğunu kavramıştım.”[20]

Bu tip birifade ilk bakışta materyalizme yönelik bir saldırı olarak yorumlanabilse dedaha çok karşısında aldığı kara (?) ekonomizm ve aşırı maddeciliktir. Proust’unkişiliğe verdiği önemin izlerini burada da görmekteyiz. Bu bağlamda insanbeyninin binlerce yıldır sürdürdüğü isimsel düşüncenin, kişinin gelişimi önündebir engel oluşturduğu öne sürülmekte olabilir mi? Nietzschevari üstün insansöylemine yaklaştığı öne sürülebilir mi_ Sorular çoğaltılabilir. Ama cevaplariçin çok erken.

Sonuç

Buradaokuduğunuz satırlar Proust’gil denklemin kendi kafamdaki çözümüne yöneliksayıklamalardır belki de. Bu sayıklamalardaki en büyük eksiklik tabii ki buromanın baş kahramanı olan “zaman”a değinme fırsatı bulamamış olmamdır. Amabenim de hayatımın baş kahramanı olan zamanın çok hızlı akıyor olmasıparadoksal bir şekilde kendisini incelememi engellemiştir.

“Ressamlarınana tanrıçası”nı Proust’un nasıl algıladığını incelemek başka bir çalışmayakalmıştır. Bu incelemenin ikinci bölümünü oluşturacak “zaman”ı tartışmakumuduyla.

Kaynaklar

Marcel Proust’unEserleri:

- Kayıp Zamanın İzinde, çev. Rozo Hakmen

- Susann’ların Tarafı, İstanbul, Yky., 2000 (2. Baskı)

- Çiçek Açmış Genç Kızların Gölgesinde, İstanbul, Yky.,2001 (2. Baskı)

- Guermantes Tarafı, İstanbul, Yky., 2001, (4. Baskı)

- Sodom ve Gomuara, İstanbul, Yky., 2001,(4. Baskı)

- Mahpus, İstanbul, Yky., 2001

- Albertine Kayıp, İstanbul, Yky., 2001.

- Yakalanan Zaman, İstanbul, Yky., 2001

- Susann’ın Bir Aşkı (Ayrı Basım), çev. Tahsin Yücel,Şstanbul, Can Yay., t.y.

Diğer Kaynaklar:

- Beckett, Samuel Proust, İstanbul, Metiz, 2001

- Botton, Alain de. Proust Yaşamınızı NasılDeğiştirebilir, İstanbul, Sel, 2002 (2. Baskı)

- Kasel, Water. Marcel Proust and the Strategy ofReading, Amsterdam. John Benjamins B.V., 1980.

- Lunacarski, Anatoli Vasilyevic, Sanat ve EdebiyatÜzerine, çev. Kevser Kavala, İstanbul, Adan, 1982.

- Marx, Karl, 1844 Felsefe Yazıları, çev. Murat Belge,Ankara, V. Yayınları, 1986.

- Zola, Emile, Dreyfus Olayı (adalet için bir savaşınöyküsü), çev. Muammer Tunçer, İstanbul, Yalçın Yay. , 1998 (5. Baskı).

[1] Samuel Beckett, Proust,İstanbul, Metis, 2001, s.23

[2] S.T., s. 47

[3] Ad. Lunacanski, Sanat ve EdebiyatÜzerine, çev. Kevser Kaveler, İstanbul, Adan, 1982, s. 187

[4] Y. Z., s. 174

[5] Beckett, op.cit., s.9,Sunuş’tan, Ruby Cohn’dan aktaran Orhan Koçak.

[6] Hayyam, Bütün Dörtlükler,çev. Sebahattin Eyüboğlu, İstanbul, Cem Yayınevi, 1998 (10. Baskı), s. 174. Herne kadar Eyüboğlu önsözünde rubainin Hayyam’a ait olup olmadığı konusunda bazı.el,mceşer gçsterse de

en azından işburubainin Hayyam’a yakıştığı ortadadır.

[7] Ç.A.G., s. 425

[8] S.G., s. 542

[9] ST., s. 329

[10] Y.Z., s. 217

[11] Ç.A.G., s. 164

[12] Karl Marx, 1844 FelsefeYazıları, çev. Murat Belge, Ankara, V Yayınları, 1986.

[13] Y.Z., s. 198

[14] Y.Z., s. 189

[15] Y.Z., s. 196

[16] M., s. 44

[17] Ayrıntılı bilgi içinbkz., Emile Zolo, Drefus Olayı (adalet için bir savaşın öyküsü), çev. MuammerTuncer, İstanbul, Yalçın Yay., 1998 (5. Baskı), passim.

[18] Y.Z., s. 191

[19] S.T., s. 399

[20] Y.Z., s. 219

TANZİMAT FERMANI’NIN TAM METNİ

2012-01-02T09:53:00.000-08:00

TANZİMAT FERMANI’NIN TAM METNİ

3 Kasım 1839'da Sultan Abdülmecid'insadrazamı Mustafa Reşid tarafından Gülhane Parkı'nda yabancı devletlerinelçileri ve büyük bir halk topluluğunun huzurunda okunan, kişilerle devletarasındaki ilişkilere hukuki yönden yenilikler getiren, şeriata dayanan eskiyasaları tamamen değiştirmeyi öngören, Tanzimat-ı Hayriye adı verilen ıslahathareketinin siyasal ve hukuki yönden teminat altına alan belge.

Yeniçeri Ocağı'nın bozulmaya başlaması nedeniyle Sultan II. Mahmud dönemindebaşlayan yenilik hareketleri ve Sultan Abdülmecid'in tahta çıkar çıkmaz ıslahathareketine devam etmek amacında olduğunu göstermesi Osmanlı Devlet yapısındakideğişmin başlangıcıydı. Sadrazam Mustafa Reşid Paşa, Gülhane Hatt-ı HümayununuPadişah adına kaleme almış; devlet ve birey arasındaki ilişkilerde devletinmodernleştirilmesi amacına dayanan temel ilkeler kabul ve ilan edilmiştir.

Tanzimat Fermanı'nın tam metni şöyledir ;

Herkesin bildiği gibi, devletimizde, kuruluşundan beri Kuran'ın yücehükümlerine ve şeriat yasalarına tam uyulduğundan, ülkemizin gücü ve bütüntab'asının refah ve mutluluğu en yüksek noktaya çıkmıştı. Ancak, yüz elli yılvar ki, birbirlerini izleyen karışıklıklar ve çeşitli nedenlerle şeriata veyüce yasalara uyulmadığından evvelki kuvvet ve refah, tam tersine zayıflık vefakirliğe dönüştü. Oysa, şeriat yasaları iel yönetilmeyen bir ülkenin varlığınısürdürebilmesinin imkansızlığı açık seçik ortadadır.

Tahta geçtiğimiz mutlu günden bu yana bütün çabalarımız, hep ülkeninkalkınması, ahalimiz ve fakirlemizin refahı amacına yönelik oldu. Eğer, yücedevletimize dahil ülkelerin coğrafi konumu, verimli toprakları ve halkınınyetenekleri gözönünde tutularak gerekli girişimler yapılırsa, yüce Tanrı'nınyardımı ile, beş-on yılda kalkınabileceğimiz söz götürmez.

Ulu Tanrı'nın yardımına ve Peygamberimiz hazretlerinin ruhaniyetine sığınarak,yüce devletimizin ve ülkemizin iyi bir biçimde yönetilmesi için bundan böylebazı yeni yasalar çıkarılması gerekli görüldü.

Söz konusu yasaların başında can güvenliği; ırk, namus ve malın korunması;vergi toplanması; halkın askere alınıp silah altında tutulma süresi gibihususlar gelmektedir. Şöyle ki; Dünyada can, ırz ve namustan daha kıymetlibirşey yoktur. Bir insan bunları tehlikede görünce, yaradılıştan kötü olmasabile, canını ve namusunu korumak için olmadık çarelere başvurur. Bunun devletve memlekete zarar vereceği açıktır. Buna karşılık, can ve namustan emin olanbir kimse sadakat ve doğruluktan ayrılmaz, işi ve gücü ile devletine vemilletine yararlı olur.

Mal güvenliğinin olmadığı yerde ise kimse devlet ve ulusuna ısınamaz, ülkesininyükselmesi ile ilgilenmez, hep korku ve üzüntü içinde yaşar. Buna karşılık,malından, mülkünden emin olmadığı zaman hep kendi işi ve işinin genişletilmesiile uğraşır. Devlet ve millet gayreti, vatan sevgisi kendisinde her gün artar.

Vergi konusuna gelince: Bir devlet, ülkesini korumak için askere ve gerekliöbür masraflara muhtaçtır. Bu, para ile olur. Para, tab'adan toplanacakvergiler ile oluştuğundan bunun en iyi şekilde toplanması gerekir.

Evvelce gelir sanılmış olan "yed'i vahit" belasından ülkemizhamdolsun, kurtulmuşsa da yıkıcı bir yöntem olup hiçbir zaman yararlı sonuçdoğurmamış olan iltizam usülü hala sürüyor. Bu, ülkenin siyasi işlerini ve malikonularını bir adamın keyfine, hatta cebir ve zulmüne teslim etmek demektir. Buadam iyi bir insan değilse hep kendi çıkarına bakar, bütün davranışlarındakötülüğe, zulme yönelir. Bu nedenle, ülkemiz insanlarının her biri için, malınave gelirine göre bir verginin saptanması ve kimseden bundan fazla birşeyalınmaması gerekir. Yüce devletimizin karada ve denizdeki askeri masrafları ileöbür masrafları yasalarla belirlenip sınırlandırılmalı ve uygulama ona göreyapılmalıdır.

Askerlik de, yukarıda belirtildiği gibi, önemli konulardan biridir. Ülkeninkorunması için asker vermek halkın başlıca borcudur. Fakat, bir memleketinmevcut nüfusuna bakılmaksızın, şimdiye kadar yapıldığı gibi, kimindentahammülünden çok, kiminden az asker alınması hem düzesizliğe; hem tarım,ticaret ve bayındırlık işerinin kötü gitmesine; hem ömür boyu askerlikbıkkınlığa; hem de nüfusun azalmasına yol açar. Bu nedenle, her memlekttenalınacak asker miktarı için uygun yöntem konulmalı ve dört veya beş yıl hizmetiçin sıra ussulü getirilmelidir. Bunlar yapılmadıkça devletin kuvvetlenipgelişmesi, huzur ve asayişin sağlanması mümkün olmaz. Bütün bunların dayanağıyukarıda açıklanan hususlardır.

Bu nedenle, bundan böyle suç işleyenlerin durumları şeriat yasaları gereğinceaçıkca incelenip bir karara bağlanmadıkça kimse hakkında, açık veya gizli, idamve zehirleme işlemi uygulanmayacaktır. Hiç kimse, başkasının ırz ve namusunasaldırmayacaktır. Herkes malına, mülküne tam sahip olacak, bunları dilediğigibi kullanacak, bunu yaparken de devlet büyüklerinin müdahalesine uğramayacaktır.Birinin suçluluğunun saptanması halinde mirasçıların o işle ilgileribulunmayacağından suçlunun malları elinden alınıp varisleri miras hakkındanyoksun bırakılmayacaklardır.

Yüce devletimizin tab'ası Müslümanlarla öbür uluslar bu haklardan tamyararlanacaklardır.
Can, ırz, namus ve mal konularında, ülkemizin tüm halkına şeriat yasalarıgereğince garanti verilmiştir. Öbür konularda da oybirliği ile karar verilmesiiçin, Meclisi Ahkam-ı Adliye üyeleri gerektikçe artırılacaktır. Yüce devletimizinbakanları ile ileri gelenleri belirli günlerde orada toplanarak, görüşleriniçekinmeden açıkça söyleyeceklerdir. Can, mal güvenliğine ve vergilerinbelirlenmesine ait yasalar böyle hazırlanacaktır.

Askerlikle ilgili konular Bab-ı Seraskeri Dar-ı Şurası'nda görüşülüp kararabağlandıktan sonra sonsuza dek uygulanmaları için tasdik edilmek üzere tarafımagönderilecektir. Söz konusu yasalar sırf din, devlet, ülke ve ulusukalkındırmak amacı ile çıkarılacaklardından bunlara tam uyacağımıza yeminederiz. Bu konuda, Hırka-i Şerife odasında, tüm din adamları ile bakanlarınhazır bulunacakları bir sırada yemin edecektir.

Din adamı ve vezirlerden yasalara aykırı hareket edenlerin, kanıtlanacaksuçlarına göre, rütbelerine ve hatır ve gönüle bakılmaksızın cezalandırılmalarıiçin özel ceza yasası çıkarılacaktır.

Memurlara yeterli maaş bağlanmış olup, henüz bağlanmış olanlarınkiler debelirlenecektir. Bu yolla da, şeriata aykırı olan ve ülkenin gerilemesindebaşrolü oynayan rüşvet belası güçlü bir yasa ile ortadan kaldırılmış olacaktır.

Bütün bu sayılan hususlar eski hükümlerin tümden değiştirilmesi demekolacağından işbu fermanımız İstanbul halkına ve ülkemiz halkına duyurulacaktır.Bundan başka, dost devletlerin de bu yönetimin sonsuza dek uygulanmasına tanıkolmaları için fermanımız, İstanbul'daki tüm büyükelçilere resmenbildirilecektir.

Tanrı hepimizi başarılı kılsın; yasalara uymayanlar Tanrı'nın lanetine uğrasınve ömürleri boyunca rahat yüzü görmesin. Amin.

TANZİMAT FERMANI (3 Kasım 1839)

2012-01-02T09:52:00.001-08:00

Padişah: Abdülmecid Sadrazam:Mustafa Reşid Paşa

Tanzimat Fermanının İlan Sebepleri:

1)-Avrupalı Devletlerin iç işlerimize karışmasına engel olmak.

2)-Mısır ve Boğazlar konusunda Avrupalı Devletlerin desteğini kazanmak.

3)-Devleti ve toplumu demokratik bir yapıya kavuşturma isteği

Bunedenlerden dolayı 3 Kasım 1839 da Tanzimat Fermanı (Gülhane Hattı Hümayunu)ilan edildi.

NOT:Tanzimat Fermanının ilanıyla Osmanlı tarihinde yeni bir dönem açılmış(TanzimatDevri) ve bu devir

1876'ya kadar devam etmiştir.

Tanzimat Fermanında yer alan konular:

1)-Azınlıkların, can, mal ve namus güvenliği sağlanacak.

2)-Vergi sistemi yeniden düzenlenerek, herkesten gelirine göre vergialınacak.

3)-Askerlik OCAK görevinden, VATAN görevi haline getirilecek. Azınlıklarda askere alınacak.

4)-Kanunların her gücün üstünde olduğu kabul edilecek.

TanzimatFermanının Özellikleri:

1)-En önemli özelliği padişahın yetkilerini sınırlandırması vekanunların her gücün üstünde

olduğunun ifade edilmesidir.

2)-Tanzimat Fermanı ANAYASACILIĞA ve DEMOKRASİYE(hukuk devletine, yanihukukun üstünlüğü esasına

dayanan devlet anlayışına)geçişin (BATILILAŞMANIN) ilk aşamasıdır.

3)-Bu fermanın hazırlanmasında halkın bir rolü ve baskısı yoktur.Padişah Abdülmecit, Mustafa Reşid

Paşanın telkiniyle Mısır meselesinde Avrupa devletlerinin desteğinikazanmak için bu fermanı

ilan etmiştir.

ATATÜRK’ÜN ASKERLİK HAYATI

2012-01-02T09:49:00.001-08:00

ATATÜRK’ÜN ASKERLİKHAYATI

1905-1907 yılları arasında Şam'da 5. Ordu emrindegörev yaptı. 1907'de Kolağası (Kıdemli Yüzbaşı) oldu. 19 Nisan 1909'daİstanbul'a giren Hareket Ordusu'nda Kurmay başkanı olarak görev aldı. 1910yılında Fransa'ya gönderildi. Picardie Manevraları'na katıldı. 1911 yılındaİstanbul'da Genel Kurmay Başkanlığı emrinde çalışmaya başladı.

1911 yılında İtalyanların Trablusgarp'ahücumu ile başlayan savaşta, Mustafa Kemal bir grup arkadaşıyla birlikte Tobrukve Dernede görev aldı. İtalyanlara karşı Tobruk Savaşını kazandı. 1 yıl sonraDerne Komutanlığına getirildi.

Ekim 1912'de Balkan Savaşı başlayıncaMustafa Kemal Gelibolu ve Bolayır'daki birliklerle savaşa katıldı. Dimetoka veEdirne'nin geri alınışında büyük hizmetleri görüldü. Sofya Ateşemiliterliğine atandı. Bu görevdeiken 1914 yılında yarbaylığa yükseldi. Mustafa Kemal 19. Tümeni kurmak üzereTekirdağ'da görevlendirildi.

I.Dünya Savaşı'nda, Mustafa Kemal Çanakkale'de bir kahramanlık destanı yazıpİtilaf Devletlerine "Çanakkale geçilmez! " dedirtti.

Mustafa Kemal Çanakkale Savaşları'dan sonra1916'da Edirne ve Diyarbakır'da görev aldı. 1 Nisan 1916'da tümgeneralliğeyükseldi. Rus kuvvetleriyle savaşarak Muş ve Bitlis'in geri alınmasını sağladı.Mustafa Kemal 9. Ordu Müfettişi olarak 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıktı. 22Haziran 1919'da Amasya'da yayımladığı genelgeyle "Milletin istiklâliniyine milletin azim ve kararının kurtaracağını " ilan edip SivasKongresi'ni toplantıya çağırdı.

Mustafa Kemal yönetimindeki Türk Kurtuluş Savaşınınönemli aşamaları şunlardır:

Sarıkamış(20 Eylül 1920), Kars (30 Ekim 1920) ve Gümrü'nün (7 Kasım 1920) kurtarılışı.

Çukurova,Gazi Antep, Kahraman Maraş Şanlı Urfa savunmaları (1919- 1921).

I.İnönü Zaferi (6 -10 Ocak 1921)

II.İnönü Zaferi (23 Mart-1 Nisan 1921)

SakaryaZaferi (23 Ağustos-13 Eylül 1921)

BüyükTaarruz, Başkomutan Meydan Muhaberesi ve Büyük Zafer (26 Ağustos 9 Eylül 1922)

SakaryaZaferinden sonra 19 Eylül 1921'de Türkiye Büyük Millet Meclisi Mustafa Kemal'eMareşal rütbesi ve Gazi unvanını verdi.

MeclisinTürk Kurtuluş Savaşı'nı başarıyla yönetmesi, yeni Türk devletinin kuruluşunuhızlandırdı.13 Ekim 1923'te Cumhuriyet idaresi kabul edildi, Atatürkoybirliğiyle ilk cumhurbaşkanı seçildi.

HAFSA BİNTİ ÖMER Kimdir? Hakkında Bilgi

2011-12-31T02:03:00.005-08:00

HAFSA BİNTİ ÖMER Kimdir? Hakkında Bilgi

Resûlullah efendimizin mübârek hanımlarından. Hazret-i Ömer’in kızı olup, annesinin ismi Zeyneb binti Maz’ûn’dur. Bi’set’ten yâni Peygamber efendimize peygamberliğin bildirilmesinden beş sene önce doğdu. 665 (H.45) senesinde Medîne-i münevverede vefât etti.

Hazret-i Hafsâ, babası hazret-i Ömer, İslâmiyeti kabul edince, Müslüman oldu. Huneys bin Huzâfe ile evlendi. Huneys ile önce Habeşistan’a sonra Medîne’ye hicret etti. Huneys, Bedr ve Uhud gazvelerine katıldı. Uhud’da yaralanıp, Medîne’de şehid olunca, hazret-i Hafsâ genç yaşta dul kaldı.

Hicretin üçüncü yılında Peygamber efendimiz ile nikâhlanmakla şereflendi.

Peygamber efendimiz kendisine hitâben; “Ey Hafsa! Sakın çok konuşma! Allahü teâlâyı anmadan çok konuşmak, kalbi öldürür. Allahü teâlânın zikri ile çok konuşmak ise kalbi diriltir.” buyurdu.

Peygamber efendimizin sabah namazı için kalktığında, abdest aldıktan sonra sabahın sünnetini evinde kıldığını o haber vermiştir. “Peygamber efendimizin oturarak tesbih namazı (nâfile) kıldığını görmedim. Ancak, vefâtından bir sene önce tesbih namazlarını oturarak kılmaya başladı” buyurdu.

Peygamber efendimiz, hazret-i Hafsa’ya husûsî olarak, kendisinden sonra; hazret-i Ebû Bekr ve Ömer’in halîfe olacağını bildirdi.

Hazret-i Hafsa, irâdesi kuvvetli, özü sözü bir idi. Peygamber efendimiz onun hakkında; “Hafsa tam mânâsıyla babasının kızıydı.” buyurdu. Dînî vecîbeleri hakkıyla yerine getirirdi. Geceleri ibâdet eder ve senenin çoğunu oruçlu geçirirdi. Çok bilgiliydi. Abdullah bin Ömer, Safiyye binti Ebû Ubeyde, Ümmü Mübeşşir, Hamza bin Abdullah, Hârise bin Vehb, Abdurrahmân bin Hâris talebeleri olup, pekçok husûsu rivâyet ederek haber verdi. Hazret-i Hafsa’ya Peygamberimiz vefât edince, Beytülmâl’den tahsîsât ayrıldı. Hazret-i Ömer’in hilâfetinde ise kendisine dîvândan on bin dirhem tahsisât bağlanarak geçindi. Babası şehid olurken, hazret-i Ebû Bekr’in toplattığı Kur’ân-ı kerîmi muhâfaza etmekle vazifelendirildi. Hazret-i Osmân’ın hilâfetinde Kur’ân-ı kerîmin çoğaltılması esnâsında muhâfaza ettiği nüshayı halîfeye teslim etti.

Hazret-i Hafsa 665 (H. 45) senesi Şâban ayında Medîne-i münevverede vefât etti. Cenâze namazını Medîne vâlisi Mervân bin Hakem kıldırdı. Bakî Kabristanlığına defnedildi.

Peygamber efendimizden altmış hadîs-i şerîf rivâyet etmiş olan hazret-i Hafsa’dan; Buhârî, Müslim, Ebû Dâvûd, Tirmüzî, Nesâî ve İbn-i Mâce hadîs-i şerîf nakletmişlerdir.

Rivâyet ettiği hadîs-i şerîflerden bâzıları:

Peygamber efendimiz sallallahü aleyhi ve sellem, yataklarına yattıkları zaman mübârek sağ ellerini başlarının altına koyar ve şöyle duâ ederdi: “Rabbi kınî azâbeke yevme teb’asü ıbâdeke” (Yâ Rabbî! Kullarını dirilteceğin gün, beni azâbından koru) (3 defâ). Peygamber efendimiz sağ eliyle yer, sağ eliyle içer, abdeste, giyinmeye, almaya ve vermeye sağdan başlardı.

Bir gün Resûl-i ekrem, elbisesini diz kapaklarının altına kadar sıvayıp istirahat ediyordu. Hazret-i Ebû Bekr gelip izin istedi. Habîb-i ekrem izin verdiler. Hâllerini değiştirmediler. Sonra hazret-i Ömer gelip izin istedi. Ona da izin verdiler ve hâllerini değiştirmediler. Bir grup Eshâb-ı kirâm da gelip izin istedi. Onlara da izin verdiler ve hâllerini değiştirmediler. Daha sonra hazret-i Osmân gelip izin isteyince, Resûl-i ekrem hemen toparlandı. Elbisesini düzelttiler. Hepsi gittikten sonra, Resûlullah’a; “Ey Allah’ın Resûlü, hazret-i Ebû Bekr, hazret-i Ömer ve diğer Eshâb-ı kirâm geldiler. Durumunuzu değiştirmediniz. Sonra hazret-i Osmân geldi. Elbisenizi düzelttiniz.” deyince, Resûlullah; “Meleklerin bile hayâ ettiği Osman’dan hayâ etmeyeyim mi?” buyurdu.

HAFSA SULTAN Kimdir? Hakkında Bilgi

2011-12-31T02:03:00.003-08:00

HAFSA SULTAN Kimdir? Hakkında Bilgi

Yavuz Sultan Selim Hanın hanımı, Kânûnî Sultan Sülyemân Hanın annesi. Kırım hanı Mengli Giray’ın kızıdır. Oğlu Şehzâde Süleymân (Kânûnî)ın sancakbeyliği sırasında uzun yıllar Manisa’da bulundu. Bu sırada, cami, medrese, imâret, hankâh, dârüşşifâ, hamam ve sıbyân mektebinden ibaret kendi adı ile anılan Külliyeyi yaptırdı. Yaptırdığı eserlerin faaliyetlerini devam ettirebilmesi için Urla’daki çiftliklerin gelirlerini vakfetti. Burada bir de mescid yaptırdı. 1533 yılında İstanbul’da vefât edince Yavuz Sultan Selim Câmii bahçesindeki türbesine defnedildi.

HAFSÎLER Nedir? Hakkında Bilgi

2011-12-31T02:03:00.001-08:00

HAFSÎLER Nedir? Hakkında Bilgi

On üçüncü asırda Tunus’ta kurulan ve üç asır devâm eden bir devlet. Devlet, adını, Hintataların reisi olan Şeyh Ebû Hafs Ömer’den almıştır.

Ebû Hafs Ömer, Muvahhidler hareketinin lideri olan İbn-i Tumart’ın talebesi ve Abdülmü’min’in kumandanlarındandı. Bu yüzden Ebû Hafs’ın torunları, Muvahhidler nezdinde çok îtibârlı olduklarından, Afrikiyye vâliliğine tâyin edilirlerdi. 1207 senesinde Ebû Hafs’ın oğlu Ebû Muhammed, Muvahhidler sultânı Nâsır tarafından Afrikiyye vâliliğine getirildi. Ebû Muhammed, Murâbıtlar üzerine başarılı seferler düzenledi ve ölümüne kadar bu vazifede kaldı. Muvahhid sultânı tarafından, yerine oğlu Ebû Zeyd tâyin edildi. Arkasından, Ebû Muhammed’in diğer oğulları Ebû MuhammedAbdullah, Afrikiyye; Ebû Zekeriyyâ ise, Gabes vâliliğine, Muvahhid sultânı Âdil tarafından tâyin edildiler.

Bu döneme kadar Hafsîler, Muvahhidlerin hâkimiyeti altındaydılar. Ebû Zekeriyyâ, bu hâkimiyetten Hafsîleri kurtararak müstakil bir devlet kurdu. Bir süre sonra, Muvahhid sultânının Ehl-i sünnet îtikâdına uymayan bid’atleri yapmasını bahâne eden Ebû Zekeriyyâ, adını hutbeden çıkardı. Kendisi emîr ünvânını aldı. 1236 senesinde hutbeyi kendi adına okuttu. Başarılı seferler netîcesinde, Kostantina, Bicâye ve Cezâyir şehirlerini ele geçirdi. Baş kaldıran Huvaraların isyânı bastırıldı ve 1242 senesinde Tilemsan zabtedildi.Merînîler ve Miknasa ahâlisi, Trablus’tan Sebte ve Tanca’ya ve Akdeniz’den Zâb ve Sicilmâsa’ya kadar olan topraklarda hüküm süren Tunus emîrinin hâkimiyetini tanıdılar. Hıristiyanların tehdidine mâruz kalan Velencia, Murcia, İşbiliye gibi çeşitli Endülüs şehirleri, Hafsî Sultânı Ebû Zekeriyyâ’dan yardım istediler ve ona tâbi oldular. Ebû Zekeriyyâ 1249 senesinde vefât ettiği zaman,Afrika’nın en kuvvetli ve kudretli sultânı hâline gelmişti.

Ebû Zekeriyyâ’nın yerine geçen oğlu Ebû Abdullah’ın devri de, babasınınki gibi parlak geçti. Amcasının oğlu Lihyânî’nin ve çeşitli kabîlelerin isyânlarını başarı ile bastırdı ve bütün Afrikiyye’de hâkimiyet sağladı. Saint Louis ve Charles d’Anjou komutasında 1270 senesinde Tunus’a gelen Hıristiyan ordusunu büyük bir mağlûbiyete uğrattı. Ebû Zekeriyyâ Emîr ünvânı ile yetindiği hâlde, oğlu Ebû Abdullah, Halîfe ve Emîr-el-mü’minîn ünvânını aldı. Bağdat, Moğollar tarafından zaptedilince, Ebû Abdullah, Mekke şerîfinden kendisinin Abbâsî halîfelerinin vârisi olduğunu bildiren bir berat getirtmişti.

Hafsîler Devletinin parlak devri, Ebû Abdullah’ın vefâtı ile sona erdi ve iç isyânlar başladı. Ebû Abdullah’ın yerine geçen oğlu El-Vasik, amcası Ebû İshâk tarafından 1279 senesinde tahttan indirildi. Ebû İshâk, dört sene saltanat sürdükten sonra, İbn-i Ebû Amara tarafından tahttan indirilerek, Bicâye’de îdâm edildi. Çok geçmeden Hafsî Devleti ikiye bölündü. Ebû Hafs, Tunus’ta bağımsız devlet kurarken, Ebû Zekeriyyâ da Bicâye Devletini kurdu. Afrikiyye’de kabîleler arasında Tilemsan Abdülvâdilerînin de katılmasıyla yirmi üç sene süren savaşlardan sonra anlaşma sağlanabildi. Tunus Sultânı Ebû Asîde Muhammed ile Bicâye Sultânı Ebü’l-Bekâ arasında yapılan antlaşmaya göre; sultanların birinin vefâtı hâlinde, bütün ülkenin hayatta kalanın idâresine geçmesi hükme bağlandı. Ebü’l-Bekâ böylece kısa bir süre de olsa, Hafsî birliğini tekrar kurdu. 1311 senesinde Hafsî emirlerinden Ebû Zekeriyyâ bin Lihyanî, Tunus’u zabtederek Ebü’l-Bekâ’yı îdâm ettirdi. Bu olay üzerine Ebû Yahyâ, Bicâye’de sultanlığını îlân etti. 1318 senesinde Tunus’u da ele geçirerek Afrikiyye ve Tunus’u hâkimiyeti altında yeniden birleştirdi. Fakat bu hâkimiyeti kısa sürdü. Abdülvâdiler ile anlaşan Koublular ve diğer Sulemî kabîleleri ve eski Tunus sultânı Ebû Dabbe ile savaşmaya mecbûr kalan Ebû Yahyâ, dört sefer tahttan uzaklaştırıldı ise de, Merînîlerin yardımı ile bütün düşmanlarını yendi. Merînîler ile sıkı bir dostluk kurdu. Hafsî emîrlerinden birinin kızını, Merînî sultânının oğlu ile evlendirdi. Ebû Yahyâ, saltanatının son devirlerinde âsâyişi sağlamayı başardı. Karışıklıklardan faydalanan ve müstakil beylik hâlini alan Cerîd kasabalarını idâresi altına aldı. Trablus’u kaybetti ise de Hıristiyanların zaptettikleri Cerba’yı geri aldı.

Ebû Yahyâ’nın, 1346 yılında vefâtı ile devlette yine iç karışıklıklar başladı. Tahta geçmesi gereken Ebü’l-Abbâs’ın saltanatı Ebû Hafs tarafından gasb edildi. Ebû Hafs, Hafsî emîrlerinin bir kısmını katledince, Merînîler, müdâhalede bulundular ve Hafsî topraklarını istilâ ettiler (1347).

1357’de Merînî Devleti içerisinde başgösteren karışıklıklardan istifâde eden hafsî emîrlerinden İkinci Ebû İshâk, Tunus’a tekrar girdi.

Buna rağmen, Hafsî Devletinde iç karışıklıklar devâm ediyordu. İkinci Ebû İshâk Tunus’ta, Ebû Abdullah Bicâye’de, Ebü’l-Abbâs ise Kostantine’de saltanat sürüyorlardı. Bir süre sonra Ebü’l-Abbâs, 1369 senesinde Hafsî Devletinin bütün topraklarına tek başına hâkim oldu. Bütün saltanatı boyunca sulh ve sükûnu sağlamaya çalıştı. Kabîlelerin ayaklanmalarını bastırdı. Carid, Gafra ve Gabes şeyhlerini itâati altına aldı. Devletin bu sûretle yeniden tesis edilmesine oğlu Ebû Fâris Abdülaziz’in saltanatı devrinde de devâm edildi. Ebû Fâris, Tunus’ta büyük bir nüfûz ve güç kazandığından, Tlemsan’ın iç işlerine karıştı. Tlemsan Emîri Abdülmelik ölünce, Tlemsan’ı zabtetti. Ebû Fâris’ten sonra sırasıyla tahta geçen Ebû Ömer Osman (1434-1488), Ebû Zekeriyyâ Yahyâ (1488-1494), Ebû Abdullah Muhammed (1494-1526) Hıristiyanlara karşı daha önceki sultanların uyguladıkları siyâseti aynen tatbik ettiler. On üçüncü asırda Cenevizliler ve Pisalılar ile yapılan ticâret antlaşmasını 16. asırda yenilediler. Aragon, Mayerka, Montepelliler, Venedik ve Floransa ile yeni ticârî andlaşmalar yapıldı. Bununla berâber Hıristiyanların bâzı bölgelere saldırmaları ve 16. asrın son senelerinden îtibâren Afrika sâhillerinde büyüyen korsanlık hareketleri, ticârî münâsebetleri gittikçe güçleştiriyordu. Hafsî Devletinin limanları, korsanların sığınakları hâline geldi. Bundan dolayı da Hafsî ülkesi, Akdeniz sâhillerindeki en önemli noktalara yerleşmeyi düşünen İspanyolların taarruzlarına uğradı.

İspanyollardan daha önce davranan Barbaros Hayreddîn Paşa, 1534 senesinde, Ebû Abdullah Muhammed’in halefi Mevlay Hasan’dan Tunus’u zabtetti. 1535 senesinde Mevlay Hasan, Tunus’u ele geçiren Charles Quint’in yardımı ile tekrar ülkesine girdi ve İspanya’yı cizye vermeye mecbûr etti. Mevlay Hasan, Tunus’ta, Goulette’de bulunan İspanyol garnizonu sâyesinde durabildi. Tunus ile Bizerta arasında bir şerit hâlinde uzanan arâzinin hâricindeki bütün Tunus toprakları, idâresinden çıkmıştı. Mevlay Hasan, oğlu Ahmed Sultan tarafından tahttan indirilerek gözlerine mil çekildi (1542). Ahmed Sultan, 1569 senesine kadar saltanat sürdü. 1569 yılında Osmanlı Donanmasının kaptan-ı deryâsı Kılıç Ali Reis, İspanyolların Türklere karşı hareket üssü olarak kullanmalarına mâni olmak için, Tunus’un tamâmını ele geçirdi. 1573 senesinde Don Juan’ın seferi üzerine, Hafsîler son olarak bir defâ daha iktidârı ele geçirdiler. Lâkin, ertesi sene Sinan Paşa, Tunus ile La Goulette’yi zaptetti. Hafsî Hânedânının son temsilcisi olan Mevlay Muhammed esir edilerek İstanbul’a gönderildi. Böylece Hafsî Devleti tamâmen ortadan kaldırılınca, Türkler kat’î olarak Tunus’a yerleştiler.

Hafsî Devletinin kurulması, Tunus’ta senelerce süren gerçek bir refâhı te’min etti. Tunus şehri sâdece siyâsî yönden değil, ticâret ve ilim bakımından da bütün ülkenin merkezi oldu. Hânedânın ilk iki sultânı, Tunus’ta pek çok saray, câmi, zâviye, su kemeri ve kütüphâneler inşâ ettirdiler. İslâm âleminin her tarafından gelen bir çok âlim ve şâir, Tunus’a yerleşti. Hıristiyanlarla ticârî antlaşmalar yapıldı. Devleti yeniden eski hâline getirmeye çalışan Ebû Fâris, atalarının geleneğine uyarak sanat ve ilim dostu olduğu için, ülkenin çeşitli yerlerinde câmiler, zâviyeler, mektepler, kütüphâneler ve hastahâneler inşâ ettirdi. İslâm âleminde daha önce bilinen medrese usûlü eğitimi, 13. asırda Tunus’a yerleştirenler Hafsîler oldu.

HAFSÎ HÜKÜMDARLARI

Ebû Zekeriyyâ Yahyâ-I 1228-1249

Ebû Abdullah Muhammed-I 1249-1277

El-Vâsik 1277-1279

Ebû İshak İbrâhim-I 1279-1282

Ebû Hafs Ömer-I 1282-1295

Ebû Abdullah Muhammed-II 1295-1309

Ebû Yahyâ Ebûbekir-I 1309

Ebü’l-Bekâ Hâlid-I 1309-1311

Ebû Zekeriyyâ el-Lihyani 1311-1317

Ebû Dabbe Muhammed 1317-1318

Ebû Yahyâ Ebûbekir-II 1318-1346

Ebû Hafs Ömer-II 1346

Ebü’l-Abbas Ahmed-I 1346-1350

Ebû İshak İbrâhim-II 1350-1368

Ebü’l-Bekâ Halid-II 1368-1370

Ebü’l-Abbas Ahmed-II 1370-1394

Ebû Fâris Abdülazîz 1394-1434

Ebû Ömer Osman 1434-1488

Ebû Zekeriyyâ Yahyâ-II 1488-1494

Ebû Abdullah Muhammed-III 1494-1526

Mevlay Hasan 1526-1542

Ahmed Sultan 1542-1569

Mevlay Muhammed 1569-1573

FATIH SULTAN MEHMETİN VEZİRİ ZAĞANOS MEHMED PAŞA

2011-12-29T12:45:00.001-08:00

FATIH SULTAN MEHMETİN VEZİRİ ZAĞANOS MEHMED PAŞA

Fâtih Sultan Mehmed Han devrinin meşhur vezirlerinden. Doğum yeri ve târihi hakkında bilgi yoktur. Sultan İkinci Murâd Hanın kızını alarak ona dâmât ve daha sonra başka bir hanımından kızını, Fâtih Sultan Mehmed Hana vererek kayınpeder oldu. Fâtihin şehzâdeliğinde lalalık yapan Zağanos Mehmed Paşa, ona Rumca ve Lâtinceyi öğretti. Sultan İkinci Murâd Hanın vefâtından sonra pâdişâh olan Fâtih Sultan Mehmed Hanın yakını, en güvendiği devlet adamı olarak vezirliğe yükseltildi. İstanbul’un fethi için genç pâdişâhı devâmlı teşvik etti. Rumeli Hisarının yapımında bizzat çalıştı.

İstanbul kuşatmasında Cenevizlilerin harekâtına karşı bugünkü Beyoğlu sırtlarını tuttu. Haliç cephesi tamâmen Zağanos Paşa kumandasındaydı. Kuşatma esnâsında muhâsaranın kaldırılması gerektiğini ileri sürenlere karşı, büyük ve kahraman velî Akşemseddîn, Molla Gürânî, Molla Hüsrev’le birlikte muhâsaranın fethe kadar devâm etmesini istedi. İstanbul’un fethinde büyük faydası görüldü. Fetihten sonra Galata’nın Cenevizlilerden sulhla alınmasını sağlayan anlaşmayı imzâladı.

1460’ta Mora’da çıkan isyânı bastırmakla görevlendirildi. 1461’de Fâtih Sultan Mehmed Hanın Trabzon-Rum İmparatorluğuna açtığı sefere katıldı. Trabzon’un fethi üzerine buranın ilk sancakbeyi oldu. Daha sonra Gelibolu sancakbeyi ve kaptan-ı deryâlık vazifelerinde bulundu. 1469’da Balıkesir’de vefât etti. Balıkesir’de yaptırdığı pekçok eserin en önemlileri kendi adını taşıyan câmi ile çeşmesidir. Bir de hamam yaptırmıştır.

Zağanos Mehmed Paşa, çalışkan, sadâkatle devletine bağlı, bilgili, hayırsever bir vezirdi. Oğlu Ahmed Çelebi, Sultan İkinci Bâyezîd ile Yavuz Sultan Selim Han devirlerinde iki defâ defterdârlık vazîfesi yapmıştır.

Osmanlı âlimlerinden ZÂHİD-ÜL-KEVSERÎ

2011-12-29T12:44:00.001-08:00

Osmanlı âlimlerinden ZÂHİD-ÜL-KEVSERÎ

Osmanlı âlimlerinden. İsmi Muhammed Zâhid bin Hasan’dır. 1878 yılında Düzce’nin Hacı Hasan Efendi köyünde doğdu. Babası doğduğu köye Kafkasya’dan göçmüş ve bu köye, âlim bir zât olan babasının ismi verilmiştir. 1951 (H.1370)de Mısır’da vefât etti.

İlk tahsilini Düzce’de babasından yaptıktan sonra İstanbul’a gelip, Fâtih Câmiinde Eğinli İbrâhim Hakkı’nın derslerine devâm etti. Sonra da Alasonyalı Ali Zeynel-Âbidin Efendinin derslerine devam edip tahsilini tamamlayarak icâzet (diploma) aldı. Kastamonulu Şeyh Hüseyin Efendi de ders aldığı hocalarındandır.

1907 senesinde Birinci Dünya Savaşına kadar Fâtih Câmiinde müderrislik yaptı. Ürgüplü Mehmed Hayri Efendinin Şeyhülislâmlığı sırasında medreselerde belâgat, aruz, mantık dersleri okuttu. Bir müddet sonra da Kastamonu’da açılan yeni bir medreseyi faaliyete geçirmekle görevlendirildi. Üç yıl Kastamonu’da kaldıktan sonra İstanbul’a döndü. İstanbul’a gelince Dârüşşafaka’ya, bir ay sonra da Medreset-ül-Mütehassisine müderris olarak tâyin edildi. Şeyhülislâm Mustafa Sabri Efendinin ders vekilliğini yaptı.

1922 senesinde İstanbul’dan ayrılıp, Mısır’a gitti. Birkaç ay Kâhire’de kaldıktan sona Şam’a geçip bir yıl Şam’da kalıp, Kâhire’ye döndü. Bundan sonra âilesini de Kâhire’ye götürüp, orada yerleşti.

Zamânının tefsir, hadis, fıkıh âlimi olan Zahid-ül-Kevserî Türkiye’de ve Mısır’da bulunduğu sırada birçok eser yazmış ve yüzlerce talebe yetiştirmiştir. Talebelerinin çoğunu Mısır’a gitmeden önce Türkiye’de yetiştirip, her birine icâzet (diploma) vermiştir. Mısır’a göçtükten sonra ilmî incelemeler yapması ve vaktinin çoğunu kitap yazmaya ayırması sebebiyle Mısır’da yetiştirdiği talebe sayısı, Türkiye’de yetiştirdiği talebe sayısına göre oldukça azdır. Mısır’da yazdığı eserler ve verdiği derslerle dinde reform yapmak isteyen sapık kimseleri susturdu. Onun bulunduğu mecliste konuşamaz hâle getirdi.

Eserleri:

1. Nazm-ı Avâmil-il-İ’rab (Farsçadır).

2. Esseyf-üs-Sakil.

3. El-İşfâk alâ Ahkâm-it-Talak.

4. Er-Ravdun-Nazır-ül Verdi fi Tercemet-il İmâm-ir-Rabbânî es-Serhendî (Türkçedir).

5. Irgâm-ül Merid: Tasavvuf ve tasavvuf büyükleri hakkındadır. Bu eser İhlâs A.Ş. tarafından ofset olarak basılmıştır.

6. Makâlât: Çeşitli mevzularda yüzden fazla makâlesinin toplandığı kıymetli bir eserdir.

EYYÛB SULTAN CÂMİİ Hakkında Bilgi

2011-12-27T12:46:00.003-08:00

EYYÛB SULTAN CÂMİİ Hakkında Bilgi

Hazret-i Muâviye zamânında İstanbul kuşatmasında şehid olan, sahâbeden Hâlid ibni Zeyd Ebâ Eyyûb el-Ensârî’nin kabrinin, Fâtih Sultan Mehmed’in hocası Akşemseddîn’in kerâmetiyle bulunmasından sonra Fâtih Sultan Mehmed Han burada bir türbe ile bir câmi yapılmasını emretmiştir.

Fetihten hemen sonra 1458 yılında Osmanlılar tarafından İstanbul’da yapılan kubbeli ilk Selâtin Câmiidir. Fakat ilk yapıdan, günümüze orijinal hiçbir şey gelmemiştir. Sâdece minâreleri ilk yapıya âit olmamakla birlikte bugünkü yapıdan biraz eski târihlere âittir. 1724 târihinde bu minârelerin yerine yeniden iki şerefeli iki minâre yapılmıştır. Çok tâmirât geçiren câminin minârelerinden başka her yeri, Üçüncü Sultan Selim Han zamânında 1798’de yıkılarak, bugünkü câminin inşâsına başlanmıştır. İnşaat 1800 târihinde tamamlanmıştır. Daha sonra 1822 yılında Haliç tarafından minârelerin birisine yıldırım isâbet ederek, üst şerefesinin hasar görmesine sebeb olmuş, Sultan İkinci Mahmûd Hanın emriyle câmi tekrar tâmir edilmiştir. Câminin dış avlusundaki mahfiller Dârüssaâde Ağası Beşir Ağa tarafından inşâ edilmiştir.

Bu câminin bir özelliği vardır. O da Sultan İkinci Bâyezîd Han ile başlayan ve son pâdişâha kadar devâm eden bir âdettir. Osmanlı sultanları bu câmide kılıç kuşanırlardı.

Câmi, bir külliyeye âittir. Bu külliye de câmi, medrese, imâret, hamam ve türbeden ibârettir. Medrese 16 hücreliydi. Ama bugün bu 16 hücreden altısı yoktur ve on hücresiyle görülmektedir. İmâret de, gelen misâfirlerin ağırlanması ve fakirlerin doyurulması için yapılmıştır. Hamam, çifte hamamdır. Türbe, Eyyûb Sultan için yaptırılmıştır. Fâtih Sultan Mehmed Han zamânında yapımına başlanan külliye, bundan sonra gelen pâdişâhlar zamânında ya bizzat pâdişâhlar veya devletin ileri gelen şahsiyetleri tarafından daha da geliştirilip bakımı ve tâmirâtı yapılmıştır. Külliyenin bakımı için çeşitli vilâyetler ve yerlerin geliri vakıf olarak buraya bağlanmış, Eyüp semti ve civârı da buraya vakfedilmiştir.

Câminin mîmârî plânı dikdörtgen şeklinde olup, mihrâbı dışarı çıkıntı yapar. Altı tâne sütun ve iki fil ayağına dayalı kemerlere oturtulmuş merkezî kubbe orta mekânı örter. Bunun etrâfındaki sekiz yarım kubbe de yan mekanların üstünü örter. Câminin iç avlusu 12 sütunun üzerine oturan 13 kubbe ile örtülü ve avluyu üç yönde dolanan revakla çevrilidir. Revak üzerindeki kubbelerden tam eksen üzerindeki ovaldir. Câminin esas binâsının köşelerinde küçük kubbecikler bulunur. Diğer kısımlar çapraz ve aynalı çapraz tonozlarla örtülüdür. Cephelerdeki pencereler ile câminin içi iyi bir şekilde aydınlatılmıştır. Mermerden mihrabı ve minberi bulunur. Minberi süslemelidir. Üst kat mahfili, yapıyı, mihrap yönü hariç diğer üç yönde dolanır. Mihrabın sağ tarafındaki üst kat mahfili kafesle çevrilip, hünkar mahfili olarak yapılmıştır. Bu kısmın dıştan girişi vardır. Câminin süslemeleri olmakla birlikte ilk bakışta sâde gibi görünür.

Daha önce yıkılan câmi ise enine dikdörtgen şeklinde bir plâna sahip olup ortada bir merkezî kubbe ve bunun iki yanında yarım kubbesi vardı. Onun da mihrâbı dışa doğru çıkıntılı olup, önünde revaklı bir avlu ve bu revakların gerisinde sıralanmış medrese odaları vardı. Türbe o zaman avlunun içinde kalıyordu. Eyyûb Sultan Câmiinin hazîresinde pekçok ulemâ ve devlet ricâlinin kabir ve türbeleri vardır.

EYYÛBÎLER Hakkında Bilgi

2011-12-27T12:46:00.001-08:00

EYYÛBÎLER Hakkında Bilgi

Ünlü kumandan ve siyâset adamı Selâhaddîn Eyyûbî tarafından Sûriye, Filistin, Mısır ve Yemen’de kurulan devletin adı. Hânedânın kurucusu olan Selâhaddîn Eyyûbî, Hazbani Kabîlesine mensuptu. Ancak bu âile uzun yıllar Türkler arasında bulunmuş ve tam mânâsıyla Türkleşmişti. Selâhaddîn Eyyûbî, 1138’de çok sayıda askeri ile birlikte Musul Türk kumandanı Zengî bin Aksungur’un hizmetine girdi. Bu durumun akabinde Selâhaddîn’in kardeşi Şirkuh da Zengî’nin oğlu Nûreddîn’in hizmetine girdi. Şirkuh bu hizmetteyken, 1169’da Mısır’ın kontrolünü ele geçirdi ise de, çok geçmeden öldü ve onun halefi olarak yerine Selâhaddîn geçti.

Böylece hânedânın gerçek kurucusu olarak ortaya çıkan Selâhaddîn Eyyûbî, 1171 yılında, Şiî Fâtımî idâresini tamâmiyle ortadan kaldırdı. 1175 yılında ise İsmâil Zengî ile Böri Gâzi’nin kumanda ettiği orduyu Kurunhama’da bozguna uğrattı ve Eyyûbî Devletinin temellerini attı. 1176 yılında kardeşi Turan Şahla berâber Yemen’deki Abdün-nebi Fırkasını yıkan Selâhaddîn Eyyûbî, Abbâsî halîfesi tarafından Suriye, Yemen, Filistin ve Kuzey Afrika’nın sultânı îlân edildi. Bu durum aynı zamanda halîfe tarafından devletinin kabul edilmesi demekti.

Selâhaddîn Eyyûbî ilk iş olarak Mısır’daki Fâtımî idâresinin son izlerini de ortadan kaldırdı. Onların eski toprakları üzerinde din ve eğitimde kuvvetli bir siyâsetin teşvik ve uygulayıcısı oldu. Şiîliğin yerine Sünnî mezhebini yaymaya başladı. Bunda başarılı olan Selâhaddîn, Mısır ve Suriye’de Fâtımîlerin yaydığı yanlış îtikâdın önüne geçerek, Ehl-i sünnet îtikâdının yayılmasında önder oldu. Selâhaddîn Eyyûbî’nin tâkib ettiği siyâsetin diğer bir yönü de Haçlılara karşı cihâd hareketinin başlatılması idi. Bilindiği gibi bu yüzyılda Haçlılar iki defâ Anadolu’dan Kudüs’e kadar gitmişler ve geçtikleri yerlerde kan ve gözyaşından başka bir şey bırakmamışlardı. Hattâ bu zâlimler, kendi dindaşları ve ırkdaşlarının kalplerinde bile derin bir nefret uyandırmışlardı. Kutsal şehir Kudüs, yıllardır bu zâlimlerin elinde bulunmaktaydı. Nitekim Selâhaddîn’in Haçlılara karşı tesirli bir şekilde başlattığı cihâd siyâseti, bütün İslâmî gayret ve heyecanı onun etrâfında birleştirdi. Türk ve Arab ordularının aynı gâye etrâfında toplanmasını sağladı.

Topladığı bu kuvvetlerle 1187 yılında Haçlıların karşısına çıkan Selâhaddîn Eyyûbî, Hattin’de parlak bir zafer kazandı. Perişan bir vaziyete düşen Haçlıların elindeki bütün kaleler, Kudüs dâhil Eyyûbîlerin eline geçti. 89 yıl düşman elinde kalan kutsal şehir Kudüs’ün de ele geçirildiği bu zaferle, bütün Müslümanların gönüllerinde taht kuran Selâhaddîn Eyyûbî, büyük bir üne kavuştu. Avrupa bu hezîmet karşısında birbirine girdi ve üçüncü Haçlı seferi için çalışmalara başladılar. Ancak bu yeni Haçlı ordusu daha Akka’da iken hezîmete uğratıldı ve yine onların aleyhine olarak bir antlaşma imzâlandı.

Hemen hemen bütün günleri harp meydanlarında geçen, Ortadoğu’daki Haçlı varlığının belini kıran ve onu aslâ eski gücüne kavuşamayacağı bir hâle getiren, böylece Ortadoğu-İslâm dünyâsının kudretini bütün Avrupa’ya gösteren Mücâhid Sultan, 4 Mart 1193 Çarşamba günü Dımaşk (Şam)’da vefât etti. Aynı şehirde bulunan kabri bugün büyük ziyâretgâhlardandır.

Selâhaddîn Eyyûbî, ölmeden önce devletinin çeşitli bölgelerini oğullarına ıktâ olarak dağıtmıştı. Bununla berâber merkezî kontrol, oğullarından El- Âdil’in elindeydi. Bu sultan zamânında, daha önceki aktif politika terk edilerek yumuşak bir siyâset izlenmeye başlandı. Frenklerle barış yapılarak ilişkiler normal bir ortama dönüştü. 1205 senesinde Samsat, Serve ve Ra’sul-ayn’ın şehirlerine hâkim olan Melik el-Efdal amcası El-Âdil’le ilişkisini keserek Anadolu Selçuklu Sultanı Keyhüsrev’e bağlandı. Bu dönemde Eyyûbîler, 1208’de Ahlat’ı, 1215 senesinde ise Yemen’i hâkimiyetleri altına aldılar. Beşinci Haçlı seferi sırasında Dimyat’ın Haçlılar eline geçmesi ile üzüntüsünden hastalanan Sultan El-Âdil çok geçmeden vefât etti (10 Eylül 1218). Yerine oğlu Kâmil geçti.

El-Kâmil kısa sürede orduyu toparlayarak Haçlıları geri püskürtmeye muvaffak oldu. Ancak daha sonra İmparator İkinci Frederik ile anlaşan El-Kâmil, anlaşılamayan bir tutumla Kudüs’ü Haçlılara terk etti. Böylece İkinci Frederik ile başlayan sulh dönemi, Mısır ve Suriye’ye bâzı iktisâdî faydalar sağlarken, aynı zamanda Akdeniz Hıristiyan devletleri ile ticâretin yeniden canlanmasına yol açtı. Sultan El-Kâmil’in devri diğer taraftan iç çatışmalara ve çalkantılara sahne oldu. Sultâna karşı ülkede ittifaklar kuruldu. Aynı zamanda sultânın kardeşi Muazzam ile Melik Eşref bile bu ittifakın içinde yer aldı. Hattâ Melik Eşref bir ordu ile sultânın karşısına çıktı ise de, âniden vefât ettiğinden kuvvetleri dağıldı.

Eyyûbî Devleti son parlak devrini, Sultan El-Kâmil ile yaşadı. Onun ölümüyle ülke parçalanmaya yüz tuttu. El-Kâmil’in yerine geçen Es-Sâlih zamânında, ülke bir taraftan iç mücâdelelere sahne olurken, diğer yandan altıncı Haçlı seferi başgösterdi. Bu karışık vaziyete rağmen Haçlılara karşı başarılar kazanıldı ve Fransa Kralı St.Louis esir alındı. Sultan Es-Sâlih’in kısa bir süre sonra ölümü üzerine Mısır Eyyûbî ülkesi 1250 yılında Türk Bahri Memlûk birliklerinin eline geçti.

Haleb’te ise, 1236 senesinde ölen El-Azîz’in yerine geçen En-Nâsır Yûsuf, Mısır’daki Sultan Sâlih’in ölümü üzerine bütün Suriye’yi ele geçirdi. Onun Suriye üzerindeki iddiâları Mısır Memlûkleri ile mücâdelelere sebeb oldu. Bu sürekli mücâdelelere ancak Moğolların taarruzu son verdi. Devamlı tâbi hâlde yaşayan Hama’daki Şûbe ise, varlığını 1342 senesine kadar sürdürdü. Bu târihte onlar da Moğollar tarafından ortadan kaldırıldı. Sâdece Diyarbekir ve Hısnıkeyfa civârında mahallî bir beylik Moğolların ve Timurluların hücumlarından kurtulabildi. Eyyûbîlerin bu kolu da Akkayonlular tarafından ortadan kaldırıldı.

Eyyûbîler Devleti, Zengîlerin bir devâmıydı. Eyyûbî devlet teşkilâtı, diğer İslâm devletlerindeki teşkilâtlardan farklı değildi. Başta bir sultan ve onun hânedânı, sonra, idârî ve askerî yetkiye sâhip emirler, daha sonra bürokratlar ve ilmiye sınıfına mensup olanlar gelirdi.

Devlet işlerini yürüten üç dîvân vardı. Dîvân-ül-İnşâ; bürokrasinin idâresi ve diplomatik işlerin yürütülmesiyle uğraşırdı. Dîvân-ül-Ceyş; ordu ve onun mâlî işlerinden sorumluydu. Dîvân-ül-Mâl; bugünkü mâliye bakanlığının görevini yapardı. Dîvânlar arasında en geniş teşkilâta sâhib olan bu dîvândı.

Eyyûbîler Devletinin en önemli hedefi, Ortadoğu’da Haçlılar tarafından işgâl edilen İslâm topraklarını kurtarmaktı. Bu sebepten sultan, her zaman, savaşa hazır güçlü bir orduyu beslemek mecbûriyetindeydi. Ordunun temelini, toprağa bağlı süvârîler meydana getiriyordu. Bunların yanında maaşlarını para olarak alan bir mikdâr piyâde ve süvârî vardı. Piyâdeler kale müdâfaa veya muhâsaralarında vazîfe alıyorlardı. Diğer muhârebelerde ise timarlı süvârîler savaşıyordu. Süvârîlerin en önemli kısmını, parayla satın alınarak veya devşirilerek yetiştirilen memlûkler teşkil ediyordu. Bunların büyük çoğunluğu Türktü.

Eyyûbîler Devletinde sağlık hizmetleri çok gelişmişti. Birçok şehirde hastahâneler yapılmıştı. Bu hastahâneler arasında Dımaşk’taki Nûreddîn ve Kâhire’deki Selâhaddîn hastahâneleri mükemmel tıp merkezleriydi. Buralarda erkekler, kadınlar ve sinir hastaları için ayrı kısımlar vardı. Târihte sinir ve ruh hastalıkları için ilk ilâçlar, bu hastahânelerde hazırlanmıştır. Hastahânelerin yanında, kimsesiz, bakıma muhtaç çocukların ve fakirlerin korunması için birçok bakım evleri ve misâfirhâneler açılmıştır.

Eyyûbîler Devletinde, teknik ve sanat da gelişmişti. Dımaşk ve Kâhire’de dökümhâneler ve cam îmâlathâneleri vardı. Bu şehirlerde ayrıca su ile çalışan kâğıt değirmenleri de yer alıyordu. Kâğıt; buğday, pirinç sapları ve pamuktan yapılıyordu. Musul kumaşları, Mısır pamukluları ve Dar-ut-Tirâz’da îmâl edilen yünlü, ipekli ve pamuklu kumaşlar çok meşhurdu. Bakır işlemeciliği gelişmişti. Bugün, Eyyûbîler devrine âit şamdanlar, leğen ve tabaklar çeşitli ülkelerin müzelerinde bulunmaktadır. Silâh îmâlâtı da oldukça ileri seviyede idi. Bilhassa Dımaşk’ın meşhûr çelik kılıçları çok ünlüydü.

Eyyûbîler devri, ilmî hayat bakımından İslâm târihinin en canlı ve hareketli dönemlerinden biriydi. Bozuk îtikâdlara karşı, Ehl-i sünnet îtikâdını yaymak gâyesiyle, Kâhire ve Dımaşk’ta birçok medreseler açıldı. Burada tefsir, hadis, fıkıh ilimleri yanında, fen ilimleri de öğretiliyordu. Ayrıca Kur’ân ilimlerini öğretmek için Dâr-ul-Kurrâlar, hadîs ilimlerini öğretmek için Dâr-ul-Hadîsler ve fen ilimlerini öğretmek için Dâr-ül-Hendeseler açıldı. Medreselerin yanında câmiler de önemli ilim merkezleriydi. Câmilerde çeşitli ilimlerin okutulduğu halkalar ve köşeler vardı.

Târihte çok önemli bir rol oynayan Eyyûbîler, Büyük Selçuklu Devletinin geleneklerini yeniden kurarken, Şiî Fâtımî Devletine en büyük darbeyi vurmuş ve İslâmın yeniden ihyâsına canla başla çalışmışlardır. Haçlılara karşı büyük bir devlet ve güç meydana getirmişler, nitekim muvakkat bir zaman için de olsa Kudüs’ü ele geçirebilmişlerdir. Eyyûbîlerin devlet teşkilâtının izleri daha sonra Memlûklü ve Osmanlı devlet teşkilâtında tesirli olmuştur.

EYYÛBÎ SULTANLARI Tahta Çıkış Senesi

Birinci Selâhaddîn 1169

İmâdeddîn Azîz 1193

Nâsıreddîn Mansur 1198

Seyfeddîn Âdil 1200

Nâsıreddîn Kâmil 1218

İkinci Seyfeddîn Âdil 1238

Necmeddîn Sâlih 1240

Turanşah Muazzam 1249

Muzaffereddîn Eşref

1250

Bahrî Memlûkler tarafından yıkıldı.

ŞAM’DA

Nûreddîn el-Efdal 1186

Birinci Seyfeddîn Âdil 1197

Şerefeddîn Muazzam 1218

Selâhaddîn Dâvûd 1227

Birinci Muzaffereddîn Eşref 1229

İmâdeddîn Sâlih (1. Saltanatı) 1237

Birinci Nâsıreddîn Kâmil 1238

İkinci Seyfeddîn Âdil 1238

Necmeddîn Eyyûb (1. Saltanatı) 1239

İmâdeddîn Sâlih (2. Saltanatı) 1239

Necmeddîn Eyyûb (2. Saltanatı) 1245

Turanşah el-Muazzam 1249

İkinci Selâhaddîn Nâsır 1250

Moğol İstilâsı 1260

HALEB’DE

Seyfeddîn Âdil 1183

Gıyâseddîn Zâkir 1186

Gıyâseddîn Azîz 1216

Selâhaddîn Nâsır 1237

Moğol İstilâsı 1260

DİYARBEKİR’DE (Meyyâfarikîn)

Selâhaddîn en-Nâsır 1185

Seyfeddîn el-Âdil 1195

Necmeddîn el-Evhad 1200

Muzafferüddîn el-Eşref 1210

Şihabeddîn el-Muzaffer 1220

Nâsıreddîn el-Kâmil 1244-60

Moğol İstilâsı 1260

DİYARBEKİR’DE (Hısnıkeyfa ve Amid)

Necmeddîn es-Sâlih 1232

Turanşah el-Muazzam 1239

Takiyyeddîn el-Muvahhid 1249

Muhammed el-Kâmil 1283

Mucîreddîn el-Âdil (?)

Şihâbeddîn el-Âdil (?)

Ebûbekr es-Sâlih (?)

Fahreddîn el-Âdil 1378

Şerefeddîn el-Eşref (?)

Selâhaddîn es-Sâlih 1433

Ahmed el-Kâmil 1452

Halil (?)

Süleymân (?)

El-Hüseyin (?)

Akkoyunlu Fethi.

YEMEN’DE

Şemseddîn Turanşah 1174

Zahireddîn Tuğtegin 1181

Muizzeddîn İsmâil 1197

Eyyûb Nâsır 1202

Muzaffer Süleymân 1214

Selâhaddîn Mes’ûd 1215

Resûlîlerin iktidârı ele geçirmesi 1229

HACI GİRAY-II Kimdir? Hakkında Bilgi

2011-12-27T12:45:00.001-08:00

HACI GİRAY-II Kimdir? Hakkında Bilgi

Kırım hanı. 1648 yılında Kırım’da doğdu. Kalgay Kırım Giray’ın oğludur.

İkinci Viyana kuşatmasına katıldı (1683). Bu sırada Kırım hanı olan Murat Giray’ın ihaneti üzerine muhâsara bozgunla neticelendi. Sancak-ı şerîfi düşman eline geçmekten Hacı Giray kurtardı. Savaş sonunda Merzifonlu Kara Mustafa Paşa, Kırım Hanı Murat Giray’ı vazifesinden alıp, yerine Hacı Giray’ı tâyin etti (1683). Hacı Giray’ın hanlığına karşı çıkan Şirin Kabilesi ve bâzı Kırım beyleri, ayaklandılarsa da duruma hâkim oldu (1684). Merzifonlu Kara Mustafa Paşanın Viyana bozgunu sebebiyle idamı üzerine, İstanbul’daki en büyük desteğini kaybetti. Kırım’da kendisine karşı tekrar isyan başlaması üzerine hanlıktan alınan Hacı Giray Rodos’a gönderildi (1684). Yerine Selîm Giray Han tâyin edildi.

1689 yılında Rodos’ta vefât etti.

HACI GİRAY-I kimdir? Hakkında Bilgi

2011-12-27T12:44:00.001-08:00

HACI GİRAY-I kimdir? Hakkında Bilgi

Kırım Hanlığının kurucusu. Cengiz’in oğlu Cuci’nin küçük oğlu Tokay Timur’un neslinden olup Litvanya’da Troki’de doğdu.

Babası Gıyâseddîn Han, Altınordu devleti içindeki taht mücâdeleleri sebebiyle Litvanya’ya gitmişti. Gıyâseddîn Han taraftarı olan Şirin, Kongurat ve Berin kabileleri de Kırım’a göç etmişlerdi. Hacı Giray babasının başlattığı mücâdeleyi devam ettirerek 1426 yılında hanlığını îlân etti. Adına para bastırdı. Kırım limanlarına hâkim olan Cenevizlilerle savaştı. Osmanlılarla anlaşıp Cenevizlileri sıkıştırdı. Moskova prensliği ve Lehistan’la da, dostane ilişkiler kurdu. Altınordu hanları ile mücâdele etti. Topraklarını Kıpçak bozkırlarına doğru genişletti. Devlet teşkilâtlarında Altınordu devletini örnek aldı. Kırım limanlarında ticâret faaliyetlerinin yoğun olması sebebiyle geniş bir gümrük teşkilâtı kurdu.

1466 yılında başşehri Bahçesaray’da vefât etti. (Bkz. Kırım Hanlığı)

HAÇOVA MEYDAN MUHÂREBESİ Nedir? Hakkında Bilgi

2011-12-27T12:42:00.001-08:00

HAÇOVA MEYDAN MUHÂREBESİ Nedir? Hakkında Bilgi

Sultan Üçüncü Mehmed Han kumandasındaki Osmanlı ordusunun, Avusturya Arşidükü Maksimilyan’ın kumanda ettiği Alman, Macar, İspanyol, Leh, Çek, Slovak, İtalyan, Hollanda ve Belçika ordularına karşı kazandığı kesin zafer.

1595 yılında Sultan Üçüncü Mehmed Han (1595-1603) tahta geçtiği zaman Osmanlı kuvvetleri, Avusturya ve Alman kuvvetleri karşısında arka arkaya mağlubiyetler alıyordu. Bilhassa Estergon’un düşman eline düşmesi bütün yurtta derin bir üzüntüye yol açmıştı. Boğdan ve Eflâk’ta durum tamâmen Osmanlılar aleyhine olduğu gibi, Osmanlılara ait olan İbrahil, Kili, Silistre, Yergöği, Rusçuk, Akkirman ve Varna da elden gitmek üzereydi. Bu sebeple Sultan Üçüncü Mehmed Han, hocası Sâdeddîn Efendinin de tavsiyesiyle, bizzât Avusturya sefer-i hümâyûnuna çıktı. Kanûnî Sultan Süleymân Hanın ölümünden, 30 yıl geçtiği halde hiçbir pâdişâh, ordusuna bizzât başkomutanlık etmemişti.

21 Haziran 1596’da kapıkulu ocaklarıyla beraber hareket eden Sultan Üçüncü Mehmed Han, 11 Ekim 1596’da Eğri Kalesini teslim aldı. Kale muhâfazasına Anadolu Beylerbeyi Lala Mehmed Paşayı bırakarak kendisi Macarların Kereşdeş dedikleri Haçova’ya geldi. Osmanlı ordusu Haçova’ya geldiği zaman burada imparatorun kardeşi Arşidük Maksimilyan’ın kuvvetleriyle karşılaştı. Arşidük’ün kumandası altında gerek Alman, Macar ve gerekse diğer devlet ve milletlerden toplanmış büyük bir ordu vardı. Kırım Hanı Gâzi Giray’ın biraderi Fetih Giray ile gönderdiği Tatar kuvvetlerinin de birlikte bulunduğu Osmanlı ordusu 100.000 kişi civârındayken, düşman ordusu 300.000 kişiye yaklaşıyordu. Düşman kuvvetlerinin Osmanlı ordusuna âni baskın yapmasından endişe edildiğinden, Câfer Paşa kumandasında on beş bin kişilik bir öncü kuvveti gönderildi. Câfer Paşa, bu kuvvetin azlığından bahisle sonucun kötü olabileceğini bildirdi Fakat Sadrâzam İbrahim Paşaya dinletemedi. Aslında düşman, Câfer Paşanın tahmininden de çoktu.

Cafer Paşa, aldığı emri yerine getirmek için düşman üzerine korkusuzca baskın yaptı. Ancak elindeki 15.000 kişilik kuvvet muazzam düşman kuvveti karşısında eriyordu. Cafer Paşa; “Alnımızın yazısı bu imiş.” diyerek korkusuzca ve yüz döndürmeden çarpışıyordu. Rumeli Beylerbeyi kuvvetleriyle geri çekildi. Muhârebeden çekilmeyen Câfer Paşayı ise yanındaki tecrübeli hudut komutanları zorlukla savaş alanından uzaklaştırdılar. Bütün ağırlık ve toplar düşman eline geçti.

Karşılaşılan bu hezimet dolayısıyla son derece üzülen Sultan Üçüncü Mehmed Han, derhal harp meclisini topladı ve ne sûretle hareket edeceğine dâir ordu görüşmesi yapıldı. Pâdişâhın kumandayı veziriâzama bırakıp geri çekilmesinin uygun olacağı düşüncesine karşı Hoca Sâdeddîn Efendi:

“Bu büyük bir iştir. Hasan Paşa, İbrahim Paşa ve gayrisi ile olur biter iş değildir; bizzat saâdetlü pâdişâhın, askere baş olup gitmesi lâzımdır.” dedi.

Ertesi sabah (26 Ekim) iki tarafın kuvvetleri harp vaziyeti alıp birbirine yanaştı. Osmanlı ordusunun merkezinde Üçüncü Sultan Mehmed Han vardı. Başının üzerinde sancak-ı şerîf dalgalanıyordu. Pâdişâhın sağında vezirler, solunda kâdıaskerler ile Hocası Sâdeddîn Efendi bulunmakta idi. Sol kolda Anadolu, Karaman, Halep, Maraş eyaletleri ve sağ kolda Rumeli ve Temaşvar beylerbeyleri kuvvetleri vardı.

Muhârebenin başlamasıyla birlikte düşman birlikleri, Pâdişâhın bulunduğu merkez kısmını sardılar. Düşman ateşi tehlikesine düşen Pâdişâh otağına çekilerek sırtına Peygamber efendimizin hırka-i şerîfini giyip eline mızrağını aldı. Sağ koldaki Rumeli Beylerbeyi Hasan Paşanın kuvvetleri dağıldı. Böylece düşman kuvveti ordunun içine daldı. Yağmaya başladı. Düşman, Türk cephâne sandıklarının üzerine çıkmış dans ediyordu. Vaziyet tehlikeli bir hâl almıştı. Yerinden kıpırdamadığı hâlde bu durumu bizzat gören Sultan Mehmed Han yanında bulunan hocası Sâdeddîn Efendiye; “Efendi şimdiden sonra ne yapmamız gerek?” diye sorunca, metânetini kaybetmeyen Hoca Efendi:

“Pâdişâhım lâzım olan yerinizde sebât ve karar etmektir. Cengin hâli budur. Ecdâdınız zamanında olan, tabur muhârebeleri çoğunlukla böyle vâki olmuştur. Mûcizât-ı Muhammedî ile inşâallahü teâlâ fırsat ve nusret ehl-i İslâmındır. Hâtırınızı hoş tutun.” dedi.

Artık panik başlamış ve düşman kuvvetleri çadırlar arasına kadar girmiş, ordugâhı zaptetmişlerdi. Düşmanın böyle çadırlar arasına girdiğini gören at oğlanı (yâni seyis,) aşçı, deveci, katırcı, karakollukçu denilen hademe grubu bu çadırları zapteden düşman üzerine kazma, kürek, balta ve odun gibi şeylerle hücuma geçerken aynı zamanda “Düşman kaçıyor!” diye bağırarak askerleri geri döndürmeyi başardılar. Bu sırada ön kol kumandanı Cağalazâde de gizlendiği pusudan çıkarak süvârileriyle hücuma geçti ve Osmanlı ordusunun sağ kolunu bozmuş olan yirmi bin düşmanı bataklıklara sokarak imhâ etti. Bu hengâmede Üçüncü Sultan Mehmed Hanı dimdik atının üzerinde, HocaEfendiyi de onun yanıbaşında atının gemlerini tutmuş gören akıncılar ve Kırım atlıları, zaferi kazandığını sanan düşmana dehşetli bir darbe indirdiler. Düşmanın elli bin kadarı öldürüldü. Böylece kaybolmuş sayılan Haçova Savaşı büyük bir zaferle neticelendi. On bin duka altın ile beraber en güzel Alman toplarının yüzde doksan beşi ele geçti.

Haçova Meydan Muharebesinde, Osmanlı ordusu Mohaç’tan sonra en büyük imhâ hareketini gerçekleştirmiştir. Târihçi Hammer bu savaş için; “Hoca Sâdeddîn’in cesâret ve tesiriyle kazanılan, Mohaç ve Çaldıran’la mukâyese edilen parlak zafer...” diye bahsetmektedir. Sultan Üçüncü Mehmed Han bu seferin sonunda “Eğri Fâtihi” ünvanını almıştır.

Hellas Medeniyeti Nedir? Hakkında Bilgi

2011-12-26T11:53:00.001-08:00

Hellas Medeniyeti Nedir? Hakkında Bilgi

İlk Hellas devri (M.Ö.2600-2000): Bu devirde yerleşme bölgeleri yavaş, yavaş şehirleşmeye başlamıştır. Bu zamanda Girit Medeniyetinin etkisi görülmeyip, bulunan toprak küpler mat renkli olup sırla kaplıdır.Küp ve taşların ağızları çoğunlukla gaga şeklindedir.

Orta Hellas devri (M.Ö. 2000-1550): Bu devir mezar şekilleri ve seramik tipleri bakımından diğer devirden ayrılır. Diğer devirdeki mat çömleklerin yanında cilalı renkli çömleklere de rastlanır.

İleri Hellas Mykenai devri: Minos biçimciliğinin etkisi daha çoktur.Yalnız bunlar o zamânın özelliğine göre işlenmiştir. Mezarları kubbeli olup bu tip örneklerin en eskileri bu devre âittir.Ölülerin tekrar dirileceklerine inandıkları için mezarlara koydukları altın süs eşyaları, bronz ve beyaz mermerden yapılan silahlar, kaplar, vazolar, yapılan kazılar sonu ortaya çıkarılmıştır.